Muharrem DOĞANCI: ⚙️ Yabancılara Göre Eski Türkler HTML

5 Nisan 2026 Pazar

⚙️ Yabancılara Göre Eski Türkler HTML

<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/1998/REC-html40-19980424/loose.dtd">
<html>

<head>
        <title>
                Ah. Djevad, "Les Turcs d'après les auteurs célèbres Divers témoignages et opinions", (Bedir Yayınevi,
                Yaylacık
                Matbaası, "Yabancılara Göre Eski Türkler"), İstanbul, 1969.
        </title>
        <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8">
        <meta name="generator" content="Adobe Acrobat Pro 11.0.5 Paper Capture Plug-in with ClearScan">



        <style>
                table.main {}

                tr.row {}

                td.cell {}

                div.block {}

                div.paragraph {}

                .font0 {
                        font: 10pt Cambria, serif;
                }

                .font1 {
                        font: 5pt Times New Roman, serif;
                }

                .font2 {
                        font: 7pt Times New Roman, serif;
                }

                .font3 {
                        font: 8pt Times New Roman, serif;
                }

                .font4 {
                        font: 9pt Times New Roman, serif;
                }

                .font5 {
                        font: 10pt Times New Roman, serif;
                }

                .font6 {
                        font: 11pt Times New Roman, serif;
                }

                .font7 {
                        font: 12pt Times New Roman, serif;
                }

                .font8 {
                        font: 17pt Times New Roman, serif;
                }

                .font9 {
                        font: 18pt Times New Roman, serif;
                }

                #yabanclara_gre_eski_trkler img {
                        max-width: 90%;
                }

                table {
                        border: 1px solid rgb(150, 150, 150);
                        border-collapse: collapse;
                        max-width: 90%;
                }

                table td {
                        padding: 5px;
                }

                .kesik_cizgi {
                        /* Varsayılan tarayıcı kenarlıklarını kaldırır */
                        border: none;

                        /* Üst kenarlığa kesik stilini ve inceliği (1px) verir */
                        border-top: 1px dashed #333;

                        /* Çizginin sayfa içindeki boşluğunu ayarlar */
                        margin: 5px 0;

                        /* Çizginin net görünmesi için yüksekliği 0 yapar */
                        height: 0;
                }

                .duz_cizgi {
                        /* Varsayılan gölgeli görünümü sıfırlar */
                        border: 0;

                        /* Çizginin kalınlığını ve rengini belirler */
                        border-top: 1px solid #333;

                        /* Sayfa içindeki dikey boşluğu ayarlar */
                        margin: 20px 0;
                }
        </style>


        <script>
                //script_blogspot_bas
                document.addEventListener("DOMContentLoaded", function () {

                        const hedef = document.getElementById("yabanclara_gre_eski_trkler");
                        if (!hedef) return;

                        // --- Font ---
                        const minFont = 12, maxFont = 60, fontStep = 2;
                        let fontSize = localStorage.getItem("kitapFontSize");
                        fontSize = fontSize ? parseInt(fontSize) : 16;

                        // --- Satır aralığı ---
                        const minLineHeight = 1.0, maxLineHeight = 3.0, lineStep = 0.2;
                        let lineHeight = localStorage.getItem("kitapLineHeight");
                        lineHeight = lineHeight ? parseFloat(lineHeight) : 1.6;

                        // --- Paragraf aralığı ---
                        const minParaSpace = 0, maxParaSpace = 100, paraStep = 4;
                        let paraSpace = localStorage.getItem("kitapParaSpace");
                        paraSpace = paraSpace ? parseInt(paraSpace) : 8;

                        function fontUygula() {
                                hedef.style.fontSize = fontSize + "px";
                                hedef.querySelectorAll("*").forEach(el => el.style.fontSize = fontSize + "px");
                                localStorage.setItem("kitapFontSize", fontSize);
                        }

                        function lineHeightUygula() {
                                hedef.style.lineHeight = lineHeight;
                                hedef.querySelectorAll("*").forEach(el => el.style.lineHeight = lineHeight);
                                localStorage.setItem("kitapLineHeight", lineHeight);
                        }

                        function paraSpaceUygula() {
                                hedef.querySelectorAll("p").forEach(el => el.style.marginBottom = paraSpace + "px");
                                localStorage.setItem("kitapParaSpace", paraSpace);
                        }

                        fontUygula();
                        lineHeightUygula();
                        paraSpaceUygula();

                        const panel = document.createElement("div");
                        panel.style.position = "fixed";
                        panel.style.right = "15px";
                        panel.style.top = "10%";
                        panel.style.background = "#fff";
                        panel.style.border = "1px solid #ccc";
                        panel.style.borderRadius = "8px";
                        panel.style.zIndex = "9999";
                        panel.style.padding = "8px";
                        panel.style.display = "flex";
                        panel.style.flexDirection = "column"; // dikey sıralama
                        panel.style.gap = "4px";

                        function btn(text) {
                                const b = document.createElement("div");
                                b.innerHTML = text;
                                b.style.cursor = "pointer";
                                b.style.fontSize = "20px";
                                b.style.textAlign = "center";
                                b.style.padding = "4px";
                                return b;
                        }

                        function satir() {
                                const row = document.createElement("div");
                                row.style.display = "flex";
                                row.style.flexDirection = "row";
                                row.style.gap = "4px";
                                return row;
                        }

                        const font_plus = btn(`<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24"><path d="M12 5v14M5 12h14" stroke="black" stroke-width="2" fill="none"/></svg>`);
                        const font_minus = btn(`<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24"><path d="M5 12h14" stroke="black" stroke-width="2" fill="none"/></svg>`);

                        const line_space_plus = btn(`
<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24">
  <path d="M3 6h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M3 12h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M3 18h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M19 10v6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M16 13h6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
</svg>`);

                        const line_space_minus = btn(`
<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24">
  <path d="M3 6h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M3 12h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M3 18h12" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M16 13h6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
</svg>`);

                        const para_space_plus = btn(`
<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24">
  <path d="M5 4h8a4 4 0 0 1 0 8H5V4z" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
  <path d="M5 12v8" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M17 16v6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M14 19h6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
</svg>`);

                        const para_space_minus = btn(`
<svg width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24">
  <path d="M5 4h8a4 4 0 0 1 0 8H5V4z" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
  <path d="M5 12v8" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
  <path d="M14 19h6" stroke="black" stroke-width="2" fill="none" stroke-linecap="round"/>
</svg>`);

                        font_plus.onclick = function () {
                                if (fontSize < maxFont) { fontSize += fontStep; fontUygula(); }
                        };
                        font_minus.onclick = function () {
                                if (fontSize > minFont) { fontSize -= fontStep; fontUygula(); }
                        };

                        line_space_plus.onclick = function () {
                                if (lineHeight < maxLineHeight) {
                                        lineHeight = parseFloat((lineHeight + lineStep).toFixed(1));
                                        lineHeightUygula();
                                }
                        };
                        line_space_minus.onclick = function () {
                                if (lineHeight > minLineHeight) {
                                        lineHeight = parseFloat((lineHeight - lineStep).toFixed(1));
                                        lineHeightUygula();
                                }
                        };

                        para_space_plus.onclick = function () {
                                if (paraSpace < maxParaSpace) { paraSpace += paraStep; paraSpaceUygula(); }
                        };
                        para_space_minus.onclick = function () {
                                if (paraSpace > minParaSpace) { paraSpace -= paraStep; paraSpaceUygula(); }
                        };

                        // ✅ Butonları satırlara gruplayıp panel'e ekliyoruz
                        const satirFont = satir();
                        satirFont.appendChild(font_plus);
                        satirFont.appendChild(font_minus);

                        const satirLine = satir();
                        satirLine.appendChild(line_space_plus);
                        satirLine.appendChild(line_space_minus);

                        const satirPara = satir();
                        satirPara.appendChild(para_space_plus);
                        satirPara.appendChild(para_space_minus);

                        panel.appendChild(satirFont);
                        panel.appendChild(satirLine);
                        panel.appendChild(satirPara);

                        document.body.appendChild(panel);

                        function panelKontrol() {
                                const stil = window.getComputedStyle(hedef);
                                panel.style.display = stil.display === "block" ? "flex" : "none";
                        }

                        panelKontrol();

                        const observer = new MutationObserver(panelKontrol);
                        observer.observe(hedef, { attributes: true, attributeFilter: ["style", "class"] });

                });
                //script_blogspot_son
        </script>
</head>



<body>
        <div id="yabanclara_gre_eski_trkler" class="yabanclara_gre_eski_trkler"
                style="display: block; padding: 30px 60px 30px 30px; background-color: rgb(250, 248, 245);"><img
                        src=""
                        alt="">
                <p><span class="font8">yabancılara </span><span class="font9">göre </span><span class="font8">eski
                                türkler</span></p>
                <p><span class="font9">bedir yayınevi</span></p>
                <p><span class="font7">Bu tercümenin aslı 1919 yılında «Les Turcs d'après les auteurs célèbres Divers
                                témoignages et opinions-» adı ile ve «Prof. Ah. Djevad» imzasıyla İstanbul'da
                                yayınlanmıştır.</span></p>
                <p><span class="font7">Yaylacık Matbaası, İstanbul - 1969</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">ÖNSÖZ</span></p>
                <p><span class="font7">Umumiyetle yabancılar ve bilhassa yakın - Doğuyu hiç tanımayan Batı Ülkeleriyle
                                Amerika
                                Birleşik Devletlerinde Türk milleti hakkındaki umumi kanaat, şudur: Türk halkı, bütün
                                tarihi, tahrip
                                ihtirasından ilham alan kanlı fetihlerden ibaret olan ve mutaassıbane tahakkümü altında
                                tuttuğu
                                Hristiyan  kavimleri baskı ile idare eden barbar ve hunhar bir halktır.</span></p>
                <p><span class="font7">Batı muhayyilesinde inşa edilen bu vehmi yıkmağa bir anlık teemmül
                                kafidir.</span></p>
                <p><span class="font7">Kendisine yabancı ve tamamen düşman olan bir medeniyetin göbeğinde muhteşem bir
                                imparatorluk kuran, birbirine hiç benzemeyen ve sürekli bir şekilde çatışan çeşitli
                                halkla:- üzerinde
                                altı asır boyunca hakimiyetini devam ettiren, büyük bir maziyi tevarüs eden ve bitip
                                tükenmek bilmeyen
                                bir milli ve zihni faaliyetle beslenen bir milletin büyük bir medeniyetin gerektirdiği
                                bütün
                                hususiyetleri haiz olmak icap edeceği aşikardır.</span></p>
                <p><span class="font7">Türk milletinin ve onun dini, siyasi ve içtimai yaşama şartlarının tarihi
                                üzerinde
                                yapılacak sathi bir tetkik bile, Batı ülkelerinde Türkler hakkında beslenen ve kaynağını
                                Türkiye'nin
                                hakiki ve meşru sahiplerini sistemli bir şekilde kötüleyerek memleketin parçalanmasını
                                temine çalışan
                                emperyalist ihtiraslardan alan telakkilerin asılsızlığını ortaya koy-</span></p>
                <p><span class="font7">maya kafidir. Dini husumetin bu iftira efsanelerinin doğmasındaki payı büyüktür.
                                Safdillik, peşin hüküm ve zihni tembellik de bu iftiraların yayılıp tutunmasına imkan
                                vermiştir.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Türkiye hakkında kendi başına fikir edinmek isteyecek namuslu ve hür düşünceli
                                insanlar
                                Türkiye Milli Kongresinin gayretleri ile tertib edilmiş olan bu derlemeyi alaka ile
                                okuyacaklardır.
                                Derleme muhtelif devirlerde Türkiye'ye gelmiş veya ikamet etmiş yazarların neşrettikleri
                                kitaplardan
                                alınan parçalardan ibarettir. Bununla beraber Türk milletini gayrı ahlaki ve barbar
                                prensiplerin
                                sultasında bulunan iptidai bir millet gibi göstermeye çalışan iftiraların asılsızlığını
                                ortaya koyma ya
                                yetecektir.</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerin siyasi ve idari teşkilatlarıyla içtimai hayatlarını teferruatıyla
                                anlatan ve
                                kolaylıkla okunabilecek yüzlerce eser ve vesika mevcuttur. Büyük bir maziye sahip bu
                                milletin Merkezi
                                Afrika'nın bir kabilesi gibi telakki edilmesindeki dev hatayı ve hakikat katilliğini
                                anlamak için bu
                                eserlere şöyle bir bakmak kafidir.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye Milli Kongresi, bu neşriyatıyla Batı'nın iyi niyetli aydınlarına çok
                                yanlış
                                bilinen bu memleketin daha iyi bilinmesi lüzum ve tecessüsünü duymaları imkanını verirse
                                kendini
                                bahtiyar addedecektir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bilmek için istemek kafidir. Türkiye hakkında edinilecek bilgi de Türkiye'yi
                                zalim ve
                                vahşi sananları sonunda tarziye vermeye zorlayacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">«Prof. Ah. Djevad»</span></p>
                <p><span class="font7">Relation d'un Voyage Fait au Levant. Par Monsieur de Thevenot. Paris,
                                1665.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Adetleri Üzerine</span></p>
                <p><span class="font7">Hristiyanların çoğu Türkleri uğursuz, barbar ve imansız insanlar sanırlar.
                                Halbuki
                                Türkleri yakından tanıyıp konuşanların edindikleri intiba tamamen değişiktir. Zira
                                Türkler, tabiatın bir
                                buyruğu olan «başkasına, ancak bize yapılmasını istediğimiz şeyi yapmak» kaidesine uygun
                                hareket eden
                                son derece iyi insanlardır. Burada «Türkler»den, doğuştan Türk olanları kastediyorum,
                                yoksa Türkiye'de
                                sayıları pek yüksek olan ve tecrübenin de gösterdiği gibi her türlü melaneti ve kötülüğü
                                yapabilecek
                                tıynette olup ne Allah'a ne de insanlara hiç bir vefa göstermeyen dönmeleri, yani başka
                                bir dine mensup
                                oldukları halde sonradan Türklerin dinine girenleri kasdetmiyorum. Doğuştan Türk olanlar
                                namuslu
                                insanlardır ve namuslu insanlara Türk olsun, Hristiyan veya Yahudi olsun ayni şekilde
                                saygı gösterirler.
                                Bir Türk kadar Hristiyan'ın da malının çalınması veya aldatılmasının mübah
                                sayılamayacağına kanidirler.
                                Bununla beraber Frenklere neden bu kadar sû-i muamele yapıldığı sorulabilir. Bunları,
                                Şarktaki Frenkler
                                arasında hüküm süren kötü bir kıskançlık yüzünden birbirleriyle çatışan Hristiyanlarla
                                Yahudilerin
                                yaptırdığına şüphe yoktur. Türkiye'de mürabaha büyük bir günah telakki edil-</span></p>
                <p><span class="font7">mekte ve buna pek az rastlanmaktadır. Türkler çok dindar ve merhametlidirler.
                                Dinleri
                                uğruna çok gayret sarf eden Türkler, onu bütün dünyaya yaymaya. çalışmakta ve bir
                                Hristiyanı beğenip
                                sevdikleri zaman ondan Türk (Müslüman) olmasını rica etmektedirler. Büyük saygı
                                besledikleri
                                padişahlarına son derece sadık ve itaatkardırlar. Padişahlarına ihanet ederek
                                Hristiyanlar safına geçen
                                bir Kürke rastlamaya imkan yoktur.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler birbirleriyle pek münakaşa etmezler. Şehirde askerler de dahil, kimse
                                silah
                                taşımaz. Pek az: kavga ederler, düello nedir bilmezler. Bu, Hz. Muhammed'in kavganın iki
                                büyük kaynağı
                                olan şarap ve kumarı yasaklamasının neticesidir. Gerçekten halis Türkler şarap içmezler;
                                içenleri de
                                afyon içenlerle bir tutarlar ... </span></p>
                <p><span class="font7">Çok sayıda oyunları vardır, ama parasız oynarlar. Aralarında bir anlaşmazlık
                                olduğu zaman
                                da kavga etmezler, ilk rastladıkları adam kolaylıkla uyuşturur onları; yahut ta
                                şikayetçi olan diğerini
                                şahitler huzurunda mahkemeye davet eder. Davetin: reddi, haksızlığın itirafı
                                addedileceği için, pek
                                varit olmaz. Mahkemede iki taraf da delillerini beyan ettikten sonra, haksız olan taraf
                                mahkum edilerek,
                                hak ettiği takdirde, değnek cezası ile cezalandırılır.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler az yerler; ne çok çeşitli ne de çok nefis yemeklere düşkündürler.
                                Türkiye'de
                                lokantacılık hiç de karlı bir iş değildir. Denilebilir ki Türkler yemek için yaşamıyor,
                                yaşamak için
                                yiyorlar. Onlar hakkında söylenebilecek iyi şeyler aşağı yukarı bunlardan
                                ibarettir.</span></p>
                <p><span class="font7">Kötü taraflarına gelince, çok mağrurdurlar, kendilerini bütün milletlerin
                                fevkinde
                                görürler. Yeryü-</span></p>
                <p><span class="font7">zünün en cesur ve asil kavmi olduklarına inanırlar. (...) (Sayfa 111)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerde Zabıta</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler her sahada düzeni o kadar severler ki onu korumak için hiçbir şeyi
                                yapmaktan
                                çekinmezler. İnzibat, düzeni tesis eden kimselerin başında geldiği için, ona riayet
                                edilmesine hususi
                                bir ehemmiyet verirler. Türkiye'de her şey bol ve ucuzdur. Yeşil nohut veya başka
                                meyveler, bizim
                                memleketimizde olduğu gibi altın pahasına satılmaz. Her türlü eşya makul fiyatlarla
                                satılır. Kim
                                meyveleri erken getirirse en çok parayı da o kazanır. Bir Türk'e pahalı mal satmak isti
                                yen biri çıksa,
                                ya orada dövülür yahut adaletin huzuruna çıkarılarak değnek cezasına mahkum edildikten
                                başka tazminat da
                                ödetilir. Bu sebepten, mal satanların tartılarını kontrolle tavzif edilmiş memurlar her
                                gün satıcıları
                                kontrol ederler. Eğer terazisi hileli olan veya pahalı satan bir satıcıya tesadüf
                                ederlerse derhal
                                değnek cezasını infaz. ederler ve ayrıca tazminata da mahkum ederler. Öyle ki satıcılar,
                                bu cezalardan
                                korkarak umumiyetle tartılan malın üstüne bir miktar daha ilave ederler. Böylece,
                                pazara, ne almak
                                istediğini söyleyebilecek küçük bir çocuğu yollamak da mümkündür. Zira, çocuğa yolda
                                rastlayacak zabıta
                                memurları malı kontrol edip eksik buldukları takdirde satıcısını derhal
                                cezalandıracakları için kimse
                                çocuğu aldatmaya cesaret edemez. Bir sefer «libre»si 5 akçeden kar satan bir adamın,
                                tartısının
                                yanlışlığı yüzünden dövüldüğüne şahit oldum. Bir çocuğa soğan satan bir baş-</span></p>
                <p><span class="font7">kasına da, çocuğa yolda rastlayıp noksanlığı tesbit eden zabıta memurlarının 30
                                değnek
                                vurduklarını gördüm.</span></p>
                <p><span class="font7">Sokakta vaki olacak kavga ve gürültülere gelince, herkes bunları önlemekle
                                mükelleftir.
                                Halkı bu kavgaları önlemeye teşvik için bir de kanun çıkarılmıştır. Bu kanuna göre
                                sokakta bir
                                hıristiyan, bir Türk veya bir Yahudi öldürülmüş olsa ve katili bilinmese, ölü hangi evin
                                önünde
                                bulunmuşsa o evin sahibine kan bedeli ödetilir. Bir adamın kan bedeli de 500 kuruş,
                                yahut 45.000
                                akçedir. Böylece cinayetlerin önlenmesinde herkes tavzif edilmiş olmaktadır.</span></p>
                <p><span class="font7">Gece karanlığında çıkması muhtemel kargaşalıkları önlemek maksadıyla, güneş
                                battıktan
                                sonra sokakta dolaşmak, Ramazan müstesna yasak edilmiştir. Bütün gece sokakları
                                dolaşmaya memur olan
                                subaşı, rastladığı adamı Kadı'ya götürür. Kadı adamın kimliğini tesbit ettikten sonra
                                Ertesi sabah,
                                muhakeme edilmek üzere hapse gönderir. Muhakeme esnasında geceleyin sokakta bulunmasını
                                makul ve mazur
                                sebeplere dayandıramadığı takdirde değnek cezasına ve tazminata mahkum edilir. Neticede
                                hiç bir cezaya
                                maruz kalmadan kurtulunsa bile böyle bir duruma düşmüş olmak utandırıcıdır. (Sayfa:
                                126)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Müsamahakarlığı</span></p>
                <p><span class="font7">Sakız adası küçük olmakla beraber nüfusu fazladır. Ahalisinin çoğu Rumlarla
                                Lâtinlerdir.
                                Her iki cemaatin da birer piskoposluğu ve sayısız kiliseleri</span></p>
                <p><span class="font7">vardır. Rum kiliseleri Lâtinlerinkinden daha çoktur. Zira Rum papazları bir günde
                                ancak
                                bir kilisede ayin yapmayı kabul ettikleri için her papasın bir kilisesi vardır. Ayrıca
                                birçok
                                manastırları mevcuttur. Bu manastırlar bizimkiler gibi sıkı bir disiplin ve taassup
                                içinde değillerdir.
                                Nitekim ziyaret ettiğim bir manastırda Türklerle Hristiyanların yan yana bulunduğunu
                                müşahede ettim.
                                Odasına girdiğim bir rahibeden edindiğim intiba da bunların şefkat ve merhamette
                                hıristiyanlık
                                hudutlarını çok aşmış bulunduklarıdır. Rahibeler manastıra girerken kalacakları odayı
                                satın alırlar.
                                Canları istediği zaman dışarı çıkar, hatta manastırı tamamen terk edebilirler. Rahibeler
                                altın, gümüş ve
                                ipek işlemeler yaparlar. Bilhassa Rum kadınları mendil, kese vs. üzerinde işledikleri
                                çiçekli
                                yıldızlarda pek başarılı olmaktadırlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Lâtinlerin şehirde 5 kiliseleri vardır. Birincisi Piskoposluk kilisesidir. Büyük
                                ve güzel
                                bir kilisedir; çok eski değildir, Türklerin Sakızı fethetmelerinden sonra inşa
                                edilmiştir. Zira Türkler
                                kale içinde bulunan piskoposluk binasıyla kilisesini cami yapmışlar, buna karşılık
                                şehirde aynı
                                büyüklükte başka bir kilise ve bina inşa edilmesine müsaade etmişlerdir.</span></p>
                <p><span class="font7">Cizvitlerin de bir kilise ve kolejleri varıdır. Cizvitlerin hepsi Sakızlıdır.
                                Başlıca üç
                                ruhani meclisleri vardır. Bundan başka, Jacobin'lerle Cordalier'lerin de mükemmel
                                kiliseleri vardır.
                                Ayrıca şehir dışında Roma katoliklerine ait çok sayıda kiliseler vardır. Rumların da
                                şehir dışında pek
                                çok kiliseleri mevcuttur. O kadar ki bütün adada 30 Latin kilisesi ve 500 den fazla Rum
                                kilisesi vardır.
                                Kiliselerin hep. si çok iyi bakımlı olup dini ibadet ve hizmetler Hıris-</span></p>
                <p><span class="font7">tiyan memleketlerindeki kadar mükemmel ve bütün icapları ile yapılabilmektedir.
                                Zira
                                Türkler herkesin kendi dinini icrasına karşı en küçük bir engel yaratmamaktadırlar. Öyle
                                ki, aleni
                                ayinler bile yapılabilmekte, Yortu günlerinde (Saint Sacrement) Türklerden gelebilecek
                                herhangi bir
                                tecavüz korkusu olmadan sokaklarda şaraplı ekmek dolaştırılabilmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Şehir bütün ada gibi Türklerin hakimiyeti altında olmakla beraber Hristiyanlar
                                tarafından
                                idare edilmektedir. Türkler ikinci derecedeki bütün işlerde Hristiyanları tamamen
                                serbest
                                bırakmaktadırlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Her türlü umuru tedvire memur olmak üzere seçilen konsüllerin yarısı Rum, yarısı
                                Lâtindir. Türk veya Hristiyanlardan biri öldürülürse, katili aranır; bulunmadığı
                                takdirde kan bedeli
                                bütün şehre ödetilir. Bedel 12.000 akçe yahut 150 kuruştur. Konsüller her eve isabet
                                eden payı tayin
                                ederler. Ancak bu, ev başına 15-16 akçeyi geçemez. Eğer katil ele geçirilirse cinayeti
                                kendi kanıyla
                                öder ve, artık kimseden bir şey alınmaz.</span></p>
                <p><span class="font7">Sakız şehri küçüktür, ama 8 kapısı vardır. Fazla tahkim edilmiş değildir, ama
                                şehri
                                müdafaa edebilecek kadar sağlam bir kale vardır. Kalede yalnız Türkler bulunur ve
                                sayıları normal olarak
                                800 kişi civarındadır. Kalede hiç bir Hristiyan'ın ikametine müsaade edilmez. Ancak her
                                yıl belli bir
                                para ödemek şartıyla Yahudilerin ikametine müsaade edilir. Zira Yahudiler kendilerine
                                zaman zaman çok
                                kötü muamele etmekte olan Hristiyanlar arasında huzur ve emniyet içinde
                                yaşayamamaktadırlar.</span></p>
                <p><span class="font7">LETTRES DE MİLADY WORTLAY MONTAGUTE (İngilizceden tercüme) Paris ve Londra
                                1764.</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Kadınlarının Zevki</span></p>
                <p><span class="font7">Başa Kalpak denen bir başlık örtülür. Kışları inci ve elmaslarla süslenmiş
                                yaldızlı
                                kadifeden bir kalpak, yazları da hafif ve çok parlak simli kumaştan yapılmış kalpak
                                kullanılır. Kalpak
                                başın bir tarafına konur ve hafifçe eğik tutulur. Çevresine de gül biçiminde bir elmas
                                yahut baştan başa
                                yaldızlı bir mendille birlikte yaprak şeklinde altın takılır. Başın diğer yanında
                                taranmış bir vaziyette
                                bulunan saçlara münasip bir ziynet takılır. Ziynet çiçek veya tüy de olabilmekle beraber
                                asıl moda,
                                kıymetli taşlardan müteşekkil bir buket takmaktır. İnciler çiçek tomurcuklarına,
                                muhtelif renkteki
                                yakutlar da güllere benzetilir. Elmaslar yasemini, topazlar da nergisi temsil ederler.
                                Bütün bu
                                ziynetler o kadar mükemmel ve san'atkârane tertip edilmiştir ki bundan daha güzel bir
                                şey düşünülemez.
                                Saçlar arkaya doğru alabildiğine uzatılarak örülmüş, kurdele ve incilerle süslenmiştir.
                                Başka hiç bir
                                yerde bu kadar güzel ve gür saçları olan kadınlar görmedim. (Sayfa 196, birinci
                                kısım)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Reaya Adetlerine Saygısı</span></p>
                <p><span class="font7">Çiçek ve sebze ile uğraşanlar Türkiye'nin en mes'ut köylüleridir. Bütün şehrin
                                sebze ve
                                meyvele-</span></p>
                <p><span class="font7">rini onlar temin ettikleri için müreffehtirler. Çoğu Rumdur. Bahçelerinin
                                ortasında küçük
                                evleri vardır. Kadınları ve kızları örtünmeden serbestçe bahçede dolaşırlar. Oysa
                                şehirde bu şekilde
                                dolaşmak yasaktır. Kızları son derece güzel ve temiz giyimlidirler. Zamanlarını ağaç
                                gölgeleri altında
                                örgü örmekle geçirirler. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Homeros'unuzu sonsuz bir zevkle okudum : Bütün güzelliklerini iyice
                                hissedemediğim birçok
                                küçük pasajlarını işitiyor gibiyim. Onun zamanındaki adetlerin çoğu hala yerli yerinde;
                                kıyafetleri bile
                                unutulmamış. Bu kadar uzak asırların izlerine her memleketten çok burada rastlanmasında
                                şaşılacak bir
                                şey yok. Türkler, kendilerini her milletten daha zarif farz eden milletler gibi, kendi
                                modalarını
                                başkalarına kabul ettirmeye çalışmıyorlar. (Sayfa : 209)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Çiçek Aşısı</span></p>
                <p><span class="font7">Hastalık konusunda size öyle bir şey söyleyeceğim ki bu memlekette bulunmayı
                                isteyeceksiniz. Bizde çok yaygın ve amansız olan çiçek hastalığı Türkiye' de
                                keşfettikleri bir aşı
                                sayesinde basit bir hastalık haline gelmiştir. Tek meslekleri bu aşıyı yapmaktan ibaret
                                olan yaşlı
                                kadınlardan müteşekkil büyük bir sosyal grup mevcuttur. Hastalık mevsimi daha ziyade
                                sıcakların bittiği
                                son baharın başlangıcıdır. Bu mevsimde aile reisleri birbirlerine, ailelerinde çiçek
                                aşısı olmak isteyen
                                kimse bulunup bulunmadığım sorarlar. Aşı olmak isti yenlerin sayısı 15-16 ya yükselince
                                bu yaşlı
                                kadınlardan birini çağırırlar. Kadın bir ceviz kabuğu içinde sakladığı en</span></p>
                <p><span class="font7">iyi cinsten çiçek aşısı ile gelir. Aşılanmak isteyene hangi damardan iğne
                                yapılmasını
                                istediğini sorar. Hastanın işaret ettiği damarı, bir tırnaklama kadar bile acıtmayan
                                büyük iğnesi ile
                                açarak iğnenin başında bulundurulabilen bütün ilacı içeriye akıttıktan sonra damarı
                                küçük bir kabuk
                                parçasıyla kapatır. Ayni ameliyeyi başka 4-5 damarda da tekrarlar.</span></p>
                <p><span class="font7">İğne yapılan çocuklar iğneden 8 gün sonraya kadar gayet iyi olup oyunlarına devam
                                ederler. 8. günün sonunda nöbet başlar. 2 ve nadiren 3 gün yatakta kalırlar. Yüzlerinde
                                20-30 kadar ince
                                yenikler kalır ki farkına bile varılmaz. Nihayet 8 gün sonra sanki hiç hasta olmamışlar
                                gibi tamamen
                                iyileşirler. (...) (Sayfa : 224)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerde Kültür ve Mimari</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye hakkında edindiğimiz malûmata göre buralardaki evleri acınacak bir
                                durumda farz
                                ettiğinize eminim. Halbuki birçoklarını yakinen gördüm, sizi temin ederim ki
                                yanılıyorsunuz ... </span>
                </p>
                <p><span class="font7">Evlerin hemen hemen hepsinin ahşap olduğu ve dışının güzelleştirilmesine
                                çalışılmadığı
                                muhakkaktır. Ahşap ev elbetteki mahzurludur. Ama bununla Türk milletinin zevkini mahkum
                                etmeye imkan
                                yoktur, zira bunun biricik sebebi Hükümetin emridir. (Sayfa : 213)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Harem'de en çok hoşuma giden şey, odanın nihayetinde bulunan mermer çeşmeler
                                oldu. Bir
                                çok borulardan fışkıran sular hoş bir serinlik yaratmak-</span></p>
                <p><span class="font7">ta, kademeli akışlarla tatlı ve şırıltılı bir ses çıkarmaktadırlar. Çeşmelerin
                                bazıları
                                muhteşemdir. Her evde üstü kurşun kaplı, altı mermerle döşenmiş 2 veya 3 küçük odadan
                                müteşekkil musluk
                                ve havuzları havi bir banyo dairesi vardır. Öyle ki soğuk veya sıcak su banyosu gayet
                                rahatlıkla
                                yapılır. (Sayfa : 236)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Size, Padişah Çorlu'dan geçerken orada kendi .adına inşa edilen Konak yahut küçük
                                saraydan bahsetmekle iktifa edeceğim. Saray kadınlarına tahsis edilen bütün daireleri
                                gezdim. Çeşme
                                sularıyla sulanan sık ağaçlığın içinde bulunuyorlar. Duvarları üzerinde elle yazılmış
                                Türkçe beyitler
                                görünce hayli şaşırdım ... Birinin tercümesini de takdim edeyim: «Bu dünyaya gelir, bir
                                müddet kalır ve
                                gideriz; ama kalbime giren oradan hiç bir zaman çıkmaz.» (Sayfa : 36, 2. kısım)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Kızını görmeye geldiği zaman Padişahın kaldığı oda baştan aşağı inci, sedef
                                kaplama ve
                                yer yer çivi biçiminde zümrütlerle süslenmişti. . . Ama nakışlar o kadar ince, renkler o
                                kadar canlı idi
                                ki bunların insan eseri olabileceğine inanmaya imkan yoktu. Sarayın ihtişamına uygun
                                muhteşem bahçeler
                                etrafı çerçevelemektedir. Ağaçlar, çeşmeler yeşilliklerden örülmüş oturma yerleri v.s.
                                hepsi hoş bir
                                bütün teşkil etmektedirler. Tek eksik heykeldir. Hala bu millete barbar diyebilir miyiz?
                                Zevki bizimkine
                                benzemiyor</span></p>
                <p><span class="font7">... Umumi bahçelerde kendilerine ait köşkleri olmayanlar için inşa edilmiş «Umumi
                                Köşkler
                                » mev-</span></p>
                <p><span class="font7">cuttur. İsteyen orada kahve, şurup vs. içebilir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bununla birlikte Türkiye'de daha sağlam inşaat da yapılır. Camiler baştan aşağı
                                taştan
                                inşa edilmiştir. Hanlar ve imaretler de muhteşemdir. Taş kubbeler altında bulunan
                                sayısız dükkanlarla
                                çevrilmiş 1<0k sayıda han vardır. Fakir esnaf oraya bedava yerleştirilir. Bunlar
                                daima cami yanında
                                bulunurlar. Bunları bizim manastırlardan daha faydalı bulduğumu itiraf ederim. (Sayfa :
                                144)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">BİR TÜRK SULTANI</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Saray Hayatı</span></p>
                <p><span class="font7">Sultan o kadar güzel ki böylesini ne İngiltere'de ne de Almanya'da gördüm. Onunki
                                kadar
                                seyredilmeye layık, güzel denebilecek bir yüz hatırlamıyorum. Beni karşılamak üzere
                                ayağa kalktı ve
                                memleketinin adeti gereğince elini kalbine götürerek selamladı. Ama selamı öyle muhteşem
                                ve asilâne idi
                                ki saray terbiyesi bile bunu bahşetmiş olamazdı: Bu tabiatın bir eseriydi. (...) Rum
                                kadın Fatime'nin
                                güzelliğini daha önce söylemişti, ama görür görmez öyle bir hayranlığa kapıldım ki bir
                                müddet hiç bir
                                şey söyleyemeden O'nu temaşa zevkine takılıp kaldım.</span></p>
                <p><span class="font7">... Barbar dediğimiz bir ülkede yetişmesine rağmen öyle muhteşem bir tavrı, o
                                kadar rahat
                                ve asil jestleri vardı ki O'nu Avrupa'nın en şaşalı saraylarında görsek işte tam kraliçe
                                olmak için
                                doğmuş kadın derdik. Hasılı güzelliği bütün İngiltere'deki güzelliklerin topunu
                                gölgeleyecek bir çapta
                                idi. (Sayfa : 9, Kısım : 2)</span></p>
                <p><span class="font7">Zarif Fatime benimle son derece nazik ve hoş sohbetlerde bulunuyor, bana «Güzel
                                Sultanım»
                                diye hitap ediyordu. Son derece mültefit davranıyor, ve benimle kendi dilimle
                                konuşamadığı için teessür
                                duyduğunu belirtiyordu. Ayrılmak üzere müsaade istediğim zaman, iki genç hizmetçi gümüş
                                kap içinde
                                yaldızlı mendiller getirdiler. Fatime Sultan en güzelini bana ikram ettikten sonra
                                ötekilerini
                                tercümanımla hizmetçime verdi. Çıkarken de kabul edildiğim zamanki gibi nezaketle
                                uğurlandım. O kadar
                                cezbeye kapılmıştım ki bir an için kendimi İslam cennetinde sandım. (Sayfa : 16)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Yatağına ikinci bir koca sokmamak hususundaki kararını, birini zevceliği ile
                                şereflendirmesi mevzubahis olunca kendisini 10 yaşında iken İlk Sultanına takdim edeni,
                                bu takdimin
                                hatırasına hürmeten severek yetinmesiyle isbat etmek istemiş; ve gerçekten 15 yıldır bu
                                adamla evli
                                bulunduğu halde bir kere bile yatağına kabul etmemiştir. Hristiyanlar arasında ve hele
                                21 yaşlarındaki
                                dullarda hiç rastlanmayan bir sebatla daimi bir matem içindedir. Sultan Haseki şimdi 36
                                yaşındadır.
                                (Sayfa : 5)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Padişah bazen bütün hanım sultanları etrafına toplayarak onlarla eğlenir. Padişah
                                içlerinde birine biraz fazla alaka gösterdi mi ötekilerin büyük bir kıskançlığa
                                kapıldıklarını Haseki
                                Sultan'dan duydum. Ama öyle sanıyorum ki Kralın bir göz işaretine bakılan bütün
                                saraylarda durum
                                aynıdır. Oralarda herkes sabırla Kralın bir tebessümüne inti-zar eder durur. Neticede
                                tebessümü
                                alamayanlar, alanı kıskanırlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Mustafa adını hiçbir zaman ağlamadan telaffuz etmezdi; ama yine de O'ndan büyük
                                bir
                                zevkle bahsederdi. «Geçmiş saadetim bana bir rüya gibi görünüyor» diyordu. «Bununla
                                beraber insanların
                                en büyüğü ve en zarifi tarafından sevildiğimi unutamam... eğer kızımı büyük bir şefkatle
                                sevmeseydim
                                O'nun ölümünden sonra yaşayamazdım» diyordu. Bunları söz olsun diye söylemediği
                                yüzündeki derin
                                ızdıraptan okunuyordu. Iztırabına rağmen neş'eli görünmek nezaketini de hiç ihmal
                                etmiyordu. (Sayfa:
                                82)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'deki bütün güzeller kendisi gibi ise erkeklerin huzurunu kaçırmamak için
                                onlara
                                gerçekten görünmemek icap edeceğini samimiyetle ifade ettim. «Sizinki kadar güzel bir
                                yüz Londra ve
                                Paris'te ne gürültüler koparırdı» diye ilave ettim. Cevap olarak son derece tatlı bir
                                ifade ile: «Size
                                inanamıyorum; Memleketinizde güzellik söylediğiniz kadar mühim sayılsaydı sizin dışarıya
                                çıkmanıza
                                müsaade etmezlerdi.» dedi. Aziz Hemşirem, bu komplimanı tekrar etmemi belki övünmek
                                istediğime verecek
                                ve güleceksiniz; ama bununla, Fatime Sultan'ın zihin ve espri gücünün bir delilini daha
                                vermekten başka
                                maksadım yoktur.</span></p>
                <p><span class="font7">Dairesi muhteşem ve zevkle döşenmişti. Kışlık odaları altın işlemeli kadifelerle,
                                yazlık
                                odalar da altın işlemeli yaldızlı Hint dantelleriyle döşenmişti. Türkiye'de ileri gelen
                                kadınların
                                evleri Hollanda'dakiler kadar temiz ve bakımlıdır. (Sayfa: 90)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Çarşı ve Pazarlar</span></p>
                <p><span class="font7">Yarım mil uzunluğundaki kapalı çarşı son derece temiz ve bakımlıdır. Satışa arz
                                edilmiş
                                pahalı mallarla dolu, Londra'nın yeni pazarım andıran üç yüz altmış kadar dükkan
                                mevcuttur. Edirne
                                çarşısının sokakları daha bakımlı, dükkanları da yeni boyanmış gibi pırıl pırıldır.
                                (Sayfa : 20)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Çarşılar sütunlarla tutturulmuş güzel galerili zarif binalardan müteşekkildir.
                                Çarşının
                                temizlik ve bakımına son derece itina gösterilir. Her ticaret nevinin kendine mahsus,
                                bir galerisi
                                vardır. Mallar Londra çarşısındaki gibi vitrinlenmiştir. Bedesten yani mücevheratçı
                                dükkanları göz
                                kamaştırıcı elmas ve kıymetli taşlarla doludur. (Bedesten) de çok parlak sırma
                                işlemelerine de
                                rastlanır. O kadar ki satın almak için gelenler kadar sırf seyretmek için gelenler de
                                eksik olmaz.
                                Dünyanın hiçbir memleketinde bulunmayan bu mükemmel çarşılardan insan istediği malı
                                alabilir. (Sayfa :
                                112)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Yahudiler ve Rumlar</span></p>
                <p><span class="font7">Padişahın doktoru, kahyası, tercümanı hemen daima Yahudidir. Menfaatine son
                                derece düşkün
                                olan bu kavmin bundan ne kadar istifade edebileceğini anlamak güç değildir. Yahudiler
                                Türkiye'de daima
                                sarayın himayesine mazhar olacak şekilde kendilerini lüzumlu saydırmanın sırrını
                                keşfetmişlerdir.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">İngiliz, Fransız ve İtalyan tüccarları Yahudilerin bütün hilekarlıklarını
                                bilmelerine
                                rağmen yine</span></p>
                <p><span class="font7">de işlerini onlara havale etmek zorundadırlar. Zira bütün ticaret onların elinde
                                toplanmaktadır. Yahudinin en değersizi bile küçümsenmeyecek kadar mühimdir. (Sayfa :
                                21)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Seyyahlar umumiyetle Rumların söylediklerine kandılar; oysa Rumlar düşmanlarını
                                kötülemek
                                mevzubahis olduğu zaman göz göre göre yalan söylerler. Rumlara göre İstanbul'da Ayasofya
                                hariç,
                                görülmeye değer hiçbir şey yoktur. Halbuki bana kalırsa, İstanbul'da gerek inşaat
                                mükemmelliği gerek
                                büyüklük bakımından Ayasofya'dan üstün olan pek çok cami vardır. (Sayfa : 111)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Orducu Esnaf</span></p>
                <p><span class="font7">Askerin önünde, eğer takımları gayet parlak bir deveye binmiş bir hoca efendi
                                vardı. Çok
                                güzel bir şekilde ciltlenmiş bir Kur'an'ı yastık üzerine koymuş yüksek sesle okuyordu.
                                Beyazlar giymiş
                                bir çocuk grubu da Hoca efendinin etrafında ahenkle ayetler okuyorlardı. Geriden, elinde
                                yeşil dallar
                                bulunan ve buğday eken bir çiftçiyi taklit etmekte olan biri geliyordu. Daha sonra
                                Arkasından da her
                                tarafı buğday başaklarıyla kaplı Seres tavsirlerini andıran bir çok hasatçılar
                                geliyordu. Ellerinde
                                orakları, buğday biçer gibi bir tavır takınmışlardı. Sonra öküzlerle çekilen ufak bir
                                şey görünüyordu.
                                Üzerinde bir yel değirmeni ve buğday öğütmekle meşgul çocuklar vardı. ( .. . )</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Daha sonra ikişer ikişer dizilmiş temiz giyimli ekmekçi esnafı yürüyordu.
                                Başlarında
                                ekmek ve çörek taşıyorlardı. Arkadan yüzlerini una bulamış iki maskara geliyordu
                                .</span></p>
                <p><span class="font7">... Daha arkadan ekmekçi esnafının tertibinde kuyumcular, tuhafiyeciler ilah ..
                                gibi
                                memleketin en zengin esnafı hepsi de mükemmel giyinmiş oldukları halde yürüyorlardı.
                                Ortalarında
                                muhtelif esnafın büyük bir ihti8amla temsil edildiği sayısız tak-ı zaferler yer
                                alıyordu. Esnafın
                                arkasından çalgıcılar ve çengiler geliyordu. Burada padişah arzu etse peşinden ge1meye
                                hazır 20 binden
                                fazla insan mevcuttu.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Halkın Çocuk Doğurma </span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Karşısındaki Tavrı</span></p>
                <p><span class="font7">Bizim memlekette evlenmeden çocuk sahibi olmak ne kadar ayıpsa bu memlekette de
                                evli bir
                                kadının ana olmamasının aynı derecede ayıp olduğunu söylemeliyim. Bir kadın çocuk
                                yapmaktan kesilir
                                kesilmez genç bile görünse bunu ihtiyarlığına hamlediyorlar. Bundan başka Malta
                                şövalyesi olmak için
                                asalet delillerine malik olmak gerektiği gibi Türkiye'de de güzel telakki edilmek için
                                çok çocuk yapmak
                                gerekmektedir. (Sayfa : 64)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Kanunların Tatbikatı</span></p>
                <p><span class="font7">Türk kanununda bir kaç madde var ki pek hoşuma gidiyor. Bu maddeler pek hakimane
                                olduğu
                                gi-</span></p>
                <p><span class="font7">bi bizim kanunumuzdaki bir kaç madde gibi büyük bir dikkatle de tatbik
                                ediliyor.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">İngiltere'de yalancılar ekseriya kabahatlarıyla öğünürler. Burada ise yalan bir
                                şey
                                söylediğine kanaat hasıl olunca, yalancıların alnına kızgın demirle basıyorlar. Bu kanun
                                bizde de tatbik
                                edilse! Ne kadar güzel alınların bozulduğunu görürdük. </span><span class="font3">O
                        </span><span class="font7">zarif centilmenler kaşlarına kadar inecek perukalar yaptırmaya mecbur
                                olurlar!</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Kölelere Yapılan Muamele</span></p>
                <p><span class="font7">Ben Türk değilim, ama bu bedbaht cariyelere gösterilen insani muamele ve alakayı
                                da
                                takdirden kendimi alamadım. Bunlara hiç bir zaman dayak atılmaz. Esaretleri başka
                                memleketlerde cari
                                olan köleliklerden hiç de daha zahmetli değildir. Vakıa kendilerine teminat parası
                                verilmiyor, ama
                                elbiselerine harcanan para bizim hizmetçilerimize verdiğimizden çok daha fazladır.
                                İhtimal ki bana,
                                burada erkeklerin kadınları pek asilâne olmayan maksatlarla satın aldıklarını söyleyerek
                                itiraz
                                edeceksiniz. Fakat hıristiyanlık aleminin büyük şehirlerinde acaba bundan daha az aleni
                                ve daha az mı
                                asaletsizce kadın satın alınıyor? (Sayfa </span><span class="font2">: </span><span
                                class="font6">113)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Kadınların Güzelliği</span></p>
                <p><span class="font7">Bu manzaranın güzelliğini size tasvir etmek pek güç. Hemen bütün kızlar son
                                derece
                                mütenasip vücutlu, tenleri göz kamaştıracak derecede beyaz, sık</span></p>
                <p><span class="font6">sık hamama gittikleri için de son derece </span><span class="font7">taze.
                        </span><span class="font6">(...) Artık bu sözlerin üzerine Türk kadınlarının da bizim
                                kadınlarımız kadar nazik, ince,
                                uyanık ve hatta hür olduklarına inanabilirsiniz. (Sayfa </span><span class="font2">:
                        </span><span class="font6">125)</span></p>
                <p><span class="font7">OBSERVATİONS SUR</span></p>
                <p><span class="font7">LA RELİGİON, LES LOİS, LE GOUVERNEMENT ET LES</span></p>
                <p><span class="font7">MOEURS DES TURCS (İng. den terc.)</span></p>
                <p><span class="font7">Yazan: Mr. Porter, İngiltere'nin İstanbul Elçisi.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye hakkında çok kitap yazıldı. Ama fazla kitap yazılması, Türkiye hakkında
                                ilk
                                eserleri kaleme alanların kötü niyetleri yahut bilgisizlikleri yüzünden işledikleri
                                sayısız hataların
                                daha çok yayılıp tutunmasından başka bir şeye yaramadı. (Sayfa:. 5)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkiye Zannedildiği Kadar Mutlakiyetçi Değildir</span>
                </p>
                <p><span class="font7">İnsanın böyle bir zanna kapılması için etrafına, belki de içinde yaşaması
                                yüzünden hiç
                                dikkat etmemiş olması gerekir. Zira etrafımıza bir göz atar ve içinde yaşadığımız siyasi
                                heyetleri
                                tarafsız bir nazarla tedkik edersek görürüz ki Sultan, hıristiyan krallarının pek
                                çoğundan daha az
                                despotiktir. (Sayfa : 130)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İmparatorluğun Salâbeti</span></p>
                <p><span class="font7">Çok geniş bir sahayı asırlar boyunca hakimiyeti altında mamur ve müreffeh tutmaya
                                muvaffak ol-</span></p>
                <p><span class="font7">muş bir imparatorluğun siyasi nizamının temelinde çok sağlam ve mükemmel bazı
                                unsurların
                                bulunacağı muhakkaktır. Türk hükümetinin büyük kusurlarına rağmen, imparatorluk kanunla
                                birleşik hale
                                getirilmiş din temeli üzerinde öyle sağlam bir şekilde inşa edilmiş ve bütün tebaanın
                                tefahur, alaka ve
                                heyecanlarıyla öylesine muhkemleştirilmiştir ki, asırlar boyu süregelen felaketlere
                                göğüs gerdikten
                                sonra hala dimdik ayakta durmakta ve devrin her türlü idbar ve zaaflarına cesaretle
                                karşı koymaktadır.
                                Daha önceki bölümde Türklerin mülkiyet hakkını garanti eden ve ticareti tanzim eden
                                kanunları olduğunu
                                söylemiştik. Kötülükleri kaldıracak, suçluları cezalandıracak kanunları da vardır.
                                (Sayfa : 131)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Mülkiyet Hakkı</span></p>
                <p><span class="font7">Kur'an'ın mülkiyet hakkını garanti ettiğini söylemiştik. Aşağıdaki olay bunu
                                açıkça ispat
                                etmektedir. ı 755 yılında çıkan bir yangında Babıali tamamen yanmıştı. Binanın yeniden
                                yapılması ve
                                istikbalde çıkması muhtemel bu çeşit kazalara karşı tedbirler alınması mevzubahisti.
                                Bunun için binanın
                                etrafında lüzumu kadar boş saha bırakılmasına karar verildi. Bu maksatla civardaki
                                evlerin satın
                                alınarak yıktırılmasına başlandı. Ev sahiplerinin çoğu evlerini satmaya razı oldular.
                                Yalnız ihtiyar bir
                                kadın evinin ecdadından kaldığını ve hiç bir meblağın, pahası kendince sonsuz olan evin
                                kıymetini
                                karşılayamayacağını ileri sürerek satamayacağını söyledi. Yapılan teklif ve tehditler
                                kadını ısrarından
                                vazgeçiremedi. Vazifeliler kadına karşı çok söylendiler,</span></p>
                <p><span class="font7">Bert ve kötü muamele ettiler. Ama kuvvet kullanmak fazla cebri ve haksızca
                                addedildi.
                                Neticede ev yıkılamadan kaldı. Padişah'a iktidarını kullanarak değerini ödeyip evi niçin
                                istimlak
                                etmediğini soranlara, Padişah şu cevabı verdi: «Böyle bir şey yapabilmeme imkan yoktur,
                                çünkü
                                mülkiyetidir. » (Sayfa : </span><span class="font6">158)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Siyasete Karşı Kayıtsız Oldukları Doğru
                                Değildir</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler, Hükümdarlarına derin bir hürmet beslemelerine ve Ondan bahsederken çok
                                nazik
                                ifadeler kullanmalarına rağmen çok kere onunla serbestçe konuşmakta, şikayetlerde
                                bulunup gerek
                                Padişah'ı gerekse vezirlerini haksızlık yaptıkları takdirde tenkit etmekten
                                çekinmemekte, camilerde
                                isimsiz hicviyeler yaymakta, hakaret-âmiz hiciv risaleleri neşretmekte ve hatta baskı ve
                                tahakküm ifrata
                                vardırıldığı takdirde isyanlara bile tevessül etmekten çekinmemektedirler. (... )</span>
                </p>
                <p><span class="font7">... Türkler daha küçüklükten beri Hükümdarın hukukunun ilahi mahiyette olduğunu
                                bilmekle
                                beraber bu hukukun Kur'an'a istinad ettiğine ve ancak Şeriat sayesinde hükümdarlığını
                                ihraz ettiğine,
                                hakiki bir mümin sıfatıyla Padişahın Şeriatı bilmek ve dini bir vecibe olarak ona riayet
                                etmek
                                mecburiyetinde olduğuna, nihayet Şeriata riayet mükellefiyeti bakımından hükümdarın
                                diğer müminlerden
                                hiç farklı olmadığına da kanidirler. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... Binaenaleyh halka baskı yapıldığı, mülki-</span></p>
                <p><span class="font7">yet hakkına tecavüze yeltenildiği ve tebaanın hayatıyla oynandığı yahut neticesiz
                                bir
                                savaşta ısrar edildiği takdirde Şeriata istinaden hükümdar zalim, haksız, kafir ve idare
                                ehliyetinden
                                mahrum ilan edilerek tahtından indirilir, veya hapse atılır yahut idam edilir. (...)
                                (Sayfa :
                                162)</span></p>
                <p><span class="font7">... Ama halk daima ulema riyasetinde ve Şeriat adına harekete geçer. O kadar ki
                                zahiren
                                veya gerçekten Şeriat icapları yerine getirilmeden bir sultanın tahtından indirildiği
                                hiç vaki değildir.
                                Şeriat ahkamına uymak zaruridir. (Sayfa: 164)</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerin korku sayesinde itaat ettirildikleri sözü ancak tek tek fertler
                                mevzubahis
                                olduğu zaman doğrudur. Ama baskı ağırlaşıp umumileştiği zaman genel bir tehlike varmış
                                gibi Ulema ve
                                Yeniçeri de halka katılarak bir şef etrafında toplanır ve zalim hükümdar tahtından
                                indirilir. Bununla
                                beraber yerine daima meşru varisi tahta geçirilir. (Sayfa : 169)</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de idarenin intizam ve yeknesaklığını idame ettiren çok faydalı ve seyyal
                                bir
                                teamül daha vardır. Bu da küçük memurların bulundukları yerde bırakılarak terfi
                                ettirilmelerine azami
                                itina gösterilmesi teamülüdür. Bu sayede çalıştıkları iş sahasında uzun senelerin
                                verdiği bilgi ve
                                tecrübeye sahip olan bu küçük memurlar, vezirleri karşılaşacakları her mesele hakkında
                                en sıhhatli
                                bilgileri vererek aydınlatmak ehliyetini haiz olurlar. (Sayfa : 186)</span></p>
                <p><span class="font7">Devlet hizmetlerinin ifasındaki mükemmeliyet bakımından Babıali ile
                                kıyaslanabilecek
                                hiçbir hıristiyan devlet yoktur. Türkiye'de her iş büyük bir itina ve ihtimamla yapılır.
                                En basit bir
                                yazışmada bile</span></p>
                <p><span class="font7">kullanılan her kelime üzerinde durulur ve milletin menfaatine en uygun olan
                                kelimeler
                                tercih edilir.</span></p>
                <p><span class="font7">Babıali'de, tarihi bilinmek şartıyla, en eski devirlere ait vesikaları bile
                                bulmak
                                kolayca kabilidir. O kadar ki arzu ettiğiniz takdirde şu veya bu zamanda gönderilmiş
                                emirnamelerin, eski
                                kararların ve talimatnamelerin suretleri derhal çıkarılıp size verilebilir.</span></p>
                <p><span class="font7">1755 teki yangına rağmen gerek dahili ve gerek harici umura mütedair evrak
                                arşivindeki
                                intizam, mükemmeliyet ve büyüklüğe dünyanın başka hiçbir arşivinde rastlamaya imkan
                                yoktu1'". Bu
                                yangında kaybolan evrakı yeniden tanzim edebilmek için muazzam çalışma ve gayretler
                                gösterilmiştir.
                                İmparatorluğun bütün vilayetlerinden evrakın kopyaları getirtilerek eksikler
                                tamamlanmıştır. Aranan her
                                evrakın kolaylıkla bulunabilmesini temin etmek üzere muhtelif kütükler tertip ve tanzim
                                edilmiştir.
                                (Sayfa: 189)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Elçilere Yapılan Muamele</span></p>
                <p><span class="font7">Bir elçiye Türk topraklarına ayak basar basmaz istikbal eden vazifeli memur
                                tarafından
                                «Zat-ı Şahanenin Misafiri» ünvanı verilir. Elçiye bu şekilde muamele edilmesi, bunun bir
                                Türk geleneği
                                olmasından veya çok eski devirlerden kalma umumi bir misafirperverlikten ileri
                                gelebileceği gibi, elçiye
                                duyulan hürmetten yahut Sultan'ın kudret ve azametini göstermek arzusundan da doğabilir.
                                Saiki ne olursa
                                olsun, Türkiye'ye geldiği andan başlayarak bütün ikameti müddetince elçinin her türlü
                                ihtiyacı-</span>
                </p>
                <p><span class="font7">nın Babıali tarafından karşılandığı yahut ona oldukça mühim bir nakdi tahsisat
                                bağlandığı
                                muhakkaktır. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... İstanbul'a vusulünde vezir tarafından tebrik ve tazim edilen elçi daha sonra
                                emrine
                                verilen ve kendisine pek bayağıca dalkavukluklar yapan kalabalık bir Rum ve Ermeni
                                gurubunun ziyaret,
                                iltifat ve tabasbuslarına hedef olur. (Sayfa : 40)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Umumi Emniyet</span></p>
                <p><span class="font7">İktidarın suistimâline, idarede görülen rüşvet ve diğer kusurlara rağmen Türkiye,
                                tebaanın emniyetini vikaye etmek üzere alınan tedbirler ve zabıta bakımından numune
                                ittihaz edilecek
                                mükemmeliyettedir. Yankesicilik, ev soymak veya yol kesmek gibi hadiseler Türkiye'de
                                meçhuldür. Harpte
                                veya sulhta yollar hep ayni derecede ve evler kadar emniyetlidir. Bütün imparatorluğu
                                tam bir emniyet
                                içinde baştan başa dolaşmak daima kabildir. Bilhassa hareketli ve işlek olan yollarda
                                pek çok sayıda
                                insan gidip gelmesine rağmen çok az veya hemen hemen hiç hadise olmaması şayan-ı
                                hayrettir. (Sayfa :
                                70)</span></p>
                <p><span class="font7">Bununla beraber avamın suç işlemesini önleyen saik korkudan başka ve üstün bir
                                saik olmak
                                gerekir. Gerçekten bu kadar geniş ve baştan başa yollarla örtülmüş bir memlekette adam
                                soymak veya
                                öldürmek ve sonra da hiç bir beşeri teşkilatın bulup çıkaramayacağı ücra köşelere
                                sığınmak çok kolaydır.
                                Tanıdığım bir Fransızdan kıyafetini bile değiştirmeden tek başına yola koyulduğunu ve
                                İran seferine
                                gitmekte olan Türk ordusunun yanından geçerken</span></p>
                <p><span class="font7">bile hiç bir sorgu ve suale maruz kalmadan, bir an. bile tevakkuf ettirilmeden
                                rahatça
                                seyahat edebildiğini bizzat işittim.</span></p>
                <p><span class="font7">İstanbul'da hırsızlık çok nadirdir. Bunun sebebi, Türklerin hırsızlığı insan
                                tabiatına
                                layık olmayan aşağılık bir hareket saymaları olabileceği gibi pek de aşırı derecede sert
                                olmayan
                                kanunlardan korkmaları da olabilir. Sebebi ne olursa olsun, İstanbul'da Türklerin
                                hırsızlık veya
                                yankesicilik yaptıkları hemen hemen hiç vaki değildir. İstanbul'da güvenilemeyecek
                                olanlar yalnız
                                Bulgarlardır. Çoğu hilekâr ve dolandırıcıdır. Bunlara rağmen yine de İstanbul'da evlerin
                                kapısını
                                kapamaya hiç lüzum görmeden tam bir emniyet içinde yaşamak mümkün olmaktadır.</span></p>
                <p><span class="font7">Rumların bazen büyük çapta hırsızlıklar yaptıkları vâkidir. Ama asıl maharetleri,
                                zekaları kadar faal ve hareketli parmakları sayesinde yaptıkları küçük
                                yankesiciliktedir. Damla damla
                                göl olur diyerek, umumiyetle pek ehemmiyet verilmeyen, verilse de arayıp bulmak
                                zahmetine değmeyen ufak
                                tefek şeyleri çalmakla yetinirler. (Sayfa : 72)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkiye'de Kadın</span></p>
                <p><span class="font7">Sokakta bir kadına rastlayan erkek, bakmak yasak edilmiş gibi başını çevirir.
                                Türkler
                                küstah bir kadından bir çeşit tiksinti ile kaçarlar. Böyle bir' kadın onlarda sadece
                                nefret
                                uyandırır.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir Türk için hiddetlenip kadına el kaldırmak kadar ayıp bir şey yoktur. Böyle
                                hiddetlendiği zaman kadının yanından çekilip gider. (Sayfa : 81)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Oyun ve Dans</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler oyun oynamayı çok istihkar ederler. Para kazanmak için oynayan bir adam,
                                yani
                                kumarbaz onların nazarında hırsızdan da adi bir mahluktur. O kadar ki Türkiye'de
                                kumarbazdan daha aşağı
                                bir mahlûk tasavvur edilmez. Oynanan oyunlar sırf eğlence maksadıyla oynanan dama ve
                                satrançtan
                                ibarettir. (Sayfa : 113)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Yüksek, hatta orta tabakaya mensup Türkler dansı kendileri için insanlık şeref ve
                                haysiyetlerini lekeleyen, insanın en bayağı ve iptidai taraflarına. hitap eden basit bir
                                maharet telakki
                                ederler. Eski Romalılar gibi Türkler de dans etmek için deli yalı ut sarhoş olmak
                                gerektiğine
                                kanidirler. (Sayfa : 114)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerin nazarında bu tip maharetler sadece kadınlara yaraşır. Onlar da dansı
                                boş
                                vakitlerinde ve bir ev eğlencesi olarak yaparlar. İşittiğime göre haremlerin çoğunda
                                kadınlar iplik
                                eğirmek ve nakış yapmakla vakit geçiriyorlar. (Sayfa : 117)</span></p>
                <p><span class="font7">Rumların Hususiyetleri</span></p>
                <p><span class="font7">Bugünkü Rumlar eski Greklere benziyorlar. Kendilerinin kuracağı bir cumhuriyetin
                                şan,
                                şeref ve menfaatlerini müştereken müdafaa etmeğe, yahut</span></p>
                <p><span class="font7">da kendi soylarından gelen bir kralın buyruğu altına girmeğe imkan vermeyecek
                                kadar
                                birbirlerine karşı sadakatsiz, entrikacı, mağrur, hilekâr ve intikamcıdırlar. Rumlar,
                                ihtilaçlı
                                mizaçlarının her an indifaya hazır taşkınlıklarını baskı altında tutacak, ihtiraslarının
                                şiddetini
                                yatıştıracak kadar sert ve içtimai faziletlere uymalarını temin etmek yerine itaati ve
                                uslu durmalarını
                                emredecek ölçüde sıkı bir yabancı idare altında bulunmadıkça sakin yaşayamayacak kadar
                                endişeli ve
                                rahatsız bir ruh yapısına sahiptirler. (Sayfa : 136)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Dini rütbeler dört Patriklik ve 120 metropolitlikten ibarettir. Sivil rütbeler de
                                iki
                                prenslik yani Eflak ve Buğdan Voyvodalığı ile oldukça mühim bir vazife olan Babıali
                                Tercümanlığın
                                (Drogman) dan ibarettir. Tercümanlığın başında daima bir Rum bulunur ve bütün harici
                                işler onun elinden
                                geçer. Türkler bu çeşit şerefleri Rumlardan almamaya itina ediyorlar. Bu da itibarlı
                                olanların kötü
                                yollara sapmadan bol ve emin kazançlar sağlamalarını temin etmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Rumların arasında yaşayıp, bu dini ve sivil rütbeleri elde etmek için
                                başvurdukları
                                girift entrikaları, bitip tükenmeyen desiseleri müşahede eden bir kimse kendini
                                Peloponez
                                Cumhuriyetlerinin en kötülerinden birinin hakiki bir numunesi karşısında sanır ve
                                Rumların kendi
                                imparatorları idaresinde iken, yani Konstantin'den Paleologların sonuncusuna kadarki
                                devre boyunca
                                yaptıkları bayağıca desiselerinin mükemmel bir tablosunu aynen bulduğuna şaşardı. (Sayfa
                                : 137)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">LETTRES Du MARECHAL DE</span></p>
                <p><span class="font7">MOLTKE SUR L'ORİENT</span></p>
                <p><span class="font7">Fr. ya çeviren: Alfred Marchant Paris, 1841.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Evli Kadın</span></p>
                <p><span class="font7">... İtiraf etmeliyiz ki bizde bir genç kız nişanlılıktan evliliğe geçmekle bir
                                derece
                                daha itibardan düşer. Çünkü zenneperest erkeklerin aşıkane iltifatları pek tabii ki
                                bütün ömür boyu
                                süremez. Şarkta ise evlilik kadını yüceltir. Erkeğe tabi olmakla beraber ev içindeki
                                hizmetçilerin,
                                uşakların, kız ve erkek çocukların tek hakimi kadındır. (Sayfa : 36)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Kölelerin Durumu</span></p>
                <p><span class="font7">.. . Şarktaki kölelik mevzubahis olduğu zaman hemen daima bir Türk kölesiyle Batı
                                Hint
                                adalarındaki zenci kölesi arasında mevcut olan muazzam fark unutulur. O kadar ki
                                Şarktaki köleliğe bizim
                                anladığımız manada kölelik demek bile yanlıştır. «Abd» köleden ziyade «hizmet eden»
                                manasına gelir.
                                Nitekim Allah'a hizmet eden manasına gelen Abd-Allah adında da bu açıkça görülüyor.
                                Satın alınmış bir
                                türk kölesi para ile çalıştırılan bir hizmetçiden daha rahat bir hayat yaşamaktadır.
                                Zira köle bir
                                mülkiyet, hem de pahalı bir mülkiyet olduğu için efendisi ona itina ile muamele eder.
                                Fazla</span></p>
                <p><span class="font7">iş yükleyerek ölümüne sebep olmaktan çekindiği gibi hastalandığı zaman da büyük
                                ihtimam
                                gösterirler. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">.. . Hasılı Türklerin adil, hayırhah ve müsamahakar oldukları inkar edilemez.
                                (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... Türkiye'de kölelerin hürriyetsizliği, Prusya'da son yıllara kadar mevcut olan
                                ve
                                belli bir kültür seviyesiyle sıkı sıkıya ilgili olan (Glebae Adscripti) denilen
                                kölelerin mevkiinden
                                daha ağır değildir. Netice itibariyle kölelerin durumu toprağa bağlı kölelerin
                                durumundan çok daha
                                iyidir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir Avrupa devleti Şarktaki bütün kölelerin kurtulmasını temin etse köleler buna
                                pek
                                memnun olmazlardı. Çocukluğundan beri efendisinin evine alınmış olan köle ailenin bir
                                üyesi haline
                                gelmiştir. Ailenin çocukları ile ev işlerini nasıl paylaşırsa yemekleri de öyle
                                paylaşır.</span></p>
                <p><span class="font7">... Köle sonunda hemen daima azad edilmekte ve hatta azadla birlikte kendisine
                                hayatı
                                boyunca faydalanabileceği bir varidat kaynağı bile bahşedilmektedir. (Sayfa : 37)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Yabancılara Bakışı</span></p>
                <p><span class="font7">... Türkler uzun zaman Avrupalı olarak yalnız serserileri tanıdılar. Bu sebepten
                                Batılılar hakkında, Beyoğlu ve Galata'ya gelip zabıta yokluğundan bilistifade buraları
                                arz-ı mev'udları
                                haline getiren her çeşitten sayısız maceraperestler tarafından da devamlı olarak teyid
                                edilen menfi bir
                                kanaat edinmişlerdir. (...) (Sayfa : 381)</span></p>
                <p><span class="font7">... Yabancıların Türkiye'ye akını o kadar bü-</span></p>
                <p><span class="font7">yük ölçüdedir ki Sultan kendi hükümet merkezinde bile mutlak hakim olmaktan
                                çıkmıştır.
                                Avrupalılar yerli kanunlara tabi değildirler. Elçiliklerin himayesi altındadırlar. Adi
                                suçlar
                                işledikleri zaman bile cezalandırılamaz, sadece hapsedilebilirler. Ancak elçileri talep
                                eder etmez
                                tahliye edilirler. Aksi halde siyasi münasebetlerin kesilmesi, filo göndermek,
                                bombardıman etmek gibi
                                tehditlere maruz kalınır. Elçiliklerin adli teşkilatları olmadığı için suçlu sürgün
                                edilmekle yetinilir.
                                O da ilk fırsatta geri dönerek Türk makamlarının gözü önünde, meydan okurcasına
                                serbestçe dolaşır durur.
                                (... )</span></p>
                <p><span class="font7">SOUVENİRS ANECDOTİQUES SUR LA TURQUİE (1820 - 1870)</span></p>
                <p><span class="font7">Yazan: WANDA. Paris, 1884.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Köylüsü</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de kaldığım uzun seneler zarfında memleket içinde yaptığım sayısız
                                seyahatler
                                neticesinde şuna kani oldum ki Türk köylüsü doğuştan sahip olduğu liyakat ve zeka
                                itibariyle Fransız
                                veya Polonya köylüsünden çok üstündür. Türk köylüsündeki öğrenme iştiyakı onlardakinin
                                çok fevkindedir.
                                Hristiyan  köylüleri arasında bulunduğu zaman Türk köylüsü, tabileri arasında
                                bulunan bir
                                asılzadeymiş gibi görünür. (...) (Sayfa : 60)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Halkın Gayretliliği</span></p>
                <p><span class="font7">... Bir ay sonra Sultan Avrupa yakasında üç yüz bin, Asya tarafında da 200.000
                                kişilik
                                bir orduyu teşkile muvaffak olmuştu. Atlar, silahlar, savaş malzemesi sanki
                                kendiliğindenmiş gibi
                                şaşılacak bir sür'atle temin edilmişti. Bu devirde Türkiye'nin askeri levazım teşkilatı
                                ve tren
                                nakliyesi imkanları olmadığı halde ordunun iaşe ve ibatesini gereği gibi temin etmekte
                                hiçbir güçlüğe
                                maruz kalınmamıştı. Hiçbir rapor, hiç bir talep ifa edilmeden kalmamış, kararlar
                                sür'atle verilerek
                                cevaplar vaktinde yetiştirilmişti. (...) (Sayfa : 63)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Hristiyan Tebaa</span></p>
                <p><span class="font7">... Müslümanlarla Hristiyanlar çok iyi geçinmekte, hatta aralarında evlendikleri
                                de çok
                                sık görülen bir vakıadır.</span></p>
                <p><span class="font7">... Hristiyanlar da, ya yaptıkları hizmetler karşılığında Padişah'ın bahşettiği
                                bir
                                imtiyaz olarak yahut da Müslümanlardan mürekkep olan eşraf heyetlerinin tensip ve tanzim
                                ettikleri bir
                                mazbata gereğince «Ağa» ve «Bey» ünvanlarını da alabilmektedirler. (Sayfa 108)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">... Fethin şanlı devrinden beri uyanık ve faal bir ırk olan Türk ırkı,
                                İmparatorluğun
                                hakimi sıfatıyla idare prensibi olarak zabıta, dahili idare ve maliyede yalnız doğuştan
                                Türk olanların
                                çalıştırılması esasını benimsemiştir. Ordu ve hariciyede ise Türklerle birlikte
                                mühtediler de
                                çalıştırılmaktadır .</span></p>
                <p><span class="font7">... Türkler, İmparatorluğun şeref ve tealisi için hayat ve zekalarını verenleri
                                mükafatlandırdıkları gibi vazifelerini yapmayanları da cezalandırmaktan geri
                                kalmazlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler çok kere tavizler vermek zorunda kalan, hile ve desiseye müstenid
                                diplomasiyi
                                kendi fatihlik ve efendilik liyakatlerine yakıştırmazlar. Açıkça ve samimiyetle ortaya
                                çıkmayı sever,
                                fakat küçümsenmeye de asla razı olamazlar. Kökü çok eskilere uzanan bu hususiyetlerdir
                                ki Halife
                                Sultanların İmparatorluğunu şan ve kudretin zirvesine eriştirmiştir. (...) (Sayfa :
                                126)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Gizli Polis</span></p>
                <p><span class="font7">Türkleri uykudan, daha doğrusu siyasi uyuşukluktan uyandıran Prens Mençikof'un
                                sefirliği
                                olmuştur. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... Türkiye'nin gizli polis teşkilatı yoktu. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... İngiliz elçisi Lord Redcliffe bu eksiği gidermeyi üzerine alarak, hükümet
                                makinasının
                                en zaruri çarklarından biri olan bu teşkilatı kurmaya çok çalıştı.</span></p>
                <p><span class="font7">Teşkilatın müdürlük ve memuriyetleri için Müslüman  Türkler arandı. Koskoca
                                İstanbul'da bu işlerle uğraşmayı kabul eden kafi miktarda adam bulunamadı. Herkesin
                                verdiği cevap aşağı
                                yukarı şuydu: «Kur'an-ı Kerim ve karakterimizin doğruluğu bizim casusluk yapmamıza cevaz
                                vermez. Biz
                                kendi haremlerimizdeki hususi hayatımıza hürmet edilmesini istediğimiz gibi gavurların
                                da hususi
                                hayatlarına hürmet ederiz. Kendi evlerinin dört duvarı arasında istediklerini
                                konuşabilir, İslama hatta
                                Halife'ye hücum edebilirler. Ama silahları sopadan ibaret de olsa evlerinin eşiğini aşıp
                                müesses nizama
                                karşı gelmeye kalkarlarsa o zaman nizamı tesis vazifemizi ifadan geri kalmayız.»
                                (...)</span></p>
                <p><span class="font7">.. . Bu şahsın çekilmesinden sonra, Türkler yerine geçmeyi kabul etmedikleri için
                                gizli
                                polis teşkilatı uzun müddet başsız kalmıştır. (Sayfa : 151)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerdeki Yabancı Nefretinin Asılsızlığı</span></p>
                <p><span class="font7">İslam Peygamberi, düşmanın mukavemeti kırılıncaya kadar hiç merhamet gözetmeden
                                savaşa
                                de-</span></p>
                <p><span class="font7">vam etmeyi telkin ve kendisi de bizzat tatbik etmiştir. Ancak düşman aman deyince
                                de
                                kılıcı kına sokmayı emretmiştir. Teslim olmuş halkları, mazinin intikamını almaya
                                tevessül etmeden,
                                alçaltıcı hakaret, ve lüzumsuz cebirlerle tahrik ve taciz etmeden sulh içinde yaşamak ve
                                himaye etmek
                                lazımdır.</span></p>
                <p><span class="font7">Fethedilen bir bölgenin halkı Devletin müdafaa ve muhafazası için gerekli ve
                                mümkün olanı
                                yapacak, vergisini ödeyecek ve böylece zararlı ve düşman olacak yerde faydalı ve dost
                                olacaktır.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Kur'an-ı Kerim'in hükmü böyledir. Bu hükümler yanlış tefsir edilerek din maskesi
                                altında
                                birçok cinayet ve suiistimaller yapılmıştır. Ama şunu tekrar etmek isterim ki başka
                                dinden olanları
                                küçümseme ve onlara husumet duymak ne hüküm olarak Kur'an-ı Kerim'de vardır, ne de
                                fiilen, Yahudi ve
                                hatta bir dereceye kadar Hristiyan memleketlerinde olduğu gibi bir tatbikat imkanı
                                bulabilmiştir. (...)
                                (Sayfa : 279)</span></p>
                <div>
                </div><br clear="all">
                <div>
                </div><br clear="all">
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bu nefret ve küçümseme batı diplomasisinin Türkiye ve Türkler üzerinde yaptığı ve
                                imparatorluğun gelişmekte olduğu kudret ve azamet devirlerinde Avrupa'nın uğradığı
                                mağlubiyetlerin bir
                                çeşit intikamı gibi telakki edebileceğimiz baskısından doğmaktadır.</span></p>
                <p><span class="font7">... Arkasından da bu zengin ve güzel memleketin üzerine yırtıcı hayvanlar gibi
                                çullanan
                                istismarcı iş adamları sökün ettiler. Yanlış olarak taassuba isnad edilen düşmanlık
                                duygularının
                                uyanmasına başlıca sebep bunlardır. Zira küstahça iddia ve. teşebbüslerinin
                                muvaffakiyetini temin etmek
                                için hi-</span></p>
                <p><span class="font7">le, desise ve küstahlıktan başka bir silah kullanmadılar. Davaları haklı veya
                                haksız
                                olsun, diplomasi de bir çeşit ihtiyat kuvveti olarak daima onlara yardıma hazır bir
                                vaziyette idi.
                                Yabancı, işleri ne kadar hileli olursa olsun davasını daima kazanıyor, buna mukabil Türk
                                her zaman ve
                                haksızcasına kaybediyordu. Güttüğü davalarda da parasından, hürriyetinden, sıhhatından
                                ve hatta bazen
                                canından bile oluyordu. Çünkü Babıali yabancılara inkıyad ediyor, ve haklıyı müdafaa
                                etmek için
                                kaldırılması veya hafifletilmesi gereken dış baskıya mukavemete cesaret edemiyordu.
                                (Sayfa : 282)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">...Konsolosluk memurlarının, pasaportlar üzerinden aldıkları resimlerle
                                konsolosluğa
                                bağlı diğer gelirlerden başka bir gelir veya maaşları yoktur. Ama bu yollarla elde
                                ettikleri gelirler
                                konsolosluk masraflarını, milli bayraklarını asmak için yükselttikleri gönder
                                masraflarını ve Türklere
                                ait olan ve olması gereken her türlü işe müdahale hak ve imtiyazını kendilerine bahşeden
                                gerçek bir
                                tılsım mahiyetindeki kasketlerinin yaldızlı şeritlerini almak için yaptıkları
                                harcamaları karşılamaya
                                yetiyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Memleketi Müslüman makamlar idare ediyor,. hıristiyan konsolosluklar da
                                istedikleri gibi
                                istismar ediyorlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir konsolosluk memuru bir Avrupa ticarethanesi tarafından Türkiye'de buğday veya
                                başka
                                bir mahsul satın almakla görevlendirildiği zaman, yanına kavası da alıp ata binerek
                                mustahsilin yanına
                                gider ve ona kendi arzu ettiği fiyatı, Padişah'la İngiltere kraliçesinin
                                kararlaştırdıkları tarife
                                fiyatı di-</span></p>
                <p><span class="font7">ye yutturmaya çalışır. Hemen pey akçesini tediye eder ve daima Müslümanlardan
                                mürekkep
                                olan maiyyetini de mukavele şahidi tutardı. Satıcı, konsolos memurunun başına açması
                                muhtemel belalardan
                                korkarak her şeye rıza gösterir. Böylece Konsolosluk, malını en uygun şartlarda mübayaa
                                etmiş
                                olur.</span></p>
                <p><span class="font7">Limanda hamulesini bekleyen bir gemiyi yüklemek icap ettiği zaman konsolos yükü
                                taşımak
                                üzere araba, at ve develer celbettirir, iş bittikten sonra da kendi keyfince ücret
                                öderdi. Bu ticari
                                muameleler konsolosluklara büyük gelirler temin etmekte, buna karşılık memleket ahalisi
                                için sayısız
                                sıkıntı, ıztırab ve kayıplara yol açmaktaydı. Hiçbir Müslüman  memur da, mevkiinden
                                olmak hatta
                                bazen daha büyük cezalara çarpılmak korkusuyla, bu muamelelere müdahale etmeye ve kendi
                                vatandaşlarını
                                korumaya cesaret edemiyordu. Zira elçiliklerin kendi memurlarını korumak için ellerinden
                                geleni
                                yapmaktan çekinmeyeceklerini biliyorlardı. Lord Redcliffe bu suiistimalleri inkar
                                etmiyordu. Bunları
                                haksız buluyor, hatta takbih ediyordu. Ama barbar ve fanatik Türklere hak
                                verilebileceğini, medeni
                                Avrupa'nın iradesine karşı gelmelerine müsaade edilebileceğini de kabul edemiyordu!
                                Onlar yabancı
                                temsilcileri inkıyad ve ittiba etmeliydiler!</span></p>
                <p><span class="font7">Konsoloslar kendi tebaa veya mahmii olup Türk makamları tarafından suç üstü
                                yakalanarak
                                tevkifine karar verilmiş olan hırsız ve eşkıyayı serbest bırakır, buna mukabil
                                suçsuzları
                                hapsederler.</span></p>
                <p><span class="font7">İşlerini aksatan veya itibarlarının sarsılmasına sebep olan Türk memurlarını,
                                Elçiliklerinin nüfuzundan istifade ederek yerlerinden attırıyorlardı. Kısacası memleketi
                                tağşiş etmek
                                kendi haklarıymış gibi</span></p>
                <p><span class="font7">davranıyorlardı. Konsolosların himayesi altında bulunanlar, Avrupa'nın dört
                                bucağından
                                kalkıp servet elde etmek üzere Türkiye'ye gelmiş bir yığın maceracıdan ibaretti. Ortaçağ
                                simyacılarından
                                daha zeki ve becerikli olan bu maceracılar hakiki felsefi taşı (*) nihayet Türkiye'de
                                keşfetmiş
                                bulunuyorlardı. Sırtını kuvvete dayamış bulunan bu haris ve kaygısız adamlar, Türk
                                saffet, mahçubiyet ve
                                tevekkülünü işletilmesi gereken zengin bir maden ocağı telakki ediyorlardı. (Sayfa :
                                284)</span></p>
                <p><span class="font7">... Avrupalıların, Tanzimat'ın ilk yıllarında da sık sık belirmekte devam eden bu
                                hareket
                                tarzları Türklerde, kendilerine karşı sadece haksızlıkları ile tezahür eden bir
                                medeniyete itimad ve
                                sempati duygularının uyanmasına imkan veremezdi. Türklerin Avrupa'ya kin ve
                                husumetlerinin hakiki sebebi
                                de dini taassuptan çok bu noktada aranmalıdır. (Sayfa : 295)</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) Bitip tükenmez bir istismar hazinesi manasında</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">NOUVELLE GEOGRAPHİE UNİVERSELLE, La Terre et Les Hommes</span></p>
                <p><span class="font7">Yazan: Elisée RECLUS - 1884 Cilt IX, Küçük Asya.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Anadolu Türklerinin Irki Hususiyetleri</span></p>
                <p><span class="font7">Hakiki Türkler, yani Türkmen soyundan gelen ve İslâmiyeti kabul ederek yerleşik
                                hayata
                                geçmiş bulunan Türkler kendilerini Avrupa Türkiyesinden çok Anadolu'da rahat
                                hissetmektedirler.
                                Türklerin ciltleri esmer, gözleri siyah, saçları koyu renkli, elmacık kemikleri hafifçe
                                çıkık, fiziki
                                yapıları çok kuvvetli fakat sakin ve temkinli olup giydikleri elbiselerin çok geniş
                                olması sebebiyle
                                yürüyüş ve hareketleri ağır ve ciddidir. İranlılarda görülen şıklık ve çabukluğa
                                Türklerde rastlanmaz.
                                Türkler arasında zayıf ve hastalıklılara nadiren rastlanır. Kanaatkar ve sade bir hayat
                                sürmek onları
                                böyle sıhhatli tutmaktadır. Başlarının arka tarafı yassıdır. Bunun da sebebi beşikte
                                yatırılma tarzıdır.
                                Rum, Bulgar, Arnavut vs. gibi birçok yabancının bulunduğu Avrupa yakasına nisbetle daha
                                çok kendi
                                yurtları saydıkları Anadolu yakasında bulunan Osmanlılarda da ayni hususiyetleri
                                müşahede ederiz.
                                İktidarı elde tutmanın karakterini bozamadığı, baskının alçaltmaya muktedir olamadığı
                                Türk,
                                hususiyetlerinin heyeti umumiyesi itibariyle en hoşa giden insan tiple-</span></p>
                <p><span class="font7">rinden biridir. Hiçbir zaman aldatmaz. Namuslu, iffetli ve doğru sözlüdür. Hatta
                                bu
                                sebepten komşuları olan Rumlar, Suriyeliler, İranlılar onlara acır ve alay ederler.
                                Yakınlarına çok
                                bağlı olan Türk, elinde bulunan her şeyi onlarla paylaşır, karşılığında da hiçbir şey
                                talep etmez. Ne
                                denirse densin bahşiş te Şark'ta kalabalık ve kozmopolit bazı şehirler dışında
                                Avrupa'dakinden çok daha
                                azdır. En şüpheli ve kuruntuları da dahil hiçbir seyyah var mıdır ki Türk köylülerinin
                                samimî ve hasbî
                                kabulüne mazhar olmuş bulunmasın. Yabancı görünür görünmez, onu kabul etmek mevkiinde
                                olan aile reisi
                                derhal yanına gelerek nazikâne ve mütebessim bir eda ile selâmlar, atından inmesine
                                yardım eder, evin
                                şeref köşesine koyduğu en kıymetli halıya oturtur ve hizmet edebilmiş olmanın huzur ve
                                şevki içinde
                                yemeğini hazırlamaya başlar. Hürmetkar fakat kendi kendine saygı duyan, şahsiyet sahibi
                                bir adam olarak
                                asilâne hareket eden Türk, mutlak bir müsamaha duygusu içinde, bazı sorular sorarak
                                İranlının yaptığı
                                gibi dini münakaşalara girmekten içtinap eder. Kendi imanı ona yetmekte, misafirinin
                                manevi sırları
                                üzerinde tahkikat yapmayı da edep dışı telakki etmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Türk, aile içinde adil ve müşfiktir. Kur'an-ı Kerim'in müsaade etmesine ve
                                paşaların da
                                bu müsaadeyi kullanmalarına rağmen Asya Osmanlıları arasında taaddüdü zevcat taammüm
                                etmemiştir. O kadar
                                ki taaddüdü zevcata hiç rastlanmayan Foça gibi şehirler eksik değildir. Vakıa Türklerin
                                köylerde ve bazı
                                sınai şehirlerde işgücünü arttırmak maksadıyla ikinci def'a evlendikleri de
                                görülmektedir. Ama karısının
                                sayısı bir veya birden fazla da olsa, Türk umumiyetle aile ve izdivaç bağlarına
                                Avrupa-</span></p>
                <p><span class="font7">lılardan çok daha hürmetkardır. öteden beri söylene gelenlere rağmen Osmanlı
                                Müslümanları
                                arasında kadının mevkii Avrupa Hristiyanlarındakinden daha düşük değildir. Evin içinde
                                mutlak hakim olan
                                kadın daima müşfik ve mültefit bir muamele görmektedir. Çocuklar pek küçük yaşta da
                                olsalar hukuken
                                büyüklerle eşit sayılır ve yaşlarından beklenmeyen bir ciddiyetle büyüklerin
                                konuşmalarına katılırlar.
                                Ama oyun saati gelince de koşmak, sıçramak ve çeşitli oyunlar oynamakta Avrupa
                                çocuklarından hiç de geri
                                kalmazlar. Türklerdeki fıtri iyilik tesir sahasını hayvanlara kadar teşmil etmekte ; ve
                                mesela birçok
                                bölgelerde eşeklere haftada iki gün dinlenme izni verilmektedir. Bir çınar dalına yahut
                                evin damına
                                tünemiş leyleğin yuvası da mes'ud bir aile manzarası arz etmektedir. Türklerle Rumların
                                karışık olarak
                                bulundukları köylerde bir evin hangi tarafa ait olduğunu anlamak için eve girmeye lüzum
                                yoktur; Leyleğin
                                damına yuva yaptığı ev Türk evidir. (Sayfa : 543)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Halkının Çektiği Müşkilat</span></p>
                <p><span class="font7">Devlet memurlarının büyük çoğunluğunun da mensup olduğu hakim ırkı teşkil
                                etmelerine
                                rağmen Türkler İmparatorluğun diğer unsurlarından daha az sefalet çekmiyorlar. Üstelik
                                elçiliklerde de
                                onları müdafaa edecek kimse yoktur. Vergi mukataası umumiyetle Ermenilere verilmektedir.
                                Bu suretle
                                memleketin en ağır zulüm ve baskı gurubu haline gelen bu Ermeniler, sayısız
                                mükellefiyetler altında
                                inleyen fakir Osmanlıları daha da güç duruma dü-</span></p>
                <p><span class="font7">sürmüşlerdir. Köylüler, köylerinden geçen memur ve askerlerin her türlü
                                ihtiyaçlarını
                                karşılıksız olarak temine mecburdurlar. Bu mecburiyet intizamlı bir soygun haline
                                gelmekte ve köylüleri
                                daha da fakirleştirmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sebepten memur veya askerlerin geleceğine dair şayialar ortaya atılınca,
                                köylüler
                                evlerini terk ederek ormana, yahut dağdaki mağaralarına kaçmaktadırlar. Padişah,
                                İmparatorluk halkları
                                arasındaki muvazeneyi kendi ırkı aleyhine değiştirmek istiyormuşçasına askerlik yükünü
                                yalnız Türklere
                                yüklemektedir. Aile bağları bu kadar kuvvetli olan bir halk bu kan vergisini pek iyi
                                karşılamamaktadır.
                                Fetih devirlerinde Türkler aile ve cemaat halinde yer değiştirirler; ihtiyarlar,
                                kadınlar, çocuklar,
                                hemşireler savaş meydanlarına kadar muhariplerle birlikte gelirlerdi. Bu suretle
                                galibiyet veya
                                mağlubiyeti hepsi ayni ölçüde paylaşırdı.</span></p>
                <p><span class="font7">Şimdi ise askerlik gençleri, Batı Avrupa'da olduğu gibi birkaç ay veya sene için
                                değil,
                                daha uzun bir zaman için hatta ekseriya bütün hayatı süresince ailelerinden
                                ayırmaktadır. Askere
                                çağrılan gençler, zeybek bile olsalar, bu çağrıyı eskisi gibi ziyafet ve eğlencelerle
                                kutlamıyorlar.
                                Askere götürmek üzere jandarmalar geldikleri zaman hemen hepsi iki veya üç, senelik evli
                                olan bu asker
                                namzedleri geride ana ve babalarından başka kan ve çocuklarını da bırakmak zorunda
                                kalıyorlar. Böylece
                                bütün aile bağlan birden kesilmiş oluyor. İşte bu sebepten ruhî salabet ve metanetleri
                                ne kadar yüksek
                                olursa olsun, askere kaçınılmaz bir kader hükmüne uyarcasına giderler.</span></p>
                <p><span class="font7">İzmir demiryolu hattının girebildiği Batı Ana-</span></p>
                <p><span class="font7">dolu bölgelerinde askere götürülenler kalabalık guruplar halinde trenle
                                nakledilirler.
                                Tren her istasyonda durarak asker almakta ve böylece kalabalıklaşan bir hamule ile
                                yoluna devam
                                etmektedir. Anne, zevce ve hemşirelerden müteşekkil kalabalıklar son bir sarılma, son
                                bir el sıkışma
                                için tren kapısında bekleşirler.</span></p>
                <p><span class="font7">Tren, hıçkırıklar ve göz yaşları arasında hareket ettiği zaman bu mahzun insanlar
                                ellerindeki çiçek ve zeytin dallarını uzatmaya çalıştıkları sevgililerinin gittikçe
                                silikleşen yüzlerini
                                son bir kere daha görebilmek için trenle birlikte ümitsizce koşar dururlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Daimi tehdidi altında bulundukları askerlik yükü ile ezilmiş bulunan Türkler,
                                durumlarını
                                daha da ağırlaştırmaktan başka bir şeye yaramayan tevekkülleri yüzünden çok daha girgin
                                ve işgüzar bir
                                kavmin rekabetinden doğan büyük bir tehlike karşısında bulunuyorlar. Bu kavim Rum
                                halkıdır. Türkler,
                                izlerini Girit ve Sakızda müşahede edilen tenkil savaşlarının intikamını muslihane
                                görünüşlü ticari
                                muamele ve münasebetlerle almaya çalışan Rumlara karşı mücadele edemiyorlar. Çünkü
                                Türkler mücadelede
                                eşit imkanlara sahip değildirler. Büyük çoğunluğu ana dilinden başka dil bilmez. Halbuki
                                Rumlar birkaç
                                dil bilir. Türkler çok kere mahir ve hilekâr düşmanları karşısında cehalet ve saffet
                                içindedirler. Türk
                                asla tembel değildir, ama aceleciliği de sevmez. «Acelecilik şeytani, sabır rahmanidir.»
                                derler. Türk,
                                keyif dediği ve ne istemek ne de düşünmek zahmetine girmeden bir bitki âsudeliği ile
                                yarı uyur vaziyette
                                geçirdiği dinlenme saatini asla feda etmez.</span></p>
                <p><span class="font7">Ama rakibi daima uyanık ve azimli bir halde, dinlenme saatlerini bile
                                harcamaz.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Meziyetleri bile Türkün aleyhine neticelere müncer olmaktadır: Namuslu, sözüne
                                sadık olan
                                Türk borcundan kurtulmak için hayatının sonuna kadar çalışmaktan kaçınmamakta, bu
                                sebepten tüccar da
                                hayatı boyunca onu istismar etmesine yarayacak vadeli ve büyük yekûnlara baliğ olan
                                borçlar vererek bu
                                namuskârlığından istifadeyi ihmal etmemektedir. Anadolu'da ticaret prensibi şudur:
                                «Servetini kaybetmek
                                istemiyorsan Hristiyana sahip olduğu malın onda birinden fazla borç verme. Ama bir
                                Müslümana vereceksen
                                korkmadan on mislini de verebilirsin.» Bu suretle güçlük çekmeden borçlanan Türkün
                                kendine ait bir şeyi
                                çoktur. Çalışma mahsulünün tamamını mukrize verir. Halıları, erzakı, hayvanları, hatta
                                toprağı sıra ile
                                yabancıların eline geçmektedir. Nitekim, saraçlık ve dokumacılık hariç hemen hemen bütün
                                mahalli sanayi
                                kolları yabancıların eline geçmiştir. Deniz Ticaretiyle sanayiden kovulmuş olan Türk bu
                                suretle kıyı
                                bölgelerinden yavaş yavaş içerilere sürülmüştür. Böylece tekrar eski zamanların göçebe
                                hayatına itilmiş
                                bulunan Türke, bir çeşit kendi toprağında ücretli amele vaziyeti ifade eden ziraatten
                                başka bir faaliyet
                                sahası bırakılmamıştır. Çok geçmeden bundan da mahrum edilerek kervancılık ve
                                hayvancılıkla yetinmek
                                zorunda kalacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Turan Irkı</span></p>
                <p><span class="font7">İnsanlığın büyük laboratuvarında hiçbir şey</span></p>
                <p><span class="font7">kaybolmaz. Bütün ırkların hususiyetlerine ait kalıntılara Küçük Asya'da ve onun
                                Avrupa
                                medeniyeti üzerinde icra ettiği tesirlerde rastlamak kabildir. Turanî denilen ve Arîlere
                                mensup
                                milletlerden aşağı farz edilen kuzeyli kavimler medeniyetin yaratılmasında diğer
                                ırklardan daha az
                                yaratıcı olmamışlardır. Demir ve diğer madenleri işlemeği diğer milletlere öğreten
                                onlardır. Ehil
                                hayvanların büyük çoğunluğunu da onlara borçluyuz. Zoologların ehil hayvanların menşeini
                                aradıkları
                                yerler Turanîlerin en eski vatanlarıdır. Köpeğin, öküzün, koyun, keçi ve domuzun, hatta
                                belki de devenin
                                ilk vahşi atalarının yaşadıkları yerler Dicle ve Fırat Vadisi, Ararat etekleri, İran ve
                                Kafkas
                                yaylalarıdır. Atın en eski iki cinsinden biri «Aryen» ise, diğeri de «Mongol» yahut
                                "Turanî"dir. Ekilen nebatların büyük çoğunluğu, zeytin, erik, badem, üzüm ve
                                belki de
                                şeftalinin, keten, bakla, nohut, buğday, arpa ve yulafın kaynakları çok muhtemelen Orta
                                Asyadır. Eğer
                                durum gerçekten böyle ise muasır insanın'. menşeinin Orta Asya'da olduğu iddiası haklı
                                değil midir?
                                (Sayfa: 8)</span></p>
                <p><span class="font7">LE DROİT DU CROİSSANT adlı Kitabında Hans BARTH'ın naklettiği muhtelif
                                müşahedeler. Paris
                                1898</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Ermeni Meselesinin İçyüzü</span></p>
                <p><span class="font7">Ermeni meselesi Avrupa tarafından ortaya konmadan önce mevcut değildi. Son
                                yıllarda bile,
                                büyük katliamlar ortaya çıkıncaya kadar Ermeni halkının büyük çoğunluğu Türk idaresinden
                                kurtulmak gibi
                                bir arzuya sahip değildir. (Sayfa: 5)</span></p>
                <p><span class="font7">Dr. LEPSİUS</span></p>
                <p><span class="font7">23 Aralık 1893 te, yani henüz sükunetin hüküm sürdüğü bir devirde, Ermenistan'da
                                misyonerlik yapmış olan Amerikalı misyoner Cyrus Hamlin'in Boston Misyonerlik Teşkilatı
                                yayın organı
                                olan «Congregotionalist» mecmuasında neşrettiği ve bir ihtar mahiyeti taşıyan
                                makalesinden bazı
                                pasajları okuyalım. Namuslu bir adam olan yazar, bize doğacak hadiseleri haber veren şu
                                başlığı
                                koymaktadır: «Ermenistan'da tehlikeli bir kaynaşma.»</span></p>
                <p><span class="font7">Türk İmparatorluğunun bazı yerlerindeki hıristiyan halkla birlikte misyonerlik
                                faaliyeti
                                de Ermeni ihtilalci teşkilatının propagandasından şikayetçidir. Bu, tam şarkkârî bir
                                sahtekarlık, desise
                                ve kurnazlıkla idare edilen gizli bir cemiyettir. Adı «Hınçak»tır. Ateşli ve kurnaz bir
                                Ermeni
                                ihtilalcisi bana, yabancı bir devletin Küçük Asya'ya girerek memleketi kolaylıkla ele
                                geçirebilmesini
                                kuvvetle ümit ettiğini söyledi. Bunun nasıl mümkün olacağı-</span></p>
                <p><span class="font7">nı sorduğum zaman şu cevabı verdi: «Hınçak komiteleri teşkilatı bütün memlekete
                                yayılmıştır. Türklerle Kürtleri öldürmek, evlerini yakmak ve sonra da dağa çekilmek için
                                fırsat
                                beklemektedirler. Buna kızarak Müslümanlar da Ermenilere saldıracak ve neticede öyle bir
                                vahşî katliam
                                başlayacak ki İnsanlık ve Hristiyan medeniyeti adına hareket eden bir yabancı devlet
                                memleketi işgal
                                edebilecektir.>> Bu projeyi çok canavarca bulduğumu söylediğim zaman sükunetle şu
                                cevabı verdi:
                                «Bu, size böyle görünebilir. Ama biz Ermeniler istiklalimizi ele geçirmek azim ve
                                kararındayız. Avrupa
                                nasıl Balkanlardaki tedhişlerden merhamete gelerek Bulgaristan'a istiklali verdiyse,
                                aynı şekilde bizim
                                çığlıklarımıza, boğazlanan milyonlarca kadın ve çocuklarımızın kanlarından yükselen
                                çığlıklarımıza da
                                kulak verecektir!»</span></p>
                <p><span class="font7">Ona böyle bir projenin «Ermeni» adını bütün medeni dünyanın nazarında
                                kirleteceğini
                                anlatmaya uğraştım durdum. Şu cevabı vermekle iktifa etti: «Ümitsiziz, bunu yapacağız».
                                Ama halkınız
                                yabancı himayesi istemiyor, bütün kusurlarıyla birlikte Türkiye'yi tercih ediyor.
                                Nitekim Ermenilerin
                                Türk hududu dışında göç edebileceği geniş ve müsait yerler mevcut olduğu halde
                                asırlardan beri göç
                                etmediği bir vakıa değil midir? Eğer halkınız başka bir devleti tercih etseydi bugün
                                Türkiye'de bir tek
                                Ermeni ailesi kalmazdı, dedim. Buna karşılık da «Doğrudur, ve zaten bu derece düşüncesiz
                                hareket ettiği
                                içindir ki aptallığının cezasına da katlanacaktır» cevabını verdi.</span></p>
                <p><span class="font7">Aynı düşüncede olan daha birçok Ermeni ile konuştum. Hiçbiri de ihtilal
                                cemiyetine mensup
                                oldu-</span></p>
                <p><span class="font7">ğunu itiraf etmedi. Ama yangın ve cinayetler tertibi ile uğraşan bir cemiyet için
                                bu sır
                                vermeme kadar tabii bir şey olamazdı. Türkiye'de bu ihtilal komitesinin gayesi Türkleri
                                misyonerlere ve
                                Protestan Ermenilere karşı kışkırtmaktır. Merzifon hadiselerinin mes'ulü bu komitedir.
                                Üyelerinin hepsi
                                de zalim. merhametsiz ve alçak insanlardır. Bizzat kendi öz soydaşlarının başına bela
                                olmakta, soymakta,
                                ölümle tehdit ve ekseriya da fiilen öldürmektedirler.</span></p>
                <p><span class="font7">Benim burada yazdıklarım Hınçak Komitesinin planladığı tedhişlerden sadece bir
                                kaçından
                                ibarettir. Amerikalı ve yabancı bütün misyonerlerle Protestan Ermeniler bu komitenin
                                şenaat ve
                                melanetini anlatmalıdırlar. Ermenilerin samimi dostu olarak bu korkunç hareketi tasvip
                                etmediğimizi
                                açıkça belirtmeliyiz. Birçok Ermeninin yanlış bir vatanperverlik hissiyle yahut da
                                komitenin hakiki
                                gayesini bilmediği için komite ile işbirliği yapmasına rağmen, kilise ve okulların irşad
                                faaliyetlerinin
                                mukadder olarak harabiyetine müncer olacak bir harekete gösterilecek her türlü
                                müsamahaya karşı sesimizi
                                yükseltmeliyiz. Bütün misyonerler Hınçak komitesinin üyeleri ile temas etmekten yahut da
                                onların işine
                                yarayacak münasebetler kurmaktan kat'iyyen kaçınmalıdırlar. (Sayfa: 30)</span></p>
                <p><span class="font7">Lexington. 28 Aralık 1893. </span></p>
                <p><span class="font7">Cyrus HAMLİN</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Bir Ermeni Vesikası</span></p>
                <p><span class="font7">İhtilal komitesinin taraftarlarıyla birlikte silahlı bir ayaklanma yapmak üzere
                                bulunduğunu biz</span></p>
                <p><span class="font7">uyuyan diplomasiden değil, bir Ermeni ihtilal organı olan «Haik»in 1 - Eylül -
                                1898
                                tarihli nüshasından öğreniyoruz.</span></p>
                <p><span class="font7">Sözde «Ermenistan faciaları!»nın ortaya çıkmasından üç hafta evvel ayni gazete
                                şöyle
                                yazıyordu: «Karışıklıklar önce İstanbul'da başlayacak ve Ermeniler korkmadan silaha
                                sarılacaklardır.
                                Galeyana gelmiş kalabalık esasen korku nedir bilmez. Memleket içinden gelmiş
                                Ermenilerden müteşekkil
                                olan bu kalabalığın hiddet ve nefreti Türk hükümetine karşı infilak ettirildiği zaman
                                doğacak hadiseler
                                muazzam olacaktır. Jandarma asayişi temine muvaffak olamayacak ve ordunun müdahalesi
                                zarureti
                                doğacaktır. Bu da Ermenilerin ümitsiz bir mücadeleye mecburi olarak sürüklenmelerini
                                ifade
                                edecektir.»</span></p>
                <p><span class="font7">«Mücadele uzun sürecek ve muhtemelen İstanbul'un büyük devletler tarafından
                                işgali ile
                                sona erecektir. Taşradaki hareket tarzı başka türlü olacaktır. Ermeniler İstanbul'da
                                bizzat taarruza
                                kalkışacaklar, buna mukabil taşrada müdafaada kalacaklardır. Bunun da sebepleri
                                şunlardır: Bir kere
                                İstanbul Avrupa'nın gözü önündedir, binaenaleyh Türkler, Ermenileri toptan katı ve imha
                                edemezler.
                                Şehirde büyük bir ecnebi kolonisi bulunduğu için Büyük devletler işe karışacaklardır.
                                Taşrada vaziyet
                                başkadır, orada Türkler Avrupa müdahalesi endişesi duymadan Ermenileri imha
                                edebilirler.»</span></p>
                <p><span class="font7">«Buna rağmen Ermeniler taşrada da silahlı ve hazır vaziyette bulunmalıdırlar
                                (...) Çok
                                yakında patlak verecek olan bu isyanda pek çok sayıda Ermeni ve bir o kadar da Türk
                                ölecektir.
                                İstanbul'da karışıklıkların hiç eksilmemesi, taşrada seller gibi</span></p>
                <p><span class="font7">kanlar akması Avrupa'yı eninde sonunda müdahaleye mecbur edecektir.»</span></p>
                <p><span class="font7">Avrupa'nın kendi haklarına riayet edeceği faraziyesinden hareket eden «Haik»
                                gazetesine
                                göre bu kanlı ve tahrikçi politikanın neticesi Türkiye'nin taksimi ile birlikte
                                Ermenilerin de istiklali
                                elde etmeleri olacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">«Bugün Ermenistan'ın kaderini ellerinde tutan İstanbul Ermenileridir. Bunların
                                ilk
                                vazifesi Avrupa'nın dikkatini üzerimize çekmek ve bizi Barbar tahakkümünden kurtarmaktır
                                (!) . (...)
                                Hadiselerin şaşmaz mantığı milletimize artık ölümle hürriyet arasında seçim yapmak gibi
                                mukaddes bir
                                vazife yüklemektedir.» (Sayfa: 33)</span></p>
                <p><span class="font7">** </span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de sızı aldatan birine mi rastladınız, biliniz ki bu muhakkak bir
                                Ermenidir.
                                Memleketin hususiyetlerine iyice vakıf olan Eskişehirli büyük bir patiska imalatçısı
                                bana tecrübelerinin
                                kendisine şunu öğrettiğini söyledi:</span></p>
                <p><span class="font7">«Bir Türkle mi iş yapacağım, mukavele yapmaya lüzum görmem, sözü kafidir. Ama bir
                                Rum
                                veya başka bir Hristiyanla iş yapacaksam yazılı bir mukavele yaparım. Bu şarttır.
                                Ermenilere gelince,
                                onlarla yazılı da olsa hiçbir mukavele yapmam. Zira hiçbir mukavele onların yalan ve
                                hilelerine karşı
                                kafi bir garanti sağlamaz.»</span></p>
                <p><span class="font7">Vasat bir Ermeninin tek gayesi, İstanbul'da otursun veya iş icabı gelmiş olsun
                                yahut ta
                                Anadolu'da bir dükkanı veya ham bulunsun, daima para kazanmaktır; bunun dışında bir gaye
                                tanımaz.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Para kazanmak için son derece kanaatkar ve</span></p>
                <p><span class="font7">muktesidâne yaşar. Para için genç karısını Van yahut Bitlis'te bırakıp yıllarca
                                gurbette
                                dolaşır durur. Para uğrunda yalan ve hileden asla çekinmez. Alenen hırsızlık etmez, ama
                                her türlü hileyi
                                de tabiî telakki eder. Bu doymak bilmez para hırsının emrinde Ermeninin doğuştan
                                kurnazlığı, muazzam
                                inatçılığı ve riyakarlığı vardır. Yekvücud bir kitle teşkil eden hemcinslerinin sıkı
                                işbirliği sayesinde
                                Ermeninin bu hususiyetleri daima başarıya götürür. Ermeniler bulundukları yerde zift
                                gibi birbirlerine
                                sıkı sıkıya yapışırlar. Mesela büyük bir evde Ermeni hizmetçilerin yanında Rum yahut
                                Giritli hizmetçiler
                                bulundurmaya imkan yoktur. Ermeni hizmetçi Rum, Bulgar yahut Giritli şerikini
                                kollayacak, dedikodular
                                çıkaracak ve onu kapı dışarı ettirip yerine başka bir Ermeniyi aldırıncaya kadar
                                iftiralarına devam
                                edecektir. Yalnız başka bir Ermeni derken bir noktayı tavzih etmek lazımdır. Ermeni
                                yalnız kendi
                                mezhebinden olanı kendinden sayar. Katolik, Ortodoks  ve Protestan Ermeniler
                                birbirlerinden nefret
                                ederler. O kadar ki, Ankaralı Katolik bir Ermeniye milliyetini sorarsanız Katolik'im
                                diye cevap verir.
                                Ermenilerde dini kanaat ihtilafı milliyet hissini bastırmaktadır. Ama maatteessüf hiçbir
                                mezhebin
                                Ermeninin ahlakı üzerinde müsbet bir tesiri olmamıştır. Katolik veya Protestan bir
                                Ermeni Ortodoks bir
                                Ermeniden daha namuslu değildir. Türk köylüsü ve kasabalısı bu hasmı karşısında
                                müdafaasızdır. Ermeninin
                                kudret kaynağını teşkil eden para hırsı Türklerde yoktur. Anadolu köylüsü tembel
                                bilinmektedir. Ama
                                zannedildiği kadar tembel değildir. Tarlasını ecdadından gördüğü gibi sürer, ama zengin
                                olmak için
                                lüzumundan fazla çırpınmayı aklımı.</span></p>
                <p><span class="font7">getirmez. Hayatını kazanmak için gereği kadar çalışır; ama kahvesini ve
                                nargilesini
                                içerek yaşamanın tadını da çıkarmak ister. Para yığmak için hummalı bir şekilde
                                çırpınmayı manasız ve
                                gülünç bulur. İşte Türkün iktisadi zaafı ile birlikte ahlak kudretini yaratan bu hayat
                                telakkisidir. Bu
                                iki halk arasındaki farkı iyice anlamak için sıra ile bir Türk ve bir de Ermeni hanını
                                gidip görmek
                                lâzımdır. Türke ait hana sakin ve nazik bir şekilde kabul edilirsiniz. Mefruşatı sade
                                olan küçücük
                                odalar tertemizdir. Yatak takımları ve yastıklar pek lüks ve yumuşak değildir, ama
                                temizdir. Koşu
                                hayvanları aşağı yukarı insanlar kadar bakımlıdır. Atlar tımar edildikten sonra ağıla
                                sokulur. Verilmesi
                                mukarrer yulaftan bir dane bile eksiltmeyeceklerine muhakkak nazarıyla bakılabilir. Eğer
                                Avrupalı bir
                                seyyah Türkiye'de mutad olmayan bazı isteklerde bulunursa, hancı onu memnun etmek için
                                büyük bir tehalük
                                göstermeyecek, aksine bu müşkülpesent yabancıya karşı homurdanacaktır. Türk, bu şekilde
                                davranırken
                                haklı olarak şu prensipten hareket etmektedir: Yabancı bir memlekete seyahat eden bir
                                kimse o memleketin
                                adetlerine uymak zorundadır. Odaların geceliği ile atlara verilecek yemin fiyatları
                                üzerinde pazarlık ve
                                münakaşa etmeye lüzum yoktur. Her şey ertesi günü, belki arzu ve temenni edildiği gibi
                                olmaz, ama sakin
                                ve münasip bir şekilde halledilir. İşte bir Türk hanının hususiyetleri bunlardır.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Sayıları maalesef pek çok olan Ermeni hanlarında durum tamamen değişiktir. Yolcu
                                gelir
                                gelmez iki garson atını almak üzere derhal yanına giderler. Atının bahçe kapısına
                                bağlanmadan önce
                                bi-</span></p>
                <p><span class="font7">raz dinlendirilerek tımar edileceğini vaadederler. Hancı mültefit ve okşayıcı
                                tavırlarla
                                kendisini memnun etmek için elinden geleni yapacağını söyleyerek yolcunun gönlünü
                                fethetmeye çalışır.
                                Tahsis ettiği odada, içinde eşya namına yırtık bir halı, kırık bir ayna ve bir de duvara
                                asılı berbat
                                tablodan başka bir şey bulunmayan bir odadır. Yolcu kendisine yapılan hizmet teklif ve
                                iltifatlarından
                                yakasını kolay kolay kurtaramaz. Yolcu ve uşağı kafi derecede uyanıklık ve alaka
                                göstermezlerse, atına
                                verilecek yiyecek yarıya indirilir, yahut önce tamamı veriliyormuş gibi gösterilerek
                                arkasından büyük
                                bir kısmı geri alınır. Odanın, tavlanın, hayvanlara verilecek yemin fiyatını hana gelir
                                gelmez sorup
                                öğrenerek hancının aşırı taleplerde bulunmasını baştan önlemeyen yolcunun vay haline!
                                Ertesi gün
                                İsviçre'nin büyük bir otelinden ancak birkaç kuruş daha ucuz sayılabilecek bir tarife
                                üzerinden yapılmış
                                oldukça kabarık bir hesapla karşılaşacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">Anadolu'nun pek çok köyünde rastlanan Ermeni bakkalları hancılardan daha
                                beterdirler.
                                Türk köylüsü ne kadar kanaatkar olursa olsun, büsbütün parasız değilse, kahve, şeker ve
                                tütün gibi bazı
                                şeyleri satın almaktan vazgeçemez. Bunları, kapkacak v.s.yi de satın aldıkları Ermeni
                                bakkalından temin
                                ederler. Ancak Anadolu köylüsünde para pek bulunmaz. Binaenaleyh ya ayni tediyede
                                bulunur. yahut ta
                                veresiye alır, ve böylece her iki halde de iktisaden Ermeninin tabii haline gelmiş olur.
                                Zira ayni
                                tediyede bulunduğu takdirde Ermeni, köylünün malını işine geldiği gibi düşük fiyattan
                                alır. Veresiye
                                aldığı zaman da köylü mahsulünü yine aynı ,şekilde son derece düşük fiyatla Ermeniye
                                satmayı</span></p>
                <p><span class="font7">taahhüd etmek zorundadır. Bu işin başlangıcıdır. Bir taraftan köylü
                                fakirleşirken, diğer
                                taraftan bakkal zenginleşir. Neticede zenginleşme epeyce ilerleyince, bakkal yakın bir
                                büyük şehre
                                nakleder işini. Yerini de hemen başka bir Ermeni alır. Nüfusu 10.000 den fazla olan
                                Ankara, Sivrihisar,
                                Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar gibi şehirlerde toptan ticaret ve binnetice kudret
                                hemen hemen
                                tamamen Ermenilerin elindedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Uzun zamandan beri Ermenilere yapıldığı iddiasıyla şikayete mevzu olan baskı da
                                Türkleri
                                istismar eden Ermenilere karşı köylerde seyyar satıcılığın men edilmesi gibi son derece
                                makul bazı idari
                                tedbirler alınarak bu istismarın önlenmesinden ibarettir. (Sayfa: 62 - 63)</span></p>
                <p><span class="font7">KÖRTE (Les Arméniens en Anatolie)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Girit Hristiyanları</span></p>
                <p><span class="font7">Bu, sözde ihtilal, siyasi bir kargaşalıktan başka bir şey değildir. Henüz çok
                                geri ve
                                gayri medeni olan bir halka verilen aşırı hürriyet ve sınırsız mali kolaylıkların tabii
                                bir meyvesi olan
                                kargaşalık silahlı ayaklanma ve cinayet mahiyetini almıştır. Müslüman idaresine isyan
                                etmek mevzubahis
                                olmadığı gibi, kargaşalıkları tahrik edenler de Türkler değildir. Ev ve malları alınan
                                Türkler
                                hıristiyan köylerini basmakla sadece mukabele-i bilmisil yapmaktadırlar. Girit'in kendi
                                eliyle başına
                                açtığı bela ölçüsüz ve tefessüh etmiş parlamentarismi ile hudutsuz hürriyetinin bir
                                neticesinden başka
                                bir şey</span></p>
                <p><span class="font7">değildir. «Babıali'nin tahakkümü altında inlediği» söylenen ve talihsizliklerine
                                (!)
                                bütün hassas insanların gözyaşı döktüğü bu Kandiye yeryüzünde mevcut ülkelerin en hür
                                olanıdır ve ahlak
                                ve saadetçe de en mükemmeli olabilirdi. Sağlam ve dört başı mamur bir inkişafa nail
                                milletlerin hiç biri
                                Girit'inkinden daha radikal bir Anayasaya malik değildir.</span></p>
                <p><span class="font7">(Sayfa: 76)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Bugünkü Rumlar</span></p>
                <p><span class="font7">Kral Otton adı kötüye çıkmış ve haydutluktan maznun adamları maiyetinde
                                bulundurmaktan
                                utanmıyor. Birkaç seneden beri çok itibarda olan Grivas'lar kuzeyde cesur ve sadık
                                adamlardan müteşekkil
                                yüzlerce çeteye kumanda etmektedirler. (...) Sarayda, birçok kere oyunda hile yaparken
                                yakalanmış yüksek
                                rütbeli bir subay gösterdiler bana. Ama adaleti satan hakimleri, kendilerini ve
                                vicdanlarını satan
                                devlet adamlarını, haydutlara kumanda etmiş olan yüksek rütbeli kraliyet subaylarını
                                gösteren olmadı.
                                Yapılacak daha pek çok şey var. Rumlar nazarında zenginleşmek için bütün vasıtalar
                                meşrudur. Hırsızlık,
                                eskiden Isparta'da olduğu gibi, yakalanmadıkça mübahtır. Ancak yakalanacak kadar
                                beceriksiz olanlara,
                                biraz da beceriksizlikleri yüzünden ceza verilmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">... İşte Rumların siyasi sebeplerle kendi soydaşlarına yaptıkları işkencelerin
                                sadece
                                küçük bir örneği:</span></p>
                <p><span class="font7">«Göğüs üstüne muazzam taşlar koymak, kaynar su ile yıkamak, yağlayıp kırbaçlamak,
                                koltuk-</span></p>
                <p><span class="font7">altına sıcak yumurtalar koymak, tuzlu yemekler yedirip su vermemek ve böylece
                                susuzluktan
                                öldürmek, günlerce uykusuz bırakmak, burnuna sirke koymak, tırnakların altına iğne
                                sokmak, şakakları
                                mengene ile sıkmak, ve nihayet karılarının külotu içine kedi koymak.» (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Ağrıboz adasında birkaç Türk ailesi kalmıştı. Şimdi onlar da gitmişlerdir
                                sanırım. Rumlar
                                Türklere, Yahudilere gösterdikleri müsamahadan daha fazlasını göstermiyorlardı. Tabii
                                buna da müsamaha
                                denirse! Ben hayatımda Rum müsamahası kadar müsamahadan uzak bir şey görmedim.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Buradaki Türklerin, Türkiye'deki Rumların Türklere karşı ileri
                                sürebileceklerinden yüz
                                misli fazla şikayete hakları vardır. Türkler hiçbir zaman Rum kiliselerine, Rumların
                                Ağrıboz adasındaki
                                camilere reva gördükleri muameleyi yapmadılar. (Sayfa : 110)</span></p>
                <p><span class="font7">Ed. ABOUD (Grèce Contemporaine)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Müsamahakar Bir Millet</span></p>
                <p><span class="font7">Eğer Türkler hakimiyetleri altına aldıkları milletlere, hıristiyanların yaptığı
                                gibi
                                zorla İslamiyeti kabul ettirmiş olsalardı, ki buna kimsenin bir itirazı olamazdı, bugün
                                ne Ermeni
                                meselesi ne Girit meselesi ve muhtemelen ne de Şark meselesi olurdu. Oysa Türkler bunu
                                yapmadılar.
                                Kur'an-ı Kerîm'e uyarak, Büyük Friedriech'in meşhur sözünü söylemesinden asırlarca önce,
                                «Herkesin kendi
                                usulünce ibadet etmesi»ne müsaade ettiler. Böylece Hristiyan  Avrupa'nın bizzat
                                hıristiyan kanı
                                döktüğü ve</span></p>
                <p><span class="font7">inançları değişik olanlara vahşice zulümler yapmaktan zevk duyduğu bir devirde
                                Osmanlı
                                İmparatorluğu engizisyonun bulunmadığı, yakmaların ve sihirbazlık ithamlarının mevcut
                                olmadığı yegane
                                memleket oldu. Hristiyanlar tarafından her yerden kovulan, tard ve takip edilen
                                Yahudilerin melce
                                bulabildiği tek memleket de barbar (!) Türkiye olmuştur. Bunlar da gösteriyor ki manevi
                                bakımdan İslam
                                ülkeleri Hristiyan ülkelerinden çok daha iyi yaşama şartları bahşetmiştir. (Sayfa:
                                143)</span></p>
                <p><span class="font7">İnançları yüzünden takibe maruz kalanların tarih boyunca hep Osmanlı
                                İmparatorluğunda
                                melce bulabildiklerini görüyoruz. Kendisine iltica eden İsveç Kıralı XII. Şarl'ı şahane
                                bir şekilde
                                ağırladıktan başka, kendisinden 500.000 kuruş talep ettiğinde de Padişah 3. Ahmed,
                                200.000 kuruş
                                fazlasıyla vermekte tereddüt etmedi. Bunun gibi sayısız alicenaplık misalleri mevcuttur.
                                Türkiye'yi
                                kendilerine yeni bir vatan yapmış olan Polonyalı, Macar, Alman ve İtalyan
                                hürriyetperverlerinin sayısı
                                hesap edilemeyecek kadar çoktur. Yalnız bir kaç misal vermekle yetinelim :</span></p>
                <p><span class="font7">Mustafa Celâleddin Paşa (Bernasky), Fırka kumandanı Nihad Paşa (Belinsky) , Şair
                                Sadık
                                Paşa (Tschaikovsky) ve oğlu, Padişah'ın yaveri Muzaffer Paşa Polonyalı idiler. Londra
                                sefiri Rüstem Paşa
                                (Comte Marini), Guatelli Paşa v.s. İtalyandılar. Andrassi, Beni, Kossuth, Mahmud Paşa
                                (Freund) da
                                Macardılar. Bütün bu iltica eden insanlara Türk İmparatorluğu hem çok iyi bir
                                misafirperverlik
                                göstermiş, hem de daha çok kalmak istedikleri takdirde mühim mevkiler bahşederek
                                Türkiye'yi öz vatanları
                                haline getirmek alicenaplığını esir-</span></p>
                <p><span class="font7">gememiştir. Avusturya ve Rusya gibi yabancı devletler bu ihtilalcilerin iadesini
                                talep
                                ettikleri zaman Türk Hükümeti daima «Hayır, bunlar misafirlerimizdir, iade edemeyiz»
                                cevabını verecek
                                kadar cesur olmuştur.</span></p>
                <p><span class="font7">Aynı müsamahayı Türkler, İmparatorluğun hıristiyan ahalisine karşı da
                                göstermişlerdir ve
                                hala da göstermektedirler. Rellwald ve Beck bile Türklerin, «dine müteallik meselelerde
                                son derece
                                müsamahakar olduklarını», itiraf etmektedirler. About da (yukarıda bahsi geçen eserinin
                                273. sayfasında)
                                şöyle demektedir: «Türkler yeryüzünün en müsamahakar milletlerinden biridir.» Yine aynı
                                yazar. Türk
                                idaresi altında bulunan Kıbrıs adasında 75.000 hıristiyan nüfusun 1700 papası mevcut
                                bulunduğunu ve
                                papazların vergiden muaf olduğunu yazmaktadır. Ayrıca, Yanya'da bulunan vaziyeti şüpheli
                                bir kadınlar
                                manastırından bahsetmekte ve Valinin adı kötüye çıkmış bu manastırı kapatmak istediği
                                halde, Rum
                                papazlarının şiddetle karşı koymaları üzerine sulh ve sükunu bozmamak için bu kararından
                                vazgeçtiğini
                                yazmaktadır. Bunları bir yana bıraksak da Türklerin müsamahasının hudutsuz olduğu
                                muhakkaktır. O kadar
                                ki, Türkiye'de Cizvitlere, Protestan misyonerlerine ve her türlü dini cemiyetin şüpheli
                                ve karışık
                                faaliyetlerine de müsaade edilmektedir. Türkler Hristiyanlara ayinlerde bando temin
                                etmekte, herhangi
                                bir tecavüze karşı koruyucu tedbirler almakta, Kudüs'teki Hz. İsa Kilisesinde asayişi
                                tesis ederek
                                hıristiyanların birbirlerini öldürmelerini önlemektedirler. Rum kahvelerinde
                                «Basilev»lerin
                                portrelerinin asılmasına, ve istiklal savaşlarına ait açıklamalı tablolar teşhir
                                et-</span></p>
                <p><span class="font7">melerine müsaade etmektedirler. Hatta Türk - Yunan harbi başladığı sıralarda Türk
                                sınırlan içinde Türklerin mağlubiyeti için dua edilmesine, Yunan ordusuna gönüllü
                                toplamak için
                                beyannameler dağıtmalarına ve Rum gönüllüleri ile dolu gemilerin Pire'ye gitmek üzere
                                Boğazlardan
                                geçmelerine bile müsaade etmişlerdir. General Grumckow Türk askerlerinin Rum esirlerine
                                karşı «çok
                                merhametli hareket ettiklerini» söylemektedir. Rumlar da tam aksini yapmışlardır. Eğer
                                Padişah bazen
                                hıristiyan nifak yuvalarına müdahale ederek entrikacıları dağıtıyorsa bu adaletin
                                icrasından başka bir
                                şey değildir. Mesela Köprülü'nün, 1657 yılında Eflak Voyvodasına yazdığı ve ele geçmiş
                                bulunan
                                mektuplarında «İslamiyet sükut etmek üzeredir, Helenizm iktidarı alacak ve pek yakında
                                bütün Avrupa
                                memleketleri Rumların eline geçecektir.» diyen Patriği idam etmesi de tabii telakki
                                edilmek icap
                                eder.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu müsamahakarlığın en kötü neticelerinden biri de kapitülasyonların gitgide
                                kökleşmesi
                                olmuştur. Kapitülasyonlar yabancı devlet tebaasına, çocuklarına ve diplomatik masuniyeti
                                olmamak icap
                                2den binlerce insanı vergiden muaf kılmakta ve konsoloslara da bir nevi kaçakçılık
                                yapmak hakkı
                                vermektedir. Birçok konsolosluk memurunun kapitülasyonların kendilerine bahşettiği hakkı
                                insafsızca
                                suiistimal ettiklerini şahsen müşahede ettim. Babıali için bu Kapitülasyonların her ne
                                şekilde olursa
                                olsun bitmesi temenniye şayandır.</span></p>
                <p><span class="font7">Netice itibariyle Hellewald ve Beck, 1839 tarihli Gülhane Hatt-ı Şerifi ile ilan
                                edilen
                                Tanzimat'ın esasen örflerde mevcut bir kanunu tedvin etmekten ibaret olduğunu söylemekle
                                hakikatı
                                ifade</span></p>
                <p><span class="font7">etmişlerdir. Bu mühim itiraf Avrupa Hristiyanlarından asırlarca önce insani bir
                                idareye
                                kavuşmuş olan Türkiye Hristiyanlarının esasen tatminkar olan bir yaşama tarzını elde
                                etmek için sun'i
                                bir reforma ihtiyaçları olmadığını açıkça göstermektedir. (Sayfa : 148 - 149)</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">Kudüs Kilisesinde bazı nazik hadiseler cereyan eder. Hacıların akın ettiği
                                Noelde, Paşa,
                                nizam, sükûnet ve sulhü idame etmek için bir hayli güçlük çeker. Bu maksatla maiyetinde
                                15.000 kişi
                                vazifelendirilmiştir. Bunlar bizzat kilisede bulunmadıkları zaman da bütün günlerini
                                kışlada, hadise
                                çıkar çıkmaz harekete hazır bir vaziyette bekliy2rek geçirirler. Yazar, pek çok sayıda
                                insanın ölmesi ve
                                yaralanması ile son bulan meşhur bir savaştım bahsediyor ve bu savaşta Rum hacıların
                                Katolik
                                kiliselerini tahrip ettiklerini, muhteşem tabloları parçaladıklarını ve çok kıymetli
                                tezyinatın mühim
                                bir kısmını tamiri imkansız bir hale getirdiklerini belirtmektedir. Şarkta dini kin her
                                türlü siyasi
                                menfaate tekaddüm etmektedir. H1ristiyan mezhepleri arasında bu kin o kadar kuvvetli ve
                                derindir ki
                                bizzat mahallinde müşahede etmedikçe tasavvur etmeye bile imkan yoktur. Binaenaleyh
                                bütün bu bölgenin
                                Türk idaresi altında bulunması ve son sözün Türklere ait olması son derece isabetlidir.
                                Bir takım yıkıcı
                                ifratlarla muhakkak bir boğuşmayı önlemenin . yegane çaresinin bu olduğu bir
                                vakıadır.</span></p>
                <p><span class="font7">(Sayfa: 154)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Halkın Hususiyetleri</span></p>
                <p><span class="font7">«Bütün sınıfların eşit olduğu duygusu, hikmet ve ahenk dolu sayısız ata
                                sözlerinde
                                ifadesini bulan mutlak itidal, bir nevi pederşahi sadelik, her türlü bayağılığı
                                kendinden uzak tutan bir
                                inziva ve melankoli mizacı Türk halkının en güzel hususiyetlerini teşkil eder.» Aynı
                                yazar bize, kendi
                                şahsi tecrübelerine dayanarak Türklerin şefkat ve merhametine Müslümanlar kadar
                                hıristiyanların da
                                mazhar olduğunu nakletmektedir. Beyoğlu yangınında Türkler alevlerin içine atılarak
                                tutuşmuş kollarıyla
                                hıristiyan çocuklarını kurtarmışlardır. Birkaç Müslüman da Avrupalı bir çocuğu kurtarmış
                                olan bir adama
                                hiç tereddüt etmeden 100 lira bahşiş vermişlerdir. Bazıları da sokaklarda kalan
                                hıristiyan çocuklarını
                                toplayıp ailelerine teslim etmişler, birçokları da yangından kurtulan yarı çıplak
                                hıristiyanları
                                evlerine almıştır. (Sayfa: 163)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bütün Türkler bir fikir üzerinde teemmüle dalmış filozoflara benzerler. Göz ve
                                ağızlarında kesif bir iç hayatının ifadesi okunur. Hepsinin hareketlerinde aynı
                                ciddiyet, konuşma, bakış
                                ve mimiklerinde aynı itidal mevcuttur. İnsan Paşadan küçük bir bakkala kadar bütün
                                Türklerin aynı okulda
                                yetişmiş, aynı asalet mertebesine sahip büyük senyörler olduklarını zanneder. O kadar
                                ki, İstanbul'da
                                bir halk tabakası bulunduğunun farkına bile varmaz. Görünüşe göre hükmetmek icap ederse,
                                denilebilir ki
                                İstanbul halkı yeryüzünün en medeni ve en dürüst halkıdır. İstanbul'un hiç bir semtinde,
                                hatta en</span>
                </p>
                <p><span class="font7">kuytu sokaklarda bile, bir yabancıya tecavüz edildiği vaki değildir. Camileri
                                ziyaret
                                etmek, hatta bunu ibadet saatlerinde yapmak, bir Türkün bizim kiliselere yapabileceği
                                ziyaretlerden çok
                                daha emin şartlar içinde :mümkündür. Kalabalık içinde saygısız bir nazarla karşılaşmak
                                şöyle dursun,
                                mütecessis ve yadırgayan bakışlara bile hiç bir zaman rastlanmaz. İstanbul'da sokak
                                kavgalarına,,
                                maksatsız dolaşan serserilere, dedikoducu kadınlara, herhangi bir fuhuş belirtisine,
                                hasılı yüz
                                kızartacak hiç bir harekete rastlamak mümkün değildir. Çarşıda da camidekine benzer bir
                                sükunet hüküm
                                sürmektedir. Her tarafta mümkün olduğu kadar az konuşulmakta ve sakin hareket
                                edilmektedir. Şarkı
                                söylemek, gürültülü kahkahalar ve avamî çığlıklar atmak, lüzumsuz izdihamlar yaratmak
                                gibi şeylere hiç
                                rastlanmaz. Bütün yüzler, eller ve ayaklar tertemizdir. Yırtık elbiselere nadiren
                                rastlanır. Ama kirli
                                olanlarına hemen hiç rastlanmaz. Hiç bir taraf ta haylaz ve dilenci güruhuna tesadüf
                                edilmez. Her
                                tarafta muhtelif içtimai sınıfların birbirlerine karşılıklı saygı duydukları müşahede
                                edilir. (Sayfa:
                                165)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">1595 yılında Gran'ın alınmasından sonra Avusturya askerlerinin yaptıkları ilk
                                işin
                                Türklerin temiz tutmak için büyük gayretler sarf ettikleri şatoyu kirletmek ve eski
                                eserlerle sanat
                                hazinelerini imha etmek olduğunu nakleden «Ephemerides Expeditionis Adversus Turcas»da
                                da görüldüğü gibi
                                Türklerin temizlik ve zarafet duyguları bakımından Batılılara üstünlüğü bu güne münhasır
                                bir hadise
                                değildir. (Sayfa : 170)</span></p>
                <p><span class="font7">A. Vasallo çok haklı olarak Kur'an-ı Kerimi bir barbarlık şaheseri telakki eden
                                muhakkak
                                yanılmış olur demektedir. Kur'an-ı Kerim beşeri kemal ve ideale en çok yaklaşan yüksek
                                ahlaki değeri
                                haiz kanunnamelerden biridir. Hz. Muhammed, Solon ve Hz. Musa'dan çok daha büyük ve
                                nafiz bir şeriat
                                vâzııdır. Avrupalılar ahlaki ve dini peşin hükümlere kapılmasalar Kur'an-ı Kerimin ameli
                                hayatla
                                sıhhatli bir felsefenin mükemmel bir imtizacını teşkil ettiğini, O'nun metafizik ve
                                mücerret bir
                                fazileti değil, beşeri hayata tam manası ile intibak ettirilebilecek bir fazileti talim
                                eden bir kitap
                                olduğunu teslime mecbur olurlardı. Eğer bütün insanlar Kur'an ahkamına tam manasıyla
                                riayet ederek
                                yaşasalardı, bütün örf ve adetlerin ahenkli bir şekilde muvazenelendirildiği altın çağın
                                geri geldiğini
                                görürdük. (Sayfa : 173)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türk halkında Avrupa'da çok yayılan müstehcen ve açık saçık neşriyata karşı bariz
                                bir
                                tiksinme müşahede edilmektedir. Bunu Papalığın İstanbul temsilcisi olan rahip Bonett'nin
                                «Vocedella
                                Verita»daki şehadetinden öğreniyoruz:</span></p>
                <p><span class="font7">«Müstehcen neşriyatın Türkiye'ye sokulmasının yasak olduğu doğrudur. Bu husustaki
                                sansür
                                son derece sert ve sıkıdır. Bazı tiyatro müdürleri sahnede açık saçık şeyler göstermeye
                                yeltendikleri
                                takdirde önlenmesi için zabıtayı haberdar etmek kafidir. Mesela bir piyeste şüpheli
                                hareketleri olan bir
                                papaz temsil ediliyordu. Talebim üzerine menedildi. Türkiye'de müstehcen neşriyata
                                rastlamak
                                imkansızdır.» (Sayfa : 174)</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerin aşırı müsamahakarlıklarının sonucu şu oluyor ki, insan müezzin sesi
                                işitmese
                                hıristiyan olmayan bir memlekette bulunduğuna inanamaz. Zira Müslümanlar alenen ibadet
                                etmezler. (Sayfa
                                : 175) (D. AMICIS)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Halkın Temizliği</span></p>
                <p><span class="font7">Dernburg, bir köylüden bahsederken anlatıyor:</span></p>
                <p><span class="font7">«Ömer'in görünüşü muhakkak ki Brasig'in sempatisini uyandırırdı. Elbisesi son
                                derece
                                temizdi. Başında beyaz kumaştan bir sarık, üstünde beyaz ve kısa bir ceket ve açık renk
                                bir pantolonla
                                gezen insanlar gördüm. Anadolu halkı kadar temizliğe düşkün bir halka hiç bir zaman
                                rastlamadım. Bunu
                                fark etmek için onu hamamda görmek kafidir. Elbisesi yamalı bir adam çıkagelir hamama,
                                bir de soyununca
                                bakarsınız ki iç çamaşırları şaşılacak kadar beyaz ve tertemizdir. Avrupa da durum
                                ekseriya tersinedir.
                                Hamama gitmek ve yıkanmak İslâmiyet'in temellerinden biridir ve hiç de kötü bir temel
                                değildir. Halktan
                                bir adam bu şekilde kendi vücuduna hürmet etmesini öğrenir. Bu, boş gururla alakası
                                olmayan bir
                                hürmettir.» (Sayfa : 183)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı Azameti</span></p>
                <p><span class="font7">Türk tarihi üzerinde çalışmalar yapmış olan Hammer-Purgstall, Kanuniden
                                bahsederek
                                heyecanlı bir ifade ile şöyle yazıyor:</span></p>
                <p><span class="font7">«Büyük Hükümdarın adına layık olduğuna şüphe yoktur. O, bu adı Constantin'den
                                daha haklı
                                bir</span></p>
                <p><span class="font7">şekilde ihraz etmiştir. Osmanlı padişahları arasında Kanuni, Fetheden, Kudretli,
                                Muhteşem, Büyük v.s. lakaplarına mazhar ve layık tek padişah olan Süleyman Osmanlı
                                İmparatorluğunu
                                kudret, azamet ve ihtişamının zirvesine eriştirmiştir.»</span></p>
                <p><span class="font7">Başka bir yerde de «Hz. Süleyman'dan hem daha büyük hem daha hakim, ama aynı
                                zamanda çok
                                daha kudretli» diye yazmaktadır. Yazar devam ediyor:</span></p>
                <p><span class="font7">«Süleyman'ın eserlerini tam olarak anlatabilmek için, mesela büyük Jüstinyen'in
                                eserlerini anlatmak için altı cilt yazmış olan Procope'unkine benzer büyük bir kitap
                                yazmak gerekirdi.
                                Gerçekten Süleyman'ın İstanbul'da ve daha sonra Eyaletlerde inşa ettirdiği camileri, su
                                kemerleri,
                                köprüleri, kaleleri ve nihayet Mekke ve Medine'de meydana getirdiği muazzam dini
                                tesisleri lâyıkı
                                veçhile anlatabilmek ancak böyle bir kitapla mümkün olur.»</span></p>
                <p><span class="font7">Mimar Sinan'ın eseri olan Edirne deki Selimiye Camii de bu efsanevi ihtişam ve
                                azamet
                                devrinde inşa edilmiştir. İmparatorluğun merkezinden çok uzaklarda bulunan Macaristan'da
                                vezir Sokullu
                                Mustafa Paşaya «Budin'i güzelleştiren» ünvanını kazandıran ve «Budin'in medarı iftiharı»
                                addedilen
                                meşhur ve muhteşem Budepeşte hamamları da yine bu devirde yapılmıştır. (Sayfa:
                                191)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Üçüncü Ahmet devrinde Modern bir devletin iftihar edebileceği kültürel bir
                                gelişme
                                kaydedilmiş ve İmparatorluğun her tarafında su kemerleri, bentler, kanallar, yollar,
                                şantiyeler,
                                kaleler, hamamlar, mektep, cami ve kütüphaneler gibi sayısız eserlerin</span></p>
                <p><span class="font7">meydana getirildiği müşahede edilmiştir. Binaenaleyh Evliya Çelebi'nin 17. asır
                                sonunda
                                yalnız Ankara şehrinde 170 çeşme, 3.000 kuyu, 76 cami ve en büyüğü, tarikata mensup
                                3.000 dervişi
                                barındıran Hacı Bayram olmak üzere 15 kadar Zaviye tesbit etmesinde şaşılacak bir şey
                                yoktur. Yine
                                Ankara'da, Evliya Çelebiye göre 200 hamam 70 bahçeli saray, 6660 ev, Kur'anı ezbere
                                bilen 2000 kadar kız
                                ve erkek çocuk ve ayrıca şerh ve tefsir edebilecek 1000 kadar genç mevcuttur. 3. Ahmet
                                devrinde daha
                                önceki Padişahların açmak istediği Süveyş kanalını açma projesi yeniden mevkii icraya
                                konulmak istenmiş,
                                fakat II. Selim'in Ruslar tarafından akamete uğratılan Don ve Volga arasındaki kanalı
                                açma teşebbüsü
                                gibi maalesef akamete uğramıştır. Aynı şekilde Padişah II . Mustafa'nın ancak kısmen
                                gerçekleştirilebilen İznik gölünü Karadeniz'e bir kanalla bağlamak hususundaki projesi
                                de başarısızlığa
                                uğramıştı. Yalnız Köprülünün açmaya teşebbüs ettiği kanallar açıla bilmiştir. (Sayfa:
                                193)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Hammer lale saksılarının, lalelerin çeşitli renklerini aksettiren lambalar gibi
                                yandığını
                                ve bu lambaların da ikinci bir lale tabakası teşkil edecek şekilde başka lambalarla
                                aydınlatıldığını
                                yazıyor. Laleyi Türkiye'den Avrupa'ya götüren Hollanda elçisi Busbecq'dır. Avrupa modern
                                askeri
                                müziğini, savaş usulünü ve maden ocağı işletme usullerini de Türkiye'den almıştır.
                                (Sayfa: 198)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Kadınları</span></p>
                <p><span class="font7">Türk kadınına umumiyetle bir şövalye kibarlı-</span></p>
                <p><span class="font7">ğı ile hürmet edilir. Hiç kimse bir kadına el kaldırmaya kalkışmaz. Hiçbir asker,
                                isyan
                                ve kargaşalık zamanında da olsa, en şamatacı ve gürültücü kadına bile elini dokundurmaz.
                                Koca, karısına
                                karşı son derece nazik bir dost gibi davranır. Hele anaya karşı saygı sonsuzdur. (Sayfa:
                                210)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Evet, hakikaten Türk kadınları hürdür. Bu,. gözle görülür apaçık bir hakikattir.
                                Türk
                                kadınlarının «köle» olduğunu söyleyen alay edilmeyi resmen hak etmiştir. (Sayfa :
                                212)</span></p>
                <p><span class="font7">(De Amicis)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">En çok dikkatime çarpan şey Türk kadınının şahsiyetli, hür davranışlı ve son
                                derece
                                modern bir kıyafette oluşudur. Ferace, zamanımızda daha güzel ve zarif bir şekil
                                almıştır. Sarı potin ve
                                terlikler, yerini Avrupalı hanımların kullandığı şık ayakkabılara terk etmiştir. Doğu ve
                                Batı arasındaki
                                münasebetlerin sıklaşması Türkiye'deki yabancı nefretini çok azaltmıştır. Bugün
                                hıristiyan kadınla evli
                                mevki sahibi adamlar da mevcuttur. Nitekim sarıklı büyük alimlerin de davetli bulunduğu
                                bir Maarif
                                Nazırının evinde sofra hizmetimizi bizzat ifa eden evin hanımı Hristiyandı. Türk
                                müzesini kuran ve idare
                                eden yüksek ilim sahibi zatın karısı da hıristiyan bir Fransızdır. Şimdiki hariciye
                                Nazırının karısı
                                hıristiyan olduğu gibi, Almanya'ya fevkalade elçi olarak gönderilmiş olan müteveffa
                                Meraşalın karısı da
                                Viyanalı idi. (Sayfa : 213)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Mimari ve Camiler</span></p>
                <p><span class="font7">İstanbul'un büyük caddelerinden birinden geçiyoruz, gözün idrak gücünü aşan bir
                                azamet ve
                                ihtişam karşısındayız. Yol bizi camilere, köşklere, minarelere, kubbeli çeşmelere,
                                mermer ve lacivert
                                taşından yapılmış çeşmelere, altın ve arabesk yazılarla süslü Padişah türbelerine,
                                bahçelerin yaldızlı
                                kapılarıyla duvarlarından yükselerek havayı güzel kokularla dolduran muhteşem bir
                                yeşilliğin gölgesinde,
                                selviden yapılmış çatılar altında uzanan mozaik kaplı duvarlara götürüyor.
                                İmparatorluğun merkezinde
                                bulunduğumuzu böylece anlıyor ve ihtişamına, azametine hayran olmaktan kendimizi
                                alamıyoruz. Her taraf
                                mimari şaheserleri, şu şırıltıları, ahenkli bir musiki gibi hisleri kucaklayan ve ruha
                                neş'e veren
                                serinlikteki gölgelerle dolu. Buradan Padişahların kendi adlarına yaptırdıkları ve
                                inşaatındaki azametin
                                insanın başını döndürdüğü camilere varılıyor. Bunların her biri camiin muhteşem kubbesi
                                yanında hemen
                                hemen silikleşen mektep, medrese, hastahane, kütüphane, dükkan, ve hamamlardan mürekkep
                                kendi başına
                                küçük bir şehir teşkil etmektedir. İlk bakışta çok sade görünen mimari öyle bir girift
                                teferruata
                                maliktir ki insan hangisine bakacağını şaşırır. Burada kalayla kaplı kubbeler,
                                birbirinin üstünde
                                yükselen garip şekilli çatılara, boşluğa doğru uzanmış galerilere, sütunlar üstünde
                                uzanan geniş
                                hollere, küçük basamaklar üstünde yükselen pencerelere, çiçekli kemerlere, inanılmaz
                                derecede güzel
                                küçük sarkıtlı şerefelerle çerçevelenmiş oluklu sütunlarıyla minarelere, danteleden
                                yapılmış gibi duran
                                çeşmelere ve muhteşem ka-</span></p>
                <p><span class="font7">pılara, altınla işlenmiş ve binlerce renkle pırıldıyan duvarlara rastlanır. Bütün
                                bunlar
                                son derece zarif ve güzel şekilde yaldızlanmış ve oyulmuştur. Etraf da bir anda binlerce
                                kuşun
                                havalandığı, çınar, selvi ve söğüt ağaçlarıyla çevrilmiştir. Burada artık güzellik
                                duygusundan çok daha
                                derin ve çok daha kudretli bir şey hissetmeye başlıyoruz. Bize, başka bir duygu ve
                                düşünce dünyasının
                                mermerden örülmüş muhteşem bir ifadesi gibi görünen, bize yabancı ve karşı bir ırkın,
                                bize düşman bir
                                imanın iskeletini temsil eden ve zarif sütunlarının azametli diliyle, bizimkinden apayrı
                                bir Allah'ın
                                önünde ecdadımızın titrediği bir halkın zaferini ilan eden bu abideler bu eserler insana
                                korku ve kuşku
                                ile karışık bir hürmet telkin ederler. (Sayfa : 149)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Son derece sade, her yanı göz kamaştıracak kadar beyaz ve her tarafa aynı derece
                                ve
                                tatlılıkla ışık veren sayısız pencerelerle aydınlatılan bu kubbeler altında göz her yanı
                                ve her şeyi bir
                                anda görebilmekte ve kendini derin bir düşünce ile birlikte bayılırcasına tatlı bir
                                sükunete, kış seması
                                altında uzanan, karla kaplı bir vadinin verebileceğine eş bir sükunete kaptırır gider
                                ... Burada zihni
                                bu derunî huzurdan uzaklaştıracak bir şey mevcut değildir. Zihin mekan ve kubbeden
                                dosdoğru Allah'a
                                ulaşır. Korku veya hüzün uyandırabilecek bir şeye de rastlanmaz. Burada ne esrar, ne
                                hayal ne de
                                loşluğunda insanın ruhunu karartan, karışık semavi mertebelerine göre sıralanmış aziz
                                resimlerinin
                                yerleştirildiği karanlık köşeler de mevcut değildir. Burada yalnızca apaçık, pırıl pırıl
                                ve ürpertici,
                                saf bir fikir halinde tek</span></p>
                <p><span class="font7">olan, müteal olan Allah vardır. (...) Zihni nurlandıran ve tek bir düşünce
                                etrafında
                                yoğunlaştıran bir azamet ve sadelik İstanbul'un bütün büyük camilerinde aynı şekilde
                                mevcuttur. Kubbesi
                                içine 4 cami yerleşebilecek kadar büyük, dört mermer sütunun üzerine istinat eden, ve
                                çok büyük olmasına
                                rağmen zarafet ve inceliğinden hiç bir şey kaybetmeyen Sultan Ahmet Camii de böyledir
                                ... Fatih Camii
                                daha zarif ve muhteşem bir Ayasofya gibidir. Beyazıt Camii tezyinat bakımındar1
                                mükemmeli, Nuruosmaniye
                                Camii de mermerleri en zengin olanıdır. İstanbul'un, minareleri en zarif olan camii
                                Şehzade Camiidir.
                                Aksaray Camii de Türk Rönesansının en güzel örneğidir. En sade olanı III. Selim Camii,
                                en garibi
                                Muhammed Camii, en süslü olanı da Valide Sultan Camiidir. (Sayfa : 196)</span></p>
                <p><span class="font7">DE AMICIS (Constantinople)</span></p>
                <p><span class="font7">OBSERVATİONS DE DİVERS AUTEURS SUR LES TURCS (La Crise de l'Orient) adlı eserden
                                alınmıştır.
                                                </span>
                </p>
                <p><span class="font7">Paris, 1907</span></p>
                <p><span class="font7">«Kendi dar çevremizden kurtulup dünyanın başka bölgelerine bakalım. Türk
                                Hükümdarı 20
                                ayrı dine mensup halkı sulh ve sükûn içinde idare ediyor. 200.000 Rum İstanbul'da
                                emniyet içinde
                                yaşıyor. Türk Vakayinamelerinde bu çeşitli din mensuplarının tevessül ettikleri herhangi
                                bir isyana
                                tesadüf edilmiyor. İsrail'e, İran'a, Türkistan'a gidin, oralarda da aynı sükunet ve
                                müsamahaya
                                rastlayacaksınız.» (Sayfa : 44)</span></p>
                <p><span class="font7">VOLTAIRE (Traité sur la Tolérance)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türklerde yalancılık, cinayet ve hilekarlık yoktur. Hak yoldan ayrılanları
                                yakmazlar.
                                Padişahlarına tahtta kaldıkları müddetçe itaat ettikleri gibi Allah'a da hiç bir
                                engizisyona ihtiyaç
                                olmadan mü'min ve mutidirler.»</span></p>
                <p><span class="font7">LORD BYRON (Child Harold)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«II. Mehmet (Fatih), Bizans İmparatorlarının tahtına yerleşirken, İslam'ın hüküm
                                sürdüğü
                                her yeri ateşe vermek üzere bütün Avrupa'nın toptan kıyam ettiğini unutarak, mağluplara
                                misilleme yapmak
                                şöyle dursun, Batıda hıristiyanların taassupta</span></p>
                <p><span class="font7">kanlı boğuşma ve tenkillere varacak kadar ileri gittikleri bir devirde onları
                                şaşırtacak
                                bir müsamaha örneği yaratmıştır.»</span></p>
                <p><span class="font7">VALMY</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Milletlerin birbirlerine saygı ve şefkat göstermelerinin en büyük kaidesi olan
                                dini
                                müsamahayı, Müslümanlardan öğrenmiş olmak, hıristiyanlar için çok elem
                                vericidir.»</span></p>
                <p><span class="font7">L'ABBE MICHON (Voyage Religieux en Orient </span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Dini müsamaha Türkiye'nin teşkilat ve bünyesinde temel unsurlardan biridir.
                                Osmanlı
                                İdaresi hududları içinde hıristiyanlığın varlığına ve medeniyet ve terakkiye mani
                                olmamaktadır.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">B. C. COLLAS (La Turquie en 1864)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Katoliklik, papazları, misyonerleri ve rahibeleriyle İstanbul'daki kadar hiç bir
                                yerde
                                serbest ve himayeye mazhar olmamıştır.»</span></p>
                <p><span class="font7">TURINAZ (Eveques de Nancy et de Toul)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Hz. Muhammed ümmetine, en büyük zaferlerin bile doyuramadığı bir hunharlık ve
                                zulüm ruhu
                                mu aşılamıştır? Asla! Hiç bir din bu kadar sür'atle ve göz kamaştırıcı muzafferiyetler
                                kazanamamışsa bu,
                                İslâmiyet'in diğer bütün dinlerden daha müsamahakar ve alicenap olmasındandır.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">PİERRE LAFFİTE. (Les grands</span></p>
                <p><span class="font7">types de l'humanité)</span></p>
                <p><span class="font7">«16. Asırda hıristiyanlar din adına birbirini boğazlar ve İspanya'da engizisyon
                                zulümleri
                                icra edilirken Müslümanlar fethettikleri memleketlerdeki hıristiyan halkı, dinlerinde
                                serbest bırakmakla
                                da kalmıyor, cemaatların dini silsile-i meratibini de idari bir teşkilat olarak
                                tanıyorlardı.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">A. CAHMET (La Question d'Orient)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Bir Müslüman'ın en iyi tarafı siyasetteki müsamahakarlığıdır. »</span></p>
                <p><span class="font7">Dr. PERRON L'İslamisme)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«III. Abdurrahman müsamahakarlığı bakımından çağımızın hükümdarlarına benzer.
                                Halefi I.
                                El-Hakim, hangi millete mensup olursa olsun bütün alimleri himaye etmiştir. Filozofları,
                                bu himaye
                                sayesinde, yobazlar önünde, onlara karşı koyan dersler verebilmişlerdir.»</span></p>
                <p><span class="font7">DOZY (Les Musulmans d'Espagne)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Müslümanların taassupu hakkında düşünülenlerin hilafına Ìstanbul'daki kadar
                                geniş
                                müsamahaya hiçbir yerde rastlanmaz. Orada her din ve mezhebin kendi mabedi vardır.
                                Türkler diğer dinlere
                                karşı kin duymazlar. Onlar yalnız putperestlerle dinsizleri küçümserler.»</span></p>
                <p><span class="font7">DOZY (Les Musulmans d'Espagne)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Alicenaplığı hepimizce bilinen Fatih'in İstanbul'u almasından yarım asır kadar
                                sonra
                                Bourbon</span></p>
                <p><span class="font7">başkumandanının çeteleri Roma'ya hücum ederek ele geçirmişlerdi.»</span></p>
                <p><span class="font7">«Bu barbarlar esirlerin tırnaklarını sökmüş, ağızlarına erimiş kurşun
                                dökmüşlerdir.
                                Sımsıkı bağlı baba ve kocaların önünde kadınları katletmişler, bütün mabetlere tecavüz
                                etmişlerdir. Bu
                                hayvanca vahşet bir iki gün değil hiç kesilmeden aylarca sürmüştür.»</span></p>
                <p><span class="font7">JACQUES BONAPARTE</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Muzaffer olarak girdikleri Kudüs'te ilk haçlıların işledikleri cinayeti eri
                                düşündükçe
                                içim bunalıyor ve kalbim isyan ediyor.»</span></p>
                <p><span class="font7">«Bizim Fransızların Antakya surları dibinde Hristiyan olmayanların korkunç
                                gülleler
                                haline getirdikleri başları düşünmeye tahammül edemiyor ve Hristiyanların mağlup
                                Arapları vaftiz edilmek
                                yahut başları kesilmek gibi korkunç bir tercih karşısında bıraktıklarını eski şiirlerde
                                okudukça, itiraf
                                edeyim, iliklerime kadar ürperiyorum.»</span></p>
                <p><span class="font7">LEON GAUTİER (La Chevalerie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Fatih bir millet olan Türkler idareleri altındaki çeşitli milletleri
                                Türkleştirmeye
                                çalışmamış, onların din ve adetlerine saygı göstermişlerdir. Romanya için, Rus veya
                                Avusturya idaresi
                                yerine Türk idaresi altında yaşamak bir talih eseri olmuştur. Zira aksi takdirde Bugün
                                Romen milleti
                                diye bir millet olmayacaktı. »</span></p>
                <p><span class="font7">POPESCU CIOCANEL</span></p>
                <p><span class="font7">(Revue du Monde Musulman) Dec. 1906</span></p>
                <p><span class="font7">Babıali'nin, idaresi altında yaşayan bütün din ve mezheplere eşit muamele yapması
                                Rumları
                                çok kızdırıyor. Onlar hiç bir zaman dini müsamahadan ayrılmamış olan Türk Hükümetinin
                                Rumlar lehinde bir
                                taassup göstererek diğer mezheplere karşı müsamahasız olmasını isterlerdi.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. de La JONQUİERES</span></p>
                <p><span class="font7">(Histoire de L'Empire Ottoman)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«İstanbul'un 1204 te Fransızlarla Venedikliler tarafından işgali sırasında
                                müttefik işgal
                                kuvvetleri, Fatih Sultan Mehmet'in emrindeki Müslümanlardan 'çok daha zalim ve gaddarca
                                hareket
                                etmişlerdir. Zamanın yazarları bu korkunç gerçekleri gözleriyle görüp bize nakletmiş
                                olmasalardı,
                                Katolik milletlerin bu kadar alçaklık yapabileceğine asla inanamazdık ... Binaenaleyh
                                muharip ve göçebe
                                Müslümanlar en vahşice cinayetleri bile şefkat ve adalet sahibi bir Allah'a
                                inandıklarını söyleyen
                                hıristiyanlardan öğrenmişlerdir.»</span></p>
                <p><span class="font7">P. de TCHIHATCHEFF (le Bosphore et Constantinople)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Hz. Ömer Kudüs'e girdiği zaman orada yaşayan Hristiyanlara hiç dokunmadı. Hz.
                                İsa
                                kilisesinin yanında dinlenirken, namaz vakti gelince hz. Ömer, şehrin mutlak hakimi
                                olmasına rağmen
                                Patrik Elias'tan içeri girip ibadet etmek için müsaade istemiş ve namazını orada
                                kılmıştır.»</span></p>
                <p><span class="font7">MICHAUD (Histoire des Croisades)</span></p>
                <div>
                        <p><span class="font7">*</span></p>
                </div><br clear="all">
                <div>
                        <p><span class="font7">**</span></p>
                </div><br clear="all">
                <p><span class="font7">«Türk sessiz, sakin ve ciddidir. Büyük bir sağ-</span></p>
                <p><span class="font7">duyu sahibi ve iyi bir müşahittir. Ama iş hayatında hilekâr ve girdili-çıktılı
                                değildir.
                                Ticarette muvaffak -olamamasının sebebi budur.»</span></p>
                <p><span class="font7">CH. De CHERZER (Smyrne)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk, evinde çalışkan fakat ağırdır. Ama bu ağırlığı bazı Almanlardaki gibi
                                hantallıktan
                                ileri gelmez, ruhi kudret ve sükununun, kendine duyduğu derin bir güvenin
                                ifadesidir.»</span></p>
                <p><span class="font7">CESAR VİMERCATİ (Constantinople 1854)</span></p>
                <p><span class="font7">«Auguste Comte Türklerin tekamüle istidatları olduğuna inanmakta ve «Batı
                                medeniyetini
                                imtisas etmekte gösterdikleri kabiliyetten» hayranlıkla bahsetmektedir. Ona göre Türkler
                                Rumlardan daha
                                çok terakki kabiliyetine haizdirler. «Organik çağa geçmeye Türklerin yardımı
                                dokunacaktır.»
                                demiştir.»</span></p>
                <p><span class="font7">Politique Positive</span></p>
                <p><span class="font7">(Tome 111 p. 362 ve IV p. 505-521)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Mağrur ve mütekebbir Avrupa kendinde, Osmanlı Meclis-i Mebusan'ının ilk
                                celsesinde
                                Türkiye'nin halk tabakasına mensup insanların gösterdiği anlayış ve hikmete benzer tek
                                örnek
                                gösterebilir mi? Asırlardan beri mutlakıyet idaresine alışmış olan Türk milletinin
                                meşrutiyet sistemine
                                teferruatına varıncaya kadar alışıp intibak' etmesi için bir kaç gün kafi geldi. Bu
                                mecliste siyasi
                                hürriyet ve muhtariyet gibi mevzular üzerinde konuşan, Devlet Reisi ve hükümet hakkında,
                                en ileri
                                parlamenter rejime sahip memleketlerde bile tahammül edilmeyecek</span></p>
                <p><span class="font7">fikirleri ileri sürmeye cesaret eden adamlara rastlanıyor. Ve bu adamlar her şeye
                                rağmen,
                                son derece iddiasız ve şaşılacak kadar sade görünüşlü, bildiğimiz
                                Türklerdir."</span></p>
                <p><span class="font7">VAMBERY (La Turquie est-elle susceptible de réformes)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Düyûn-ı Umumiye'deki personelimizden bahsediyorum. Zira mevcudunun büyük bir
                                kısmı (5632
                                memurun 4992 si) Müslüman olan bu personelin çalışması göstermiştir ki, iyi usullerle
                                yetiştirildiği ve
                                istikbali garanti altına alındığı zaman Müslümanlar da, mevkiinin üzerine istinad
                                ettirdiği adalet ruhu
                                sayesinde iyi ve namuslu bir idare kurup yürütmekte mükemmelen muvaffak
                                oluyorlar.»</span></p>
                <p><span class="font7">Commandant BERGER (Osmanlı Düyun-ı Umumiye Reisi 1906 Ağ. Nutku)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">«Devlet fikri Türkün içine işlemiştir. Onda, siyasi fazilet diye
                                adlandırabileceğimiz bir
                                fazilet vardır.»</span></p>
                <p><span class="font7">G. VALBERT (La Revue des deux Mondes 1877)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkiye'ye çok kötülükler yapmış olan iki başbakan, Thiers ve Bismark, aşağı
                                yukarı aynı
                                zamanda şunu söylüyorlardı:</span></p>
                <p><span class="font7">«Halen şarkta birbirleriyle savaşan milletler arasında Türk ırkı en güçlü ve en
                                sağlam
                                karakter sahibi olanı ve en az nefret edilenidir.»</span></p>
                <p><span class="font7">«Osmanlı hükümetine en şiddetli hücumlarda bu-</span></p>
                <p><span class="font7">lunmuş olan Clemenceau ve Jaurés gibi günümüz devlet adamları da İnsanın sahibi
                                olabileceği en yüksek faziletlerin büyük çoğunluğunun Türklerde mevcut bulunduğunu kabul
                                etmekte
                                tereddüt etmemektedirler.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. Rıza (La Crise de L'Orient)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Haklarında kötü bir şey söylemek niyetinde kat'iyyen değilim. Zira onları
                                (Türkleri)
                                insani münasebetlerde samimi ve namuslu buldum.</span></p>
                <p><span class="font7">Birbirlerine karşı dürüst ve müşfiktirler. Yemek yerken, kaç kere, yanlarından
                                geçen bir
                                fakiri sofraya çağırıp doyurduklarını gördüm. Biz bunu yapmazdık.»</span></p>
                <p><span class="font7">BERTRANOON DE LA Broquiere (Voyage Parmi les Nations Paiennes) 1433</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Doğuştan Türk olanlar umumiyetle iyi huyludurlar, fazileti sever, kötülükten
                                hoşlanmaz
                                ve şeriatlarına sıkı sıkıya riayet ederler. Komşularını sever, muhtaç ve mustar durumda
                                yardımına koşar,
                                gayri meşru kazançtan ve tefecilikten nefret eder, fuhuşa da asla tevessül
                                etmezler.»</span></p>
                <p><span class="font7">GUER (Moeurs et Usages des Turcs)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler, insan olarak, millet olarak şarkın en üstün ve şerefli ırkıdır. Çok
                                asil ve
                                necip karakterlidirler. Cesaretleri sonsuzdur. Dini, ailevi ve beşeri faziletleri bütün
                                tarafsız
                                insanlara takdir ve hayranlık ilham edecek çaptadır.»</span></p>
                <p><span class="font7">LAMARTINE</span></p>
                <p><span class="font7">(Solution de la Question d'Orient)</span></p>
                <p><span class="font7">«İstanbul'da, Türkler umumiyetle zeki, namuslu, dürüst ve ilimlerle san'atlara
                                istidatlıdırlar. Normal halinde ne kadar sakin ise, tahrik edilip kızdırıldığı zaman da
                                o nispette
                                hiddetlidir. Kötülükler Türkiye'de siyasi müesseselerden neş'et etmektedir.
                                Avrupalılarla temas bazı
                                adetlerin değişmesini, bazı yerlerin güzelleşmesini temin eder görünmekle beraber
                                ekseriya tereddiye
                                sebeb olmaktadır. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">İstanbul halkı içinde dürüstlüğü ile en çok tanınan Türklerdir... Türk, kendisine
                                itimat
                                edeni asla aldatmaz; sözüne sadakati dini bir vecibe telakki eder. Hiç bir zaman kötü ve
                                bayağı.
                                metotları kullanmaya tenezzül etmez.»</span></p>
                <p><span class="font7">César VİMERCATI (Constantinople)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk soyundan gelenler, Avrupalılarla ne kadar az temas etmişlerse o kadar
                                mükemmel ve
                                bozulmadan kalmışlardır.»</span></p>
                <p><span class="font7">EDMOND DUTEMPLE (En Turquie d'Asie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Hakiki Osmanlı asil tabiatlı ve vatanperverdir. Batılı maliyecilerin usulleri
                                yayılmadan
                                önce sözüne güvenilir bir adamdı. Sözü, taahhüd demekti ve bu taahhüd tam bir garanti
                                mahiyetinde idi.
                                Halen de itidalli, ihtiyatlı, vakur ve cesurdur.»</span></p>
                <p><span class="font7">BOSWORTH - SMITH (Citation J. Baker)</span></p>
                <p><span class="font7">«Bütün bu çeşitli halklar arasında, en namuslu ve münasebete girmekte tereddüt
                                edilmeyecek olan yalnız Türklerdir. Henüz yabancı tesiri altında kal-</span></p>
                <p><span class="font7">mamış olan bir köye gitmek talihine mazhar olursanız, hakiki misafirperverliğin
                                ne demek
                                olduğunu orada görür ve anlarsınız.»</span></p>
                <p><span class="font7">WİLLİAM MARTIN (Cenevre Coğrafya Cemiyeti Temsilcisi)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk Beyleri, Saray adamları, hademeleri hiç bir millette rastlanmayacak
                                derecede
                                nezaket ve terbiye sahibi olarak yetiştirilirler.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler, bir çok Avrupalı yazarın da fark etmiş olduğu gibi, aralarında nezaketin
                                en ince
                                kaidelerine riayet ederler.»</span></p>
                <p><span class="font7">ABBE TODERİNİ</span></p>
                <p><span class="font7">(De la Littérature des Turcs) 1789</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Kadınların tesiri olmadan bir cemiyetin adab-ı muaşeret bakımından inkişaf
                                edemeyeceği
                                ileri sürülmekle beraber, kadın cinsini sosyal münasebetlerin dışında tutan Türkler
                                yeryüzünün en nazik
                                milletlerinden biridir. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Bir menfaat elde etmek yahut göze girmek için asla dalkavukluk etmezler.
                                Hürmetkar,
                                cesur, ciddi ve sadedirler. Kimseye hakaret etmek istemezler. Az ve öz konuşurlar. O
                                kadar dürüst ve
                                namusludurlar ki, başka türlü olunabileceğini düşünemediklerinden ve herkesi kendileri
                                gibi
                                sandıklarından daima aldatılırlar. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerde sonsuz bir iyilik, şefkat ve sadelik hazinesi, güzel olan her şeye
                                karşı köklü
                                bir saygı ve zayıfa karşı derin bir merhamet mevcuttur.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu kadar asil ve aynı zamanda sade tavırları, aldıkları terbiyeye mi
                                borçludurlar? Hayır!
                                Bütün</span></p>
                <p><span class="font7">bu hususiyetler tohum halinde doğuştan mizaçların<la mevcuttur.</span></p>
                <p><span class="font7">Avrupa'da ancak bazılarının çok uzun gayret ve çabalarla edinebildikleri nezaket
                                ve tavır
                                inceliklerine, içtimai sınıf ve yaş'a bağlı olmaksızın, her Türk'te rastlarız.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">GARANVILLE MURRAY (Les Turcs 1878)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler, dinleri icabı, kendi dinlerine düşman olanlara bile müsamahakar ve
                                misafirperverdirler.»</span></p>
                <p><span class="font7">J. J. ROUSSEAU (Emile I-IV)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Sadaka vermek, şefkatli, merhametli ve muti olmak gibi sade faziletler telkin
                                eden
                                Müslümanlık Osmanlıların misafirperver, merhametli, dürüst ve reislerine hürmetkar
                                olmalarını temin
                                etmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Kadere olan inançları, acı ve felaketlere karş1 eski stoacılardan daha büyük bir
                                katlanma
                                gücü kazanmalarına yardım etmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Siyasi bakımdan bütün Osmanlıların eşit olmaları ve en yüksek mevkilere erişmek
                                ümidinin
                                herkes için mevcut olması Osmanlılara büyük bir güven ve gurur hissi
                                vermektedir.»</span></p>
                <p><span class="font7">JUCHEREAU DE SAINT - DENYS (Revolutions de de constantinople)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler büyük bir tevekkül gücü ile birlikte, ruhi bir huzura ve bundan doğan
                                bir
                                sükunete sahiptirler... Misafirperverlikleri, söze sadakatleri, ıs-</span></p>
                <p><span class="font7">tırap çekenlere karşı şefkat ve merhametleri dillere ,destandır.»</span></p>
                <p><span class="font7">CESAR CANTU (les Trente Dernières</span></p>
                <p><span class="font7">Annees)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«İstanbul'da yaşadığım sürece tanımak fırsatını bulduğum Türk halkına karşı derin
                                ve
                                içten bir sempati duyuyorum.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu çok eski ırk aynı zamanda çok yeni ve gençtir. Türk ruhunda, henüz şarklı olan
                                ve bir
                                gün, eminim, eski dünyamızı hayrete düşürecek büyük bir kuvvet mevcuttur.»</span></p>
                <p><span class="font7">JULES LERMİNA (La Lumiére d'Orient) 1892</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk halkı son derece namuslu ve dürüsttür.» GABRİEL CHARMES</span></p>
                <p><span class="font7">(Avenir de la Turquie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Yüksek sınıflardaki tereddi halk tabakasına asla sirayet etmemiştir. İffet,
                                dürüstlük ve
                                tevekküle ancak fakir halk tabakasında rastlanıyor.</span></p>
                <p><span class="font7">... Ne kadar hırsız, yalancı mutaassıp ise Türk te o kadar namuslu, iffetli,
                                dürüst ve
                                merhametlidir.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. RENOUARD (chez les Turcs) 1881</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Elimizde, Müslümanlar arasında yaşayıp onların hususiyetlerini tetkik etmiş olan
                                bütün
                                tarafsız ilim adamlarının Türklerle hıristiyanlar arasında</span></p>
                <p><span class="font7">yaptıkları mukayese neticesinde ahlaki yeti teşkil eden faziletler bakımından
                                Türklerin
                                bariz üstünlüğüne dair deliller mevcuttur. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerden istihfafla bahseden Ìstanbul'daki bir genç misyoneri takdir ederek,
                                Hristiyanlıkta bahsini ettiğimiz faziletlere Türkiye'de rastlayacaksınız diyen de bir
                                Müslüman değil,
                                koyu dindar bir Hristiyandır. Benim gördüklerim de bu kanaatı teyit etmektedir.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">JAMES BAKER (La Turquie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Mağrur Osmanlı kızdırılmadığı, kalbinin derinliklerinde kaynayan ateşin
                                ihtirasları
                                kendini hissettirmediği müddetçe son derece merhametlidir; rastladığı insanların kaderi
                                ile yakından
                                ilgilenmekte, insanlık vazifelerini büyük bir gayretle ifa etmektedir.»</span></p>
                <p><span class="font7">F. Alıx</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler saffet ve sadelikle meşbudurlar. Namuskârlıkları herkesin malumudur.
                                Türkün sözü
                                dünyanın en sağlam senet ve imzaları kadar muteberdir. Bir kaç Padişah veya vezirin bazı
                                vahim
                                durumlarda ve belki de mecburen yaptıkları bir takım sert hareketler yüzünden Türk
                                milletine, örf ve
                                adetleriyle uyuşmayan bir vahşet isnad edilmektedir.»</span></p>
                <p><span class="font7">TH. GATUIER (Turquie Pittoresque) 1855</span></p>
                <p><span class="font7">«Türklerin duygu ve hassasiyetleri en yüksek derecededir. İnsan ve Müslüman
                                olmanın
                                verdiği te-</span></p>
                <p><span class="font7">fahürle Osman oğulları, ne kaybedilen harplerin, ne Avrupalıların yaptıkları
                                haksızlıkların ve ne de memleketlerinin duçar olduğu felaketlerin kendi milli
                                karakterini bozmasına
                                meydan vermişlerdir.»</span></p>
                <p><span class="font7">DESTRILHES</span></p>
                <p><span class="font7">(Confidences Sur la Turquie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türklerin milli gururlan çok kuvvetlidir. Fakat çok misafirperverdirler de.
                                Umumiyetle
                                iyi yürekli, samimi, namuslu, ve iyilik sever olan hakiki Türklerde bu misafirperverlik
                                adeta bir din
                                haline' gelmiştir.»</span></p>
                <p><span class="font7">DEMETRIUS GEORGIADES (L'Asie Mineure) 1885</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Memur muhitlerindeki tereddi ile bazı büyük şehirlerde rastlanan düzenbazlıklar
                                hariç
                                Anadolu. köy ve kasabalarındaki Türkler hala milletleri millet yapan ana kuvvet
                                kaynaklarının bir çoğuna
                                malik ve misafirperver, namuslu çalışkan, mütevekkil. olmakta berdevamdırlar.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">L. de CONTENSON</span></p>
                <p><span class="font7">(Chrétiens et Musulmans) 1901</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Başta Yavuz Selim ve Kanuni Süleyman olmak üzere bir çok Padişahlar devrinde
                                Türkler,
                                Hristiyanlara harpte itidal ve zaferde mülâyemet göstermeyi öğretmişlerdir. 1526 da
                                200.000 kişi ekilmiş
                                tarlalara ayak basmadan ve bir tek ot kopar-</span></p>
                <p><span class="font7">madan yaya olarak İmparatorluğu bir baştan öbür başa kat etmiştir.»</span></p>
                <p><span class="font7">J. MICHELET (Histoire de France) ("Süleyman Avrupa'yı Kurtarıyor"
                                bölümünden)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler hakimiyeti altında tuttuğu halkların iç yapılarına müdahale etmeden
                                sadece
                                haricen idare etmekle yetinirler. Bu sebepten Türkiye'de azınlıkların muhtariyeti her
                                bakımdan en ileri
                                Avrupa memleketlerinkinden daha mükemmel ve tamdır.»</span></p>
                <p><span class="font7">E. RECLUS</span></p>
                <p><span class="font7">(Nouvelle Géographie Universelle cilt 1, sayfa 2)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Hristiyan reayaya tanınan bu serbestliklerin Osmanlı İmparatorluğunun
                                zayıflamasında
                                büyük bir rol oynadığında bütün tarihçiler ittifak etmektedirler. İmparatorluğun
                                Avrupa'yı ürküttüğü
                                kuvvetli devirlerinde reaya, galip Türkleri, maliye, ticaret ve sanayi'i eline geçirerek
                                istismar
                                etmekle iktifa etti. Ama aynı reaya Mohaç mağlubiyetini müteakip imzalanan Pasarofça ve
                                Kaynarca
                                muahedelerinden sonra İmparatorluğun artık sükut etmekte olduğunu sezerek Türkiye'nin
                                baş düşmanı olan
                                devletlerle açık veya gizli işbirliğine başladı. Eğer Türkler kusur sayılabilecek kadar
                                ifrata
                                vardırılmış bir sabır ve sükunet faziletine malik olmasalardı, entrika ve ihanetlerini
                                artık
                                saklayamayan ve Türk mağlûbiyetini kendi zaferleri olarak semerelendiren bu iç
                                düşmanları muhakkak ki
                                çok sert şekilde cezalandırırlardı. Osmanlı Hükümeti 1828 yılında Rus ent-</span></p>
                <p><span class="font7">rikacılarına yardımcı olmakla suçlu Ermenileri bile sürgün etmeyi kolay kolay
                                istememiştir. Padişahın bu alicenaplığı da zaafına işaret addedilerek, İmparatorluğun
                                taksim edilmesi
                                lehine delil olarak kullanılmıştır.»</span></p>
                <p><span class="font7">M. de CASTRİUS</span></p>
                <p><span class="font7">(Revue Angevine) Şubat 1817</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkiye'nin eski dostları, bazı fikirleri reaksiyoner mahiyette olmakla beraber,
                                memleketimizin iç meselelerini büyük bir vukufla teşhis edebilmişlerdir. Mesela Prens
                                Meternih bize;
                                «Türk kalmayı, Türk İmparatorluğunun şartlarına hiç benzemeyen şartlarda doğup tatbik
                                edilmiş modellere
                                göre idari ıslahata girişmemeyi ve Doğu'nun adetleriyle taban tabana zıt kanunlara malik
                                devletleri
                                taklit etmemeyi, tavsiye ediyordu.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. Rıza (La Tolérance Musulmane)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«İhtiyatsız ve ölçüsüzce din gayretleri ile Müslüman  milletleri tahrik
                                etmenin bir
                                cinayet, bir cinnet olacağını ifade etmek isterim.»</span></p>
                <p><span class="font7">CARDINAL LAVİGERIE</span></p>
                <p><span class="font7">(1888 tarihinde Parlamento'da M.P. Deschanel tarafından nakledilmiştir.)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türklerin sakin cesareti, şayanı hayret tevekkülü, fevkalade mülayemeti, haklı
                                bir
                                takdir ve şöhrete mazhar olmuştur. Ama ne kadar hayran olmaya değer olurlarsa olsunlar
                                Türk milletini ve
                                İmpa-</span></p>
                <p><span class="font7">ratorluğunu mahvedecek olan da bizzat bu faziletlerdir.»</span></p>
                <p><span class="font7">G. CHARMES (Avenir de la Turquie) 1883</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Birbirleriyle mücadele eden milletlerin anlaşmalarına hiç imkan olmayacak ve
                                medeniyetin
                                birliği bazı milletlerin, hususiyle yüksek ahlaki meziyetleri, dürüstlüğü, cesareti,
                                vakar ve
                                müsamahakârlığı ile diğerlerinden temayüz eden milletlerin toptan mahvedilmeleri
                                pahasına mı temin
                                edilecektir?»</span></p>
                <p><span class="font7">EL. RECLUS (Adı gecen eser cilt IV).</span></p>
                <p><span class="font7">HISTOIRE DE LA DECADENCE ET DE LA CHUTE DE L'EMPIRE ROMAIN Yazan: E.
                                GIBBON;</span></p>
                <ul style="list-style:none;">
                        <li>
                                <p><span class="font7">I.    A. C. BUCHON'un Fransızca tercümesinden,
                                                Paris, 1834</span>
                                </p>
                        </li>
                        <li></li>
                </ul>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İslam Müsamahakarlığı</span></p>
                <p><span class="font7">Fukaha, harp hukuku çerçevesinde ele geçirilmiş bulunan Hristiyan ve Yahudi dini
                                kitaplarının yakılamayacağını ve dinî olmayan yazıların, tarihçi, şair, hekim yada
                                filozofların
                                eserlerinin müminlerin istifadesine arz edilmesinde hiç bir şer'î mahzur bulunmadığını
                                kesin bir dille
                                ifade etmiştir ... </span></p>
                <p><span class="font7">İskenderiye kütüphanesinin maruz kaldığı felaketlerin hepsini, Sezar'ın müdafaa
                                zarureti
                                ile istemeden ateşe vermesini, putperestlikten kalma bütün eserleri yıkmaya çalışan
                                hıristiyanların
                                iğrenç taassupları yüzünden yaptıklarını anlatacak değilim. Ama Antonen'ler devrinde
                                Théodosée devrine
                                gelinceye kadar uzanan devreden elimize geçen deliller gösteriyor ki, Kral sarayı ile
                                Serapis mabedine
                                ptoleme'lerin ihtişam ve zevkleri sayesinde toplanmış bulunan dört ila yedi yüz bin
                                ciltlik kütüphane
                                artık mevcut değildir. Patrikhane ve Metropolithanelerin belki de birer kütüphaneleri
                                vardı. Ama
                                Filozof, hıristiyan mezhep münakaşalarıyla ilgili bir yığın lüzumsuz hacimli ciltler,
                                banyoları ısıtmaya
                                yaramışsa, bu fedakarlığın insanlığa faydalı bir fedakarlık sayılabileceğini tebessüm
                                ederek itiraf
                                edecektir.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İspanyadaki Müslümanlar</span></p>
                <p><span class="font7">Fatihten 10 yıl sonra Halifeye bir İspanya haritası verildi. Haritada denizler,
                                nehirler,
                                limanlar, nüfus ve şehirler, iklim, toprak ve maden ocakları, görülüyordu. İki asırlık
                                bir müddet içinde
                                Tabiatın bu cömertliğine çalışkan ve yaratıcı bir milletin ziraat, ticaret ve sanayi
                                müesseseleri
                                eklendi. Arap muhayyilesi eserlerine gösterdiği ihtimamları ifrata vardırmıştı.
                                İspanya'da hüküm süren
                                ilk Emevî Hükümdarı hıristiyanların da desteğini elde etmeye muvaffak olmuş, ve
                                neşrettiği sulh ve
                                himaye fermanıyla Hristiyanlara çok cüz'i bir vergi tahmil etmekle yetinmiştir.
                                (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Halife 600 camii, 900 hamam ve 2000 evi bulunan Kurtuba'da bulunuyor ve oradan 80
                                tane
                                birinci sınıf şehirle, 300 tane ikinci ve üçüncü sınıf şehre emru kumanda ediyordu.
                                Guadilkebir
                                kıyılarını süsleyen 12.000 köy mevcuttu. Araplar mübalağa etmiş olabilirler, ama şurası
                                muhakkaktır ki
                                İspanya hiç bir zaman onların zamanındaki kadar zengin, kalabalık, ve mamur olmamıştır.
                                (Sayfa :
                                490)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Antakya Önlerinde Haçlıların Yaptıkları</span></p>
                <p><span class="font7">Antakya'nın muhasara ve müdafaası sırasında Haçlıların münavebe ile hem bolluk ve
                                zaferle
                                sarhoşluğa hem de açlık ve ümitsizlikle ye'se düştükleri olmuştur. insan makul olarak,
                                hareketleri
                                üzerinde imanlarının büyük tesirleri olduğunu, faziletli</span></p>
                <p><span class="font7">ve kanaatkârane bir hayat yaşayarak din uğrunda bir aziz sükunetiyle şehit olmaya
                                hazırlandıklarını zannedebilir. Ama tecrübe bu iyimser hayali yıkıyor; ve tarih Antakya
                                duvarları önünde
                                haçlıların tevessül ettikleri fuhuş ve sefahat sahnelerine, dinle alakası olmayan
                                harplerde bile çok
                                nadir rastlandığını gösteriyor. Defne mağarası artık mevcut değildi, ama Suriye'nin
                                havasında aynı
                                kötülükler hala yaşıyordu. Hristiyanlar da tabiatın istediği ve istemediği kötülüklerin
                                hiç birine
                                mukavemet etmediler. Reislerinin otoritesini küçümsediler. Ne askeri disipline ne de
                                İncil'e uymayan bu
                                keşmekeşe karşı fermanlarla vaz ü nasihatin hiçbir tesiri olmuyordu. (Sayfa :
                                664)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Hristiyanlar Kudüs'te</span></p>
                <p><span class="font7">... Hristiyanlar mukaddes Şehir Kudüs'e Hz .. Ömer'in fethinden aşağı yukarı 460
                                yıl
                                sonra Müslüman  idaresinden kurtardılar. Muhasarayı idare edenler şehrin yağmasında
                                ilk işgalin
                                mülkiyet addedileceği üzerinde anlaştılar. Bu suretle mesela Büyük Camiin yağmasında 70
                                lamba ile çok
                                sayıda altın ve gümüş vazo, Taucréde'e hamaratlığının mükafatı olarak isabet etmiştir.
                                Zâhidlerin teklif
                                ettikleri büyük fedakarlıkları kabul etmemiştir. İtaat da bir işe yaramamış, yaş ve cins
                                farkı
                                gözetilmeden hepsi kılıçtan geçirilmiştir. Hristiyanların amansız hunharlıkları yüzünden
                                şehir, 3 gün
                                kan deryasında yüzmüş ve neticede kokuşan cesetlerden veba çıkmıştır. 70.000 Müslüman
                                boğazlandıktan ve
                                Yahudileri de havralarında yaktıktan sonra yine de elle-</span></p>
                <p><span class="font7">rinde cimrilik yahut yorgunluk yüzünden kılıçtan geçiremedikleri bir çok esir
                                kalmıştı.
                                Haç'ın bu zalim ve gaddar kahramanları arasında birazcık merhamet gösteren tek insan
                                yine Taucréde
                                olmuştur. (... )</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Hz. Ömer'in Kudüs'e Girişi</span></p>
                <p><span class="font7">Suriye ve İran Fatihi Hz. Ömer, boynunda biri buğday diğeri hurma ile dolu iki
                                torba, ve
                                bir de su tulumu bulunan kırmızımtırak bir deveye binmişti. Yemek molası verildiğinde
                                hiç bir tefrik
                                gözetmeden etrafındakilerin hepsini sofrasına davet ederek, dua ve şükürlerle sade
                                yemeğini onlarla
                                paylaştı.</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. Ömer, bu sefer esnasında da «Adil Hükümdar» sıfatına layık bir şekilde
                                hareket etmiş,
                                Arapların taaddüdü zevcatta ölçüyü kaçırmalarına engel olmuş, tabi milletlere karşı
                                zulüm ve cebir
                                yapılmasını önlemiş ve Araplardaki lüksü kaldırmak üzere ipek gömlek giymelerini
                                yasaklamıştır. (...
                                )</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. Ömer Kudüs'ü uzaktan görür görmez haykırdı: «Allahü Ekber!» Allahım bu fethe
                                kolaylık
                                göster! diyerek çadırını kurduktan sonra sükunetle yere oturdu. Teslim mukavelesini
                                imzaladıktan sonra
                                hiç bir korku ve ihtiyat lüzumu duymadan şehre girdi ve Patrikle Kudüs Kilisesinin
                                tarihi üzerinde son
                                derece nazikane müsahabelerde bulundu. Yeni hükümdarı önünde diz çöken Sophronius yavaş
                                sesle Daniel'in
                                «Yeisten uzaklık gerekir kutsal yerde» sözünü tekrarladı. Namaz vakti «Basubadelmevt»
                                kilisesine
                                vardılar. Ama Halife orada namaz kılmayı reddederek, Konstantin kilisesinin
                                merdiveninde</span></p>
                <p><span class="font7">kılmayı tercih etti. «Eğer ısrarınızı kabul etseydim, Müslümanlar beni örnek
                                aldıkları
                                bahanesiyle günün birinde antlaşmanın şartlarını bozmaya yeltenirlerdi.» Bir zamanlar
                                Hz. Süleyman
                                mabedinin bulunduğu yere bir cami inşa edilmesini emretti. Kudüs'te kaldığı 10 gün
                                içinde de Suriye'nin
                                hal ve istikbaldeki tarz-ı idaresini tanzim ve tayin etti. Medine, halifenin Kudüs'ün
                                mukaddesliğine
                                yahut Şam'ın güzelliğine kapılıp orada kalmasından endişe ediyordu. Ama endişeleri çabuk
                                dağıldı. Zira
                                Halife tekrar Medine'ye dönmekte gecikmedi.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Salâhaddin-i Eyyubî'nin Merhameti</span></p>
                <p><span class="font7">«... Lusignan 30.000 askerini kaybetti ve kendisi de Müslümanlara esir düştü.
                                Susuzluk ve
                                korkudan ölmek üzere bulunan esir Hükumdarı Salâhaddin'in çadırına getirdiler. Alicenap
                                Sultan bir
                                bardak buzlu şerbet ikram etti. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">... İnsani bir duygu taassup ve fethin sertliğini yumuşattı. Salâhaddin şehrin
                                teslim
                                olması karşısında, kan dökmemeyi vaad etti. Rumlarla diğer şark hıristiyanlarının
                                hükümdarlık sınırları
                                içinde serbestçe yaşamalarına izin verildi. Frenklerle Lâtinlere de 40 gün içir. de
                                Kudüs'ü boşaltarak
                                mukavelede derpiş edildiği veçhile muhafaza altında doğrudan doğruya Suriye ve Mısır
                                limanlarına
                                gitmeleri emri verildi. Fidye de askerler için 10 altın, kadınlar için 5 altın, çocuklar
                                için de 1 altın
                                olarak tesbit edildi.</span></p>
                <p><span class="font7">... Sultan'ın antlaşma şartlarının icrasında gös-</span></p>
                <p><span class="font7">terdiği doğruluk ve dürüstlüğü teslim etmek icap eder, Mağlupların sefaletine
                                gösterdiği
                                merhamet de övülmeye değer. Borçlarını ödemeleri için fazla zorlamamış, 7000 zavallıyı
                                toptan 30.000
                                dinar fidye karşılığında azad etmeye razı olduğu gibi 2 - 3 bin kişiyi de hiç bir
                                karşılık talep etmeden
                                serbest bırakmıştır. Böylece köle sayısı aşağı yukarı 14 bine inmiştir. Kraliçe ile
                                mülakatında son
                                derece mültefit ve nazik davranmış hatta ağlamıştır. Dul ve öksüzlere cömertçe sadaka ve
                                hediyeler
                                dağıtmıştır. Hastahane muhafızları kendisine karşı savaşmaya devam ettikleri halde,
                                merhametli Sultan
                                muhafızların kardeşlerinin 1 yıl müddetle hastalara bakmalarına müsaade etmiştir. Bu
                                şefkat ve fazilet
                                dolu davranışlar bütün insanların sevgi ve hayranlığına layıktır. Salâhaddin'i böyle
                                davranmaya zorlayan
                                hiç bir sebeb de yoktu. Aksine devrin taassubu, İslam düşmanlarına gösterdiği müsamahayı
                                teşvik etmekten
                                çok mahkum edecek bir durumda idi. Yabancıların şehri terk etmelerini müteakip,
                                Salâhaddin sancakların
                                arkasından savaş müziğinin nağmeleri arasında muzafferane bir şekilde Kudüs'e girdi.
                                Müslümanlar kilise
                                haline getirilmiş olan Hz. Ömer camiini tekrar ele geçirdiler. Merdiven ve duvarlar
                                gülyağı ile yıkandı,
                                mihraba Nureddin Zengî'nin yaptığı bir rahle yerleştirildi. (Sayfa: 688)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkler</span></p>
                <p><span class="font7">Okuyucu bir an için Sicilya'dan ayrılıp zihnen kendini Türklerin ilk vatanı olan
                                Hazar
                                denizi kıyılarında farz etsin. İskitya ovalarında VI. asırda kur-</span></p>
                <p><span class="font7">dukları imparatorluğun adı ve şöhreti, imparatorluk yıkıldıktan sonra da yaşamaya
                                devam
                                etti. İmparatorluğu kurmuş olan milletin kalıntıları da Çin'den Karadeniz ve Tuna
                                kıyılarına kadar
                                uzanan geniş sahaya dağınık bir şekilde yayılmış, son derece kudretli küçük ve müstakil
                                kabileler
                                halinde yaşadılar. Macarların kolonisi Avrupa camiası içinde yer alıyordu. Türk soyundan
                                gelen köle ve
                                askerler de Asya taht ve saraylarını işgal etmişti. Normanlar İtalya kıyılarıyla
                                Sicilya'yı ele
                                geçirirken, bir avuç Türk de İran'a hakim oluyordu. Selçuk soyundan gelen prensler
                                Semerkant'tan Mısır
                                ve Yunanistan'a kadar uzanan sahada müstakil devletler kuruyordu. Türkler muzaffer
                                Hilâl'ın Ayasofya'ya
                                çekilmesinden önce küçük Asya'nın hakimi olmuşlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. İsa'nın doğumundan 10 asır sonra İran'ın şark eyaletlerini idare altına alan
                                Gazneli
                                Mahmud en büyük Türk hükümdarlarından biridir. (...) «Sultan» adı ilk defa onun için
                                kullanıldı.
                                Devletin sınırlarını Maveraün Nehirden İsfahan'a, Hazar denizi kıyılarından İndus
                                nehrine kadar
                                genişletti. Ama onun şöhret ve zenginliğinin asıl sebebi Hindistan'a karşı yaptığı
                                savaşlardır.
                                Hindistan'a yaptığı 12 seferin muharebe ve muhasaralarını anlatmaya başlı başına bir
                                kitap bile yetmez.
                                (... )</span></p>
                <p><span class="font7">Mevsimlerin şiddetinden, dağların yüksekliği, nehirlerin büyüklüğü, çöllerin
                                kuraklığı,
                                gibi şeylerden, düşmanın çok sayıda olması veya harpte fil kullanmasından hiç bir zaman
                                yılmayan Sultan
                                Mahmud kazandığı zaferleriyle Büyük İskender'i aşmıştır. 3 Aylık bir yürüyüşten sonra
                                Keşmir ve Tibet
                                yaylalarını geçerek Ganj nehri kıyısında bulunan meşhur Kinnoge şehrine vasıl oldu.
                                İndüs
                                nehrinin</span></p>
                <p><span class="font7">kollarından birinde yapılan bir deniz muharebesinde 4000 düşman gemisini bozguna
                                uğrattı.
                                Delhi, Lahor ve Multan teslim olmak zorunda kaldılar. Münbitliği sebebiyle Gücerat'ı
                                fethetmek istediği
                                gibi, tutumluluğu yüzünden baharat istihsal eden Okyanus adalarını ele geçirmek gibi
                                neticesiz planlar
                                da kurmuştu. Raca'lar haraç vererek mevkilerini muhafaza ettiler. Halk da hayatını ve
                                servetlerini haraç
                                vermek suretiyle kurtarabildi. Doğuda Gazneli Mahmud adı hala hürmetle anılır. Tebaasını
                                sulh ve refah
                                içinde yaşatmıştı. Adalet ve merhametine dair iki örnek mevcuttur:</span></p>
                <p><span class="font7">Bir gün divanda iken karşısına gelip evinden ve yatağından kendisini kovan bir
                                Türk
                                askerini şikayet ederek ayaklarına kapanan bir adama Sultan Mahmud «Sızlanmayı bırak,
                                suçlu evine
                                geldiği zaman haber ver, bizzat kendim gidip cezalandıracağım.» cevabını verdi. Bir
                                müddet sonra haber
                                gelince, Sultan, dediği gibi, kalkıp eve gitti, muhafızlarına evin etrafını sardırdı,
                                meş'aleleri
                                söndürerek zina ve hırsızlık suçu işlemekte olan şahsın idamını emretti. Hükmün
                                infazından sonra
                                meş'aleleri tekrar yaktırdı. Sultan da diz çökerek duaya başladı. Duası bittikten sonra
                                yemek getirterek
                                çok acıktığını belli eden bir iştiha ile yedi. Şikayetine anında ve adilane cevap alan
                                zavallı adam
                                hayret ve tecessüsünü yenemeyerek Sultan'a hareketlerinin sebebini sorunca mütevazı
                                Sultan:</span></p>
                <p><span class="font7">«Böyle bir cinayete ancak kendi çocuklarımın cesaret edebileceğini sanıyordum.
                                Adaletimin
                                amansız ve gözü bağlı olması için meş'aleleri söndürttüm. Suçlu keşfedildiği için
                                Allah'a şükrettim.
                                Yemeğe</span></p>
                <p><span class="font7">gelince şikayetiniz beni o kadar müteessir etti ki 3 gün ağzıma bir lokma yiyecek
                                koyamadım.»</span></p>
                <p><span class="font7">Gazneli Mahmud Batı İran'a hakim olan Bowide hanedanına harp ilan etmişti.
                                Kraliçeden
                                şöyle bir mektup aldı :</span></p>
                <p><span class="font7">«Kocam hayatta iken sizin taarruzunuzdan endişe ediyordum. Zira o hükümdardı ve
                                sizin
                                çapınızda bir mücahitti. Ama artık yaşamıyor. Saltanatı bir kadınla bir çocuğa
                                kalmıştır. Sizin bir
                                çocukla zayıf bir kadına taarruz edeceğinizi hiç sanmam. Zira bu taarruz muvaffak olsa
                                da şan ve
                                şereften mahrum kalacak ; buna mukabil muvaffak olmadığı takdirde mağlûbiyetinizin
                                utancı müthiş
                                olacaktır. Unutmayınız ki zafer netice itibariyle yalnız Allah'ındır.»</span></p>
                <p><span class="font7">Kraliçenin gönderdiği bu mektup Sultan Mahmud'un taarruz etmekten vazgeçerek
                                saltanata
                                varis olan çocuğun büyümesine kadar tehir etmesine sebeb oldu. (Sayfa: 620)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Cengiz Han</span></p>
                <p><span class="font7">«Cengiz yasası, içeride sulhu idame, dışarıya karşı harbi teşvik eden bir yasa
                                idi.
                                Cinayet, zina, yalan yere yemin etme, at ve öküz çalma, suçlarının cezası ölümdü.
                                Böylece en zalim
                                insanlar bile adalet ve itidal üzere yaşamakta idiler. Büyük Kağanlık hakkının Cengiz'in
                                soyundan
                                gelecek olanlara raci olacağı derpiş edilmişti.</span></p>
                <p><span class="font7">Tataristan'ın geçim kaynaklarından biri olan ve hem eğlence hem de harp talimi
                                hüviyeti
                                taşıyan avcılık da tanzim edilmişti. Hakim millet bayağı iş-</span></p>
                <p><span class="font7">leri kendisi yapmayıp kölelerle yabancılara yaptırıyordu. Bayağı addedilen işler
                                de
                                askerliğin dışında kalan bütün işlerdi. Askeri birliklerin talim ve disiplini tecrübeli
                                kumandanlara
                                ihtiyaç gösteriyordu. Ordu, ok, yay, kılıç, ve demir topuzlarla donatılmış 100, 1.000 ve
                                10.000 er
                                kişilik birlikler halinde idi. Her subay veya er arkadaşlarının şeref ve emniyetine
                                karşı bizzat hayatı
                                ile mes'uldü. Cengiz'in zafer dehası düşman teslim veya mağlup olmadıkça onunla sulh
                                yapmayı men
                                ediyordu. Ama Cengiz'in asıl hayran olmamız gereken tarafı onun dini telakkisidir.
                                Hristiyan
                                engizitörlerinin çeşit çeşit işkence usulleri keşfettikleri bir devirde, barbar bilinen
                                Cengiz
                                müsamahanın en mükemmel numunesini veriyordu. İlk ve tek akidesi bir Allah'a, bütün
                                iyiliklerin kaynağı,
                                yarattığı yeri ve göğü huzuru ile ihya eden bir Allah'a inanmaktan ibaretti. (Sayfa:
                                784)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlılar</span></p>
                <p><span class="font7">Bursa'nın fethini Osmanlı İmparatorluğunun gerçek kuruluş tarihi sayabiliriz.
                                Şehirdeki
                                hıristiyan ahalinin mülk ve hayatları 30.000 altın vergi veya haraç karşılığında
                                bağışlandı. Şehir,
                                Sultan Orhan'ın gayretleriyle bir Müslüman şehri haline getirildi. Bir cami, bir medrese
                                ve bir de
                                hastahane yaptırdı. Selçuk paralarını kaldırarak kendi adına para bastırdı. Yeni
                                merkezin hukuk u
                                ilahiye ve medeniye sahasında meşhur müderrisleri şarkın eski medreselerinden Arap ve
                                Fars talebelerini
                                çekmeye başladılar. Orhan Vezâret makamını tesis ede-</span></p>
                <p><span class="font7">rek kardeşi Alâeddin'i ilk vezir tayin etti. Kıyafete müteallik koyduğu kaideler
                                sayesinde şehirli ile köylüyü, Müslümanla hıristiyanı birbirinden tefrik etmeye imkan
                                verdi.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Şövalyeliği</span></p>
                <p><span class="font7">Şeref ve namusunu korumak zorunda kalınca Cantacuzène de düşmanları gibi din ve
                                memleketinin amansız düşmanlarına baş vurdu.</span></p>
                <p><span class="font7">Aydın Beyi islam kıyafeti altında bir eski Yunan zarafet ve nezaketi taşıyordu.
                                Bizans
                                kumandanı ile aralarında karşılıklı hürmet ve yardımlaşma münasebeti vardı. Öyle ki
                                devrin hatipleri bu
                                bağlılık ve dostluğu Pillade ile Oreste'nin dostluğuna benzetirlerdi.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir kahpeliğe maruz kalan dostunun tehlikede olduğunu öğrenir öğrenmez İyonya
                                hükümdarı
                                İzmir'de 300 gemiden müteşekkil bir filo ile 29.000 kişilik bir ordu toplayıp, kış
                                ortasında denize
                                açılarak Ebre nehri ağzına gelmiş, demir atmış, ve arkasında, seçerek ayırdığı 2000
                                kişilik bir kuvvet
                                olduğu halde nehir boyunca ilerleyerek, Dimetoka'da vahşi Bulgarların muhasara altına
                                aldıkları
                                Kraliçeyi kurtarmıştır. Bu sırada Sırbistan'a sığınmış bulunan Cantacuzène Kraliçeyi
                                kendi kaderine terk
                                etmeye mecbur kalmıştı. Kraliçe Irene kardeşini kurtaran insana arz-ı şükran etmek üzere
                                200 at ve
                                çeşitli mücevherle birlikte bir elçi gönderip şehre davet etti. İslam Beyi, uzaklarda
                                bulunan talihsiz
                                dostunun karısını görmeyi büyük bir nezaketle reddederek, bütün silah arkadaşlarının
                                faydalanma-</span>
                </p>
                <p><span class="font7">sına imkan olmayan şehir letafeti yerine, onlarla birlikte mevsimin sertliğini
                                paylaşarak
                                çadırında kalmayı tercih etti. (Sayfa: 796)</span></p>
                <p><span class="font7">... Niğbolu muahedesinde Fransız esirlerinin bir daha Türklere silah
                                kaldırmayacaklarına
                                yemin etmeleri şartı konduğu halde, Sultan Bayezit onları bu şartı yerine getirmekten
                                affederek:
                                Burganya hanedanı varisine «Silahlarına ve yeminine aldırdığım yok. Gençsin, ilk
                                yenilginin felaket ve
                                hicabını silmek isteyebilirsin. O takdirde ordunu topla ve gel. Bayezit sana gereği gibi
                                mukabele etmeye
                                daima hazırdır.» cevabını vermiştir. (Sayfa: 802)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı Hanedanının Değeri</span></p>
                <p><span class="font7">Hayatta başlıca hadiselerin bizzat failin karakterine tabi olduğu göz önüne
                                getirilirse
                                Padişahların şahsi meziyetlerine Osmanlı İmparatorluğunun tesis ve tarsîni şerefini de
                                ilave etmelidir.
                                Fazilet, zeka ve değer bakımından birbirlerinden farklı da olsalar, Osman'dan Kanuni
                                Sultan Süleyman'a
                                kadar ki 265 yıl boyunca tahta çıkmış olan 9 Padişahın hemen hepsi de cesur ve faal,
                                tebaasından itaat
                                gören, düşmanlarını yıldıran hükümdarlardı. Şehzadeler gençliklerini Sarayın rehaveti
                                içinde geçirecek
                                yerde ordu ve idarede yetiştirildi. Çok erken; yaşta ordu ve eyalet idaresi ellerine
                                verilirdi. Bu durum
                                birçok dahili harplere yol açmakla beraber hanedanın disiplinli ve dirayetli olmasını
                                temin ediyordu.
                                (Sayfa: 862)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlıların Meziyetleri</span></p>
                <p><span class="font7">Bu millet teşkilat ve resanetini oldukça fevkalade bir kaynaktan alıyor. Osman'ın
                                ilk
                                tebaası, Maveraünnehir'den Sincar dağlarına kadar ecdadının ardı sıra giden 200 çadır
                                Türkmen ailesinden
                                ibaretti. Anadolu yaylası hala onların soydaşlarının beyaz veya siyah çadırları ile
                                doludur. Fakat bu
                                küçük azınlık kısa zamanda Anadolu'nun mağlûp yerlileri ile kaynaşarak aynı dil, din,
                                örf ve adete sahip
                                bugünkü Türk milletini meydana getirmiştir. Erzurum'dan Belgrad'a kadar bütün
                                vilayetlerin en eski ve
                                şerefli addedilen Müslüman halkının topuna birden Türk adı verilmektedir. Ama
                                Osmanlılar, hiç değilse
                                Rumeli'de, bazı köyleri ve ziraat sahasını Hristiyanlara bırakmışlardır. Osmanlı
                                İmparatorluğunun daha
                                temelleri atılırken bütün askeri ve sivil rütbeler bizzat Türklerin de elinden alınarak
                                yabancı ve
                                kölelerden müteşekkil itaat, kumanda ve harp etmek üzere sıkı bir terbiye ile
                                yetiştirilen yeni bir
                                sınıf yaratıldı. (Sayfa: 825)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İstanbul'un Fetihten Önceki Hali</span></p>
                <p><span class="font7">... Manuel Chrysoloras, bahtsız memleketinin, yani İstanbul'un Bizans'ın gölge
                                veya
                                hayalinden başka bir şey olmadığını itiraf etmektedir. Eski heykeller hıristiyanların
                                taassubu yahut
                                barbarların vahşeti yüzünden harap olmuş, en güzel binalar kireç elde etmek üzere tahrip
                                edilmişti.
                                Paros ve Numidie'nin en makbul mermerleri yıkılıyor ve-</span></p>
                <p><span class="font7">ya kaba inşaatta kullanılıyordu. Heykellerin pek çoğunun yalnız kaideleri
                                kalmıştı. Hemen
                                hemen bütün sütunlar yıkılmış veya tahrip edilmişti. İmparatorların mezarları açık ve
                                harap bir halde
                                idi. Zamanın aşındırmasına zelzele ve kasırga da yardım etmişti. Halk da altın ve
                                gümüşten yapılmış
                                eserleri tahrip ediyordu. Bütün bu güzel eserlerden, ki belki de sadece muhayyilede
                                yaratılmış ve hiçbir
                                zaman mevcut olmamışlardır, kala kala Çemberlitaş, Dikili taş ve Ayasofya kalmıştır.
                                (Sayfa: 856)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Hristiyanların Dönekliği</span></p>
                <p><span class="font7">Mukaddes harp Polonya ve Macaristan'ın müşterek feryadı idi. Ladis1as Tuna'yı
                                geçerek
                                ordusuyla Bulgaristan'ın başşehri olan Sofya'ya geldi. Bu sefer esnasında, haklı olarak
                                Hunyades'in
                                dirayet ve liyakatına atfedilen iki parlak zafer kazanıldı. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Zaferlerinin hem en şaşmaz delili hem de en hayırlı bir neticesi, Babıalinin
                                Sırbistan
                                ile Macaristan'ın boşaltılmasına, esirlerin iadesine ve sulhun akdedilmesine memur bir
                                hey'et göndermesi
                                oldu. Segedin diyetinde imzalanan bu muahede ile kral ve Hunyades makul olarak
                                isteyebilecekleri bütün
                                umumi ve hususi avantajları elde ettiler. Hristiyanlar İncil-i Şerif, Müslümanlar da
                                Kur'an-ı Azîmüşşan
                                üzerine yemin etmek suretiyle her iki taraf da hakikatin hâmii ve kavlinden nükûl
                                edenlerin müntakimi
                                olan Allah'ı işhad ederek 10 yıllık bir mütareke hususunda mutabakata vardılar.
                                (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Sulh müzakerelerini tasvip etmemekle beraber</span></p>
                <p><span class="font7">halkın ve hükümdarın iradesine tek başına karşı koyabilecek kudrette olmayan
                                Papalık
                                temsilcisi Kardinal bütün bu müzakereler müddetince mukadder bir sükutu ihtiyar ile
                                iktifa etmişti. Ama
                                toplantı henüz sona ermeden Julian, Karamanoğlunun Anadolu'ya girdiği ve Rum
                                İmparatorunun Trakya'yı
                                istila ettiği, Venedik, Ceneviz ve Burgonya donanmalarının Hellespont'u (Çanakkale
                                Boğazı) işgal ettiği
                                ve Ladislas'ın zaferini öğrenen fakat muahededen haberi olmayan müttefiklerin
                                sabırsızlıkla Ladislas'ın
                                ordusuyla avdetine intizar ettikleri haberini aldı. Bunun üzerine Kardinal:</span></p>
                <p><span class="font7">«Elinize geçmiş olan fırsatı kaçıracak ve müttefiklerinizin ümitlerini suya
                                düşürecek
                                misiniz? Siz asıl onlara, Allah'a ve hıristiyan kardeşlerinize karşı taahhüd
                                altındasınız ve bu temel
                                taahhüd hıristiyanlığın düşmanlarına karşı giriştiğiniz taahhüdü keenlemyekûn kılar.
                                Allah'ın yer
                                yüzündeki vekili Papa'dır, ve siz onun hükmü olmadan ne bir taahhüde ne de bir harekete
                                asla
                                girişemezsiniz. Şimdi ben O'nun namına silahlarınızı takdis ediyor ve Türklere
                                verdiğiniz sözden nükûl
                                edebileceğinizi beyan ediyorum. Zafer ve selamet yolunda beni takip ediniz. Eğer hala
                                tereddüt
                                ediyorsanız, hareketinizin bütün mes'uliyetini bana yükleyiniz.» diye haykırdı. Halktan
                                teşekkül eden
                                meclislerin kararsızlığı ve Kardinallik makamının kudsiyeti bu meş'um delillerin
                                kabulünü intaç ederek
                                bizzat sulhün imza ve taahhüd edildiği mahalde yeniden harp kararı verilmesine sebep
                                oldu. Bu şekilde
                                hareket eden Hristiyanlara «kafir» demekte Türkler elbetteki haksız sayılmazlar. (Sayfa
                                : 860)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Lâtinlerin İstanbul'da Yaptıkları Kötülükler</span></p>
                <p><span class="font7">Hacılar kadehleri, üzerini süsleyen kıymetli taşlarla incileri koparıp aldıktan
                                sonra,
                                alelade birer taş haline getiriyor, Hz. İsa ve Havarilerinin tasvirleri ile süslü
                                masalarda kumar
                                oynuyor, içki içiyor ve hıristiyan ibadetinin en mukaddes eşyalarını ayaklar altına
                                fırlatıyorlardı.
                                Askerler de Ayasofya kilisesinin mihrabındaki örtüyü, üzerine işlenmiş altın liflerini
                                almak için parça
                                parça ettiler. Çok yüksek san'at kıymetini haiz olduğu halde sadece maddi kıymetine
                                bakarak mihrabı da
                                parçaladılar. Böylece elde ettikleri mücevheratı kilisenin içine kadar getirdikleri
                                atlarla katırların
                                sırtına yüklüyor ve hayvanlar fazla gelen yükün altında sendeledikçe sabırsız yağmacılar
                                zavallı
                                hayvanları öyle hunharca şişliyorlardı ki kilisenin içi kan deryasına dönüyordu. Bir
                                fahişe de
                                Şarklıların dua ve ayinleriyle istihza etmek üzere Patriklik makamına çıkarak şarkı
                                söylemiş ve dans
                                etmişti. İmparator mezarlarının bile bu açgözlülük ve yağmacılığın kurbanı olmaktan
                                kurtulamadığını, 6
                                asır önce gömülmüş olan Justinyen'in cesedinde hiçbir çürüme alameti görülmediği
                                hususundaki iddiadan
                                anlıyoruz. Altındaki atları da kaplayacak kadar uzun elbiseleri ve kadınlara benzer
                                başlıkları ile
                                sokaklarda koşuşan Fransızlarla Felemenkler kaba ve çirkin eğlence alemleriyle
                                Şarklıların o muhteşem
                                tevekkül ve kanaatkârlığına hakaretler yağdırıyorlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">... Haçlılar bakır heykelleri kırarak erittiler. Böylece o heykellere göz nuru
                                dökmüş
                                heykeltıraşların san'atları berhava edilmiş, geriye kalan bakır</span></p>
                <p><span class="font7">da para haline getirilerek askere maaş olarak ödenmiştir. (... )</span></p>
                <p><span class="font7">Devr-i Kadimden 12. asra kadar intikal etmiş olan yazma eserlerin mühim bir kısmı
                                bugün
                                mevcut değildir. Hacılar yabancı dilde yazılmış eserleri ne muhafaza ne de nakletmekte
                                bir gayret
                                göstermediler. En küçük bir kazanın bile tahrib edebileceği kağıt ve parşömenlerin
                                muhafazası ancak çok
                                sayıda nüshalar mevcut olduğu takdirde mümkün olabilirdi. Eski Yunan eserlerinin hemen
                                hemen hepsi
                                İstanbul'da toplanmıştı. Yunan kitaplarının mahiyet ve adetlerini iyice bilmemekle
                                beraber İstanbul'un
                                maruz kaldığı 3 büyük yangına kurban giden zengin kütüphaneler için ne kadar esef etsek
                                azdır.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">... Hz. İsa'nın, Hz. Meryem'in ve Azizlerin tasvirlerine ibadet edenleri
                                Müslümanların
                                putperest saymalarında şaşılacak bir şey yoktur. Ama Katolik  olan Lâtinlerin bu
                                şekilde ibadet
                                edenlere karşı tanıdıkları tavr u hareketleri anlamak kabil değildir. Bunlara bakarak,
                                san'atların sükut
                                çağında san'atkârlığın ve el emeğinin, üzerinde işlediği maddenin ham kıymetinden daha
                                fazla bir kıymeti
                                olamayacağı neticesine varılabilir.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İstanbul'un Fethinden Sonra Fatih Sultan Mehmed'in
                                Davranışı</span></p>
                <p><span class="font7">En mühim esir Bizans İmparatorluğunun Grandük'ü Lucas Notaras'tı. Hazineleri ile
                                birlikte
                                Padişahın huzuruna getirildi. Padişah :</span></p>
                <p><span class="font7">«Niçin bu hazinelerinizi memleket ve tahtınızın müdafaası için kullanmadınız?»
                                diye
                                istihfafla sordukta esir: «Bunlar sizindi, Allah size nasip kılmıştı.» cevabını verdi.
                                Bunun üzerine
                                Padişah da:</span></p>
                <p><span class="font7">«Mademki benimdi, neden bu kadar zaman kendinize alıkoymaya cür'et edip ümitsizce
                                mukavemet ettiniz?» diye sorunca Grandük sebeb olarak maiyetindekilerin inatçılığından
                                başka Türk
                                sadrazamının da gizlice kendisine cesaret vermesini ileri sürdü... Grandük bu zorlu
                                mülakattan sonra af
                                ve himayeye mazhar olmuştu. Fatih, Notaras'ın ıstırap ve hastalık içinde kıvranan
                                karısını ziyarete
                                gitmiş ve bir oğlun gösterebileceği şefkat ve alakayı göstererek teselli etmeye
                                çalışmıştı. Padişah
                                Bizans'ın bütün ileri gelen subaylarına karşı da aynı merhameti göstermişti.
                                Birçoklarının fidyesini
                                bile kendi kesesinden ödemişti. Bir kaç gün müddetle kendini, mağlupların babası ve
                                dostu telakki
                                ettiğini ilan etmiştir.. . Ama sonra vaziyet değişti. Daha Padişah gitmeden evvel
                                Hipodromda en asil
                                esirler katledildi.</span></p>
                <p><span class="font7">Hristiyanlar Fatih'in bu sertliklerini bir nevi tedehhüşle naklederler. Onlara
                                göre
                                Grandükle iki oğlu kahramanca şehit olmuşlardır. Zira Padişah'ın isteklerine boyun
                                eğmedikleri için
                                katledilmişlerdir. Halbuki bir Rum tarihçisinin anlattığına göre İtalya'dan beklenen
                                yardıma istinad
                                ederek yeniden Bizans İmparatorluğunun tesisine matuf bir komplo bahis mevzuudur. Bu
                                çeşit faaliyetlerin
                                ise cezası her memlekette aynıdır. Bir galibi, itimadım suiistimal eden bir mağlubu
                                bertaraf etti diye
                                takbih etmek zordur. Padişah, Bizans'ın yıkılışı ile kendilerini mahvolmuş telakki eden
                                hıristiyan
                                hükümdar-</span></p>
                <div>
                </div><br clear="all">
                <p><span class="font7">larının sahte ve riyakârane tebriklerini tebessümle karşılayarak 18 Haziranda
                                Edirne'ye
                                avdet etti.</span></p>
                <p><span class="font7">... «Fatih'in sadakati sabit olan sayısız tebaası taht ve devleti koruyordu. Ama
                                büyük
                                bir idareci basiretine malik olan Padişah bütün Rumları bir araya toplamak istedi.
                                Rum'lar da hürriyet,
                                hayat ve ibadet serbestilerini kaybetmeleri mevzubahis olmadığı için buna seve seve razı
                                oldular.
                                Bizansın saray merasimi de Patrik seçimine münhasır olarak ibka edildi. Rumlar,
                                Padişahın muhteşem bir
                                eda içinde Gennadius'un eline vezaif-i diniyesinin bir sembolü olarak Patriklik esasını
                                vererek sarayın
                                kapısına kadar uğurlayışını, mükemmel bir şekilde donatılmış bir at hediye edişini ve
                                namına tahsis
                                edilen saraya götürmek üzere refakat edecek Paşa ve Vezirlerine emir verişini memnuniyet
                                ve dehşet
                                karışımı bir duygu ile seyretmişlerdir. İstanbul kiliseleri iki din arasında paylaşıldı.
                                Her ikisinin de
                                hududları tesbit edildi. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">LA TURQUİE ET SES RESSOURCES, ete.</span></p>
                <p><span class="font7">Yazan: D. Urquhart (İngilizceden çev. RAYMOND Bruxelles 1836)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Fransa ve Türkiye</span></p>
                <p><span class="font7">«Yeryüzünde iki büyük bölge vardır: Doğu ve Batı. İki büyük din vardır:
                                Hristiyanlık ve
                                Müslümanlık. Mensup oldukları bölgeleri hakkıyla temsil eden iki büyük halk ve şehir
                                vardır: Batıda
                                Fransızlar ve Paris, Doğuda Türkler ve İstanbul. Beşiği olan Kudüs'ten çıkan
                                Hristiyanlık Atina ve
                                Roma'ya doğru sür'atle yayıldı, ama oralarda duracak değildi. Kuzeyde henüz barbar olan
                                bir filiz
                                yeşeriyordu. Bu filiz, Cermanya ovalarından inerek Fransa'da Roma ve Galya soyundan
                                gelenlerle karışıp
                                batının başlıca kavmini ve en hıristiyan milletini meydana getirecek olan Alman ırkı
                                idi.</span></p>
                <p><span class="font7">Hristiyan medeniyetinin en büyük eserlerini yaratmak şerefi Fransız milletine
                                râcidir.
                                Charlemagne devrinde putperestliği kat'î olarak ortadan kaldırmış ve Mukaddes Roma -
                                Cermen
                                İmparatorluğu ile birlikte Papalığın dünyevi iktidarını tesis etmiştir. Daha sonra Haçlı
                                seferlerini
                                yapmış, Sain Louis tesisleri ve feodal nizamın tedvin ve müeyyidelere rabtı sayesinde
                                Orta Çağ rejimini
                                sistem ve istikrara kavuşturmuştur. IV. Henri, XIII. Louis</span></p>
                <p><span class="font7">ile XIV. Louis devrinde de Avrupa'da istikrarın tesisine ve Katoliklikle
                                Protestanlık
                                arasında bir muvazene teminine muvaffak olmuştur. Nihayet 18. asrın sonlarında Fransız
                                muharrir ve
                                filozoflarının hazırladıkları İnkılab-ı Kebir, üniforma giymiş bir hıristiyanlık olarak
                                muharebe
                                meydanlarında arz-ı vücud etmiş ve Napolyon'da teşahhus ederek bütün Avrupa'da
                                hıristiyanlığa karşı ve
                                yabancı ne kalmışsa hepsini silip süpürmüştür.</span></p>
                <p><span class="font7">Mekke ve Medine'de doğmuş olan Müslümanlık az sonra merkezini Bağdad'a
                                nakletmiştir. Ama
                                Peygamber'in ölümünden 400 sene sonra Arap İmparatorluğu sukut ediyor ve İslamiyet
                                yepyeni meyvelerini
                                vermek üzere başka bir kuzeyli filize kendini aşılıyordu. Bu filiz de Maveraünnehir
                                yaylalarından inmiş
                                ve evvela Arap hükümdarlarının emrinde ücretli asker olarak hizmet etmiş, kısa bir zaman
                                sonra da bizzat
                                bu hükümdarları emirleri altına almış olan Türk ırkı idi. Türklerin Kudüs'e girişi Haçlı
                                seferlerinin
                                başlangıcını teşkil etti. Hristiyan Avrupa'ya karşı İslamiyeti müdafaa ve vikaye eden
                                onlar oldu.
                                Şövalyeliğin benimsediği şarkkârî semahat ve alicenaplık ilhamlarını haçlılara veren de
                                onlardı.
                                Philippe Auguste'le Louis le Jeune'ün hasmı olan Salâhaddin Türktü.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sırada, 13. asrın başında, Anadolu, İslâmın en büyük hanedanı olan Osmanlı
                                Ailesinin
                                sahneye çıkışına şahit oluyordu. Ertuğrul'un oğlu Osman'ın kafasında, hududları Tuna dan
                                Fırat'a Dicle
                                ve Nil'e, Kafkaslardan Balkanlar'a, Toroslar'dan Atlas Denizine kadar genişleyecek olan
                                bu muazzam
                                yapının hayali mevcuttu. Nihayet 1453 te II. Mehmet İstanbul'u fethederek Peygamberin
                                tebşirini 800 sene
                                son-</span></p>
                <p><span class="font7">ra tahakkuk ettirmiş ve böylece İmparatorluğuna sağlam bir istinadgâh bahşederek
                                onu
                                Avrupa camiasının mühim ve mütemmim bir unsuru haline ifrağ etmiştir. Ondan sonra tahta
                                çıkan Yavuz
                                Sultan Selim Mısın fethederek son Abbasi hükümdarından Halifeliği almış ve böylece
                                Sultanlıkla Halifelik
                                sıfatını şahsında birleştirerek bütün İslam alemi üzerindeki dünyevi ve uhrevî
                                otoritelerin tamamını
                                eline almıştır. (Sayfa : 1)</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler, Doğu Dünyasında, Batı Dünyası içinde Franklar'ın oynadığı rolün
                                benzerini
                                oynamışlardır. Nihayet Viyana surlarına kadar dayanarak Haçlıların İslâmiyete yaptıkları
                                hakaretin
                                intikamını almışlardır. (...) (Sayfa : 7)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İslam Akidesi</span></p>
                <p><span class="font7">... Hz. Muhammed iki zıt temayül karşısında bulunuyordu. Evvela muhitinde bulunan
                                insanların maddi temayülleri ve putperestliği vardı ki her ikisi ile de mücadele etmek
                                gerekiyordu. O,
                                bu bakımdan Hristiyanlarla birleşiyordu. Zaten İncil'in bir Allah kelamı olduğuna kani
                                idi. Hz.
                                Musa'nın, Hz. İsa'nın ve bütün peygamberlerin Allahtan vahy aldıklarına inanıyor, ve
                                onların imanı ile
                                kendi imanı arasında bir ayniyet olduğunu ilan ediyordu. Onların eserlerini devam
                                ettirdiğini, Kainatın
                                yaratıcısı tek ve görünmez olan Allah'ın varlığını vaz eder. İslâmiyet'in daha önceki
                                Peygamberlerin
                                getirdikleri dinden farklı bir din olmadığını, onların yenilenmesi olduğunu açıkça ifade
                                ediyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Kur'an'da «Allah'a, resullerine, Hz. İbrahim,</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. İsmail, Hz. İshak, ve hz. Yakub'a vahyedildiğine inanıyoruz. Hz. Musa, Hz.
                                İsa ve
                                diğer peygamberlere gökten nazil olan mukaddes kitaplara inanıyoruz, onlarla biz
                                Müslümanlar arasında
                                hiç bir fark yoktur» denilmektedir. Diğer yandan Hz. Muhammed Yahudilerin sık sık
                                putperestliğe rücu
                                ettiklerini, hıristiyanlarla ihtilafa düştüklerini, bizzat hıristiyanlığın da müessif
                                mezhep
                                kavgalarıyla dalaletler içine düştüğünü esefle müşahede ediyordu. Bu durumda Yahudilerle
                                Hristiyanları
                                kendi aralarında ve diğer milletlerle uzlaştırmak vazifesinin kendisine terettüp
                                ettiğine kanaat
                                getirdi. O'nun vaz'ettiği İslam kardeşliği bütün milletleri birleştirecekti. Kur'an'ı
                                Kerim' de
                                «Yahudilerle Hristiyanlar arasında hakem ol!», «Yahudilerle Hristiyanlara söyle:
                                İhtilafa son versinler.
                                Şeriki ve nazırı olmayan, bir ve tek olan Allah'a tapıyoruz. Hiç birinizin başka bir
                                mabudu yoktur. Ve
                                olmamalıdır. Hz. İbrahim ne Yahudi ne Hristiyandı, tek olan Allah'a inanan ve tapan bir
                                Müslüman, bir
                                sün'i idi» denilmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Böylesine asil ve ali bir akideye nail olmak, Hz. Muhammed'in büyüklük ve
                                semahatının bir
                                delilidir. (Sayfa : 31)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. Muhammed getirdiği emir ve nehiylerle, vadettiği mükafat ve mücazatla Doğu
                                milletleri
                                üzerinde çok kuvvetle müessir olmuş ve onları selamete eriştirmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Putperestlik yıkılmış, İslâmiyet'le Yahudilik ve hıristiyanlık arasındaki bağ
                                tesis
                                edilmiştir. Çocuk kurban etme adeti kaldırılmış, kadınların vaziyeti düzeltilmiştir.
                                Taaddüd ü zevcat
                                mevcut olmakla bir-</span></p>
                <p><span class="font7">likte tahdid ve takyid edilmiştir. Kız çocuklar da erkek çocuklar gibi mirasa hak
                                kazanmışlardır. Çocuk doğuran kölenin âzâd edileceği kaidesi konmuştur. Putperestlerle
                                evlenmek yasak
                                edilmiş, buna karşılık Hristiyan ve Yahudilerle evlenmeye cevaz verilerek bu iki din
                                mensuplarıyla yeni
                                bir yakınlaşma vesilesi meydana getirilmiştir. Ama gayrı meşru münasebet, kafirlerle de
                                olsa, şiddetle
                                men edilmiştir. Fuhuş kat'i olarak yasaklanmış, böylece fuhuştan doğacak her türlü
                                mazarratın önü
                                alınmıştır.</span></p>
                <p><span class="font7">Kölelik Müslüman olanlar için tamamen kaldırılmış, kafirler için de çok
                                hafifletilmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Hz. Muhammed, harbi, din yaymanın başlıca vasıtası haline getirmekle itham
                                edilmiştir.
                                Ama İslamiyet'in hitap ettiği milletleri yola getirmenin biricik yolu harp değil mi idi
                                ? Esasen harp,
                                nazari olarak takbih edilse bile, fiilen daima mevcut olmuştur. Hristiyanlık, harbi,
                                kiliseden kovmakla
                                beraber müsamaha ile karşılıyor, hatta hıristiyan devletleri harbe teşvik ederek
                                hıristiyanlığın
                                yayılmasına hizmet ettiriyordu. Hz. Muhammed hıristiyanlarla Yahudilerin müsamahasızlığı
                                yüzünden
                                karşılaşacağı tehlikeleri biliyordu. Kur'an'ı Kerim'in bir çok yerinde bunu belirten
                                ayetler mevcuttur:
                                «Yahudilerle hıristiyanlar seni ancak kendi dinlerine girdiğin zaman tasvib
                                edeceklerdir.» Kureyş'in
                                amansız husumeti de henüz Putperestliğin tamamen bertaraf edilmiş olmadığını
                                göstermektedir. Şu halde
                                din uğrunda harp Hz. Muhammed'in vazgeçemeyeceği bir zaruret olmuştur .</span></p>
                <p><span class="font7">... Hz. Muhammed yalancılıkla da itham edil-</span></p>
                <p><span class="font7">miştir. Ama bu, yersiz ve haksız bir ithamdır. O, bütün ümmetinin kabul ettiği ve
                                hadiselerin de ispat ettiği gibi gerçekten peygamberdi, ve peygamberlikten başka bir
                                unvan da istemiş
                                değildi. O Cenab-ı Hakk'ın insanlığı irşad etmek için gönderdiği seçkin insanlardan biri
                                idi. Bütün
                                Peygamberlere yapılan itirazların kendisine de yapılmasından şikayet etmekle beraber,
                                kendisine mucize
                                kabiliyeti isnat eden leri tezkip etmekten de hiç bir zaman geri kalmamıştır. (Sayfa :
                                36)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İslamiyet'in Gelişmesi</span></p>
                <p><span class="font7">... Hristiyanlık gibi İslamiyet de tedricen inkişaf etmiş, bir taraftan
                                Hristiyanlığa
                                diğer taraftan putperestliğe olmak üzere iki taraflı bir aksülâmel olmak hususiyetini
                                hiç değilse kısmen
                                gaip etmiştir. Doğu milletlerinin adet, an'ane ve temayüllerine intibak etmiştir.
                                San'at, edebiyat ve
                                servetin bahşettiği zevklere karşı sertlik ve düşmanlığı gittikçe yumuşatmıştır.
                                Avrupa'nın ilmi ve
                                sınai keşiflerine kapılarını açmış, kültür sahasında mühim ilerlemeler kaydetmiştir.
                                Aldığı yeni
                                şekliyle İslamiyet çok geniş bir sahaya yayılmıştır. Artık birbirine hiç benzemeyen
                                karakter ve
                                medeniyete sahip milletleri de sinesine toplayabilecek bir elastikiyeti haizdir.
                                (...)</span></p>
                <p><span class="font7">İslamiyet Şark medeniyeti ile kaynaşmış, ve bu medeniyetin temsilcisi olmuştur.
                                Artık
                                günümüzün meselesi de iki din arasındaki mesele olmaktan çıkmış iki dünya arasındaki bir
                                mesele haline
                                gelmiştir. (Sayfa : 45)</span></p>
                <p><span class="font6" style="font-weight:bold;">Türklerin Ehemmiyeti</span></p>
                <p><span class="font7">İslamiyeti ilk kabul eden Araplardı. Mahrumiyet ve cefa içinde geçen sert
                                hayatları
                                İslâmın getirdiği sadeliğe ve istediği din gayretine kolayca intibak edebiliyordu.
                                İslâmın vadettiği
                                dünya, zengin muhayyilelerine çok uygun geliyordu. Ama Peygamberin bahşettiği ümitleri
                                gerçekleştirecek,
                                cennet nimetlerini tattıracak ve Müslümanları Avrupa ziyafet masasına oturtacak başka
                                bir millete
                                ihtiyaç vardı. Bu, Türk milleti idi. Araplardan, gösterişsiz bir hayata bağlılıkları
                                bakımından daha
                                şarklı, düşünce ve hükümlerindeki sıhhat bakımından daha garplı ve çok daha iyi asker ve
                                diplomat olan
                                Osmanlılar Halifeliği ellerine alarak bizzat Arapları da taht-ı idarelerine alacak ve
                                Şark medeniyetiyle
                                İslâmiyete hakiki merkezi olarak İstanbul'u bağışlayacaklardı. Bu şehrin alınmasıyla
                                İslamiyet'in iki
                                büyük düşmanı olan Hristiyanlıkla Putperestlik mağlup edilmiş oldu.</span></p>
                <p><span class="font7">Ama zaferin hemen arkasından galiple mağlup sulh müzakerelerine oturdular.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Osmanlılar, İstanbul'da, Bizans İmparatorluğunun yüz karası ve sebeb-i harabiyeti
                                olan
                                topyekûn tereddiyi, desise usullerini, Asya saraylarına has tefessüh etmiş an'aneleri,
                                materyalizmle
                                spiritüalizmin o acayip halitasını yıkmakla hem İslâmi vazifelerini ifa etmiş hem de
                                bütün insanlığın
                                minnettarlığına hak kazanmışlardır. Böylece Rum halkının da yeniden ihya olmasını temin
                                etmişlerdir.
                                Türkler İslâmiyeti de biraz yumuşatmışlardır. Nitekim şarap içmeye ve musiki icrasına
                                pek karşı
                                koymamışlardır. Dört sünnî mezhepten en müsamahakar ve Avrupai</span></p>
                <p><span class="font7">yaşama tarzlarına en muvafık olan Hanefiliği kabul etmişlerdir.</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlılar aynı zamanda İstanbul'daki Bizans sarayında numunesini gördükleri
                                imparatorluk
                                müessese ve usullerini de benimsemişlerdir. Bu çeşit iktibaslar sayesinde idari sahadaki
                                malumat, kanun
                                ve unvanları da artmıştır. Göçebelik adetlerini de kısmen bırakarak Avrupa camiasına
                                mensup bir millete
                                yakışan tavır ve usuller iktisap etmişlerdir. İstanbul'u fetheden II. Mehmed koyduğu
                                kanunlarıyla
                                Türkiye'de, CHARLEMAGNE'in Fransa'da oynadığı role müşabih bir rol oynamıştır. Osmanlı
                                padişahları
                                İslâmın vaz'ettiğini dini otoriteye mütedair kaideleri bazı tadilata uğratmışlardır.
                                Nitekim Halifelik
                                ünvanını pek kullanmamış, bugün anladığımız manada dünyevi ve uhrevî iktidarları daha
                                çok icra imkanı
                                veren "Sultan" ve «iman-ı müslimin» ünvanlarını tercih etmişlerdir.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Mütercimin Müşahedeleri</span></p>
                <p><span class="font7">... UROUHART'in eserinden alınan bu parçalar, Türklerin Şarkın diğer
                                milletlerinden çok
                                üstün olduğu ve bu üstünlükleri sayesinde İslâmiyetin hakim milleti haline geldikleri
                                hususunda tarihin
                                söylediklerini teyid etmektedir. Türkiye Şark binasının temel taşıdır. Ama binanın
                                inşası henüz
                                tamamlanmamıştır. Hatta temel taşının bile bazı tadilat ve tashihata ihtiyacı vardır.
                                Türklerin mazisi,
                                tevlid ettiği neticeler itibarıyla muazzamdır. Ama bu mazinin ilham ettiği daha büyük
                                muvaffakiyetleri
                                tahakkuk ettirmek için Türklerin muhtaç oldukları</span></p>
                <p><span class="font7">tahavvülât henüz ikmal edilmemiştir. (İkinci kitap: Sayfa : 82)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Dürüst Siyaseti</span></p>
                <p><span class="font7">... Ama bu istiklal hareketi Türkiye ile Avrupa'nın arzularına göre men veya
                                müsaade
                                edebilecekleri tesadüfi bir hadise değildir. Hareket Türk milletinin dini prensipleri
                                ile örf ve
                                adetinin bir neticesidir. Bir diğer kaynak da Avrupa camiasının vaziyetinde vuku bulan
                                umumi
                                tahavvülâttır. Türkler ilk fetihleri sırasında hıristiyanlığı imha etmemişlerse, bunun
                                tek sebebi bugün
                                binlerce insanın köle olarak kalmasına cevaz veren akidelerin hepsinden daha mükemmel ve
                                insani olan
                                dini akidelerinin böyle bir tazyiki men'etmesidir. O tarihten beri hiçbir zaman ve
                                mesela Rumların
                                tamamen Türklerin insafına metruk vaziyette bulundukları Rum isyanı sırasında bile böyle
                                bir imhaya
                                tevessül edilmemiştir. Zira İslâm Uleması bunun dinen korkunç bir hareket telakki
                                edileceğini Sultan'a
                                açıkça ifade etmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Aslında hıristiyan tebaasının istiklalini hazırlayan ve temin eden bizzat
                                Padişahlar
                                değil midir? Onlar hem idari dehalarını hem de müsamahakârlıklarını ortaya koyan bir
                                siyasetle bu
                                hıristiyan halktan harici düşmanlara karşı bir kuvvet kaynağı, dahili isyanlara karşı da
                                bir mukavemet
                                unsuru olarak faydalanmaya çalışmadılar mı? Eflak ve Buğdan'a, isteyerek ve tamamen
                                teslim oldukları
                                halde, berat ve imtiyazları bizzat kendileri vermediler mi?, Daha sonra bu eyaletleri
                                Fener Patriğinin
                                emrine, verirken, Patriklerin bu vazife ve salahiyetlerinden, emirlerine verilmiş olan
                                bu eyaletleri ve
                                milletleri</span></p>
                <p><span class="font7">istiklale kavuşturmak için faydalanacakları ihtimalini hesaba katmayan onlar
                                değil midir?
                                Ege adalarının ticari ve bahri inkişafının temellerini kendileri atmadılar mı? Bir
                                kuvve-i bahriye
                                (Deniz kuvveti) tesis ederek Rus taarruzlarına mukavemet etmek maksadıyla bu ada
                                ahalisine muazzam
                                imtiyazlar tanıyan kendileri değil midir? Rumlara, Babıali tercümanlığı ve her derecede
                                hariciye
                                memurlukları bahşetmek suretiyle, imparatorluğun sırlarını ve dindaşlarının istiklal
                                kazanmasını temin
                                edecek vasıtaları eline teslim edecek şekilde idarenin en yüksek ve can alacak
                                noktalarına yerleşmek
                                imkanı veren de bizzat Padişahlar değil midir? (İkinci kitap; Sayfa : 112)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Yeni Türkiye ve Türklerin Haklılığı</span></p>
                <p><span class="font7">... İstanbul yalnız Türk imparatorluğunun değil, bütün Ş•arkın da merkezidir.
                                Yarı
                                Avrupalı bir devlet olan Rusya bir zaaf ve buhran anından faydalanarak Şarkın hakiki
                                mümessillerinden
                                İstanbul'u almaya kalksa bile bu şehir Rumlardan alındığı gibi Ruslardan da tekrar
                                alınırdı. Zira Şarkın
                                da yer yüzünde böyle bir merkeze ihtiyacı vardır. (Sayfa : 169)</span></p>
                <p><span class="font7">İstikbalde Osmanlı milletinin inkişaf edeceği saha Trakya ve Küçük Asya'dır
                                Boğazları ve
                                İstanbul'u ile bu bölge tabiatın bir millete bahşedebileceği en güzel yerdir. Türk
                                milleti Şark aleminde
                                uhdesine terettüp eden vazifeyi ifaya burada hazırlanacaktır. Bu vazifeyi ifaya muktedir
                                olabilmek
                                içi</span></p>
                <p><span class="font7">Türk milleti İmparatorluğunun teessüsünden beri ne gibi tahavvülâta maruz
                                kalmıştır?</span></p>
                <p><span class="font7">Bugünkü inkılapla ne gibi ıslahata muvaffak olmuştur? Türkiye'nin kaydetmeye
                                mecbur
                                olduğu daha ne gibi yeni ilerlemeler vardır? İşte tedkik edeceğimiz sualler
                                bunlardır.</span></p>
                <p><span class="font7">Daha söze başlamadan önce, bir kere daha kitabımızın muhatabı olan Avrupalıları
                                Osmanlı
                                milletine karşı hakkaniyet ve insafa davet edeceğiz. Hemen hemen hepimiz bu millete
                                karşı acayip veya
                                düşmanca peşin hükümlerle doldurularak yetiştirildik. Bu sebepten oynadığı ve oynamaya
                                namzed olduğu
                                tarihî rol ne kadar büyük olursa olsun, bu millet hakkında tarafsız bir hüküm vermek
                                bizim için oldukça
                                zordur. Türklerden bahsederken asla unutmamamız gereken iki şey var: Dahil bulundukları
                                kıt'a ve
                                eriştikleri medeniyet seviyesi. Şark ve Garp milletleri arasında tezatlar, farklar,
                                uyuşmazlıklar daima
                                olacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu farklılıkları Cenab-ı Hak kendi iradesiyle yarattı ve ortadan kaldıracak da
                                değildir.
                                Bizim vazifemiz onlara riayettir. Diğer taraftan Türkler hakkında daha iyi hüküm
                                verebilmek için onları
                                bizim şimdiki halimizle değil, geçmişteki halimizle kıyaslamalıyız. Çünkü birçok
                                bakımlardan onlar bizim
                                birkaç asır evvelki halimizi yaşıyorlar. Eğer onlar eski zamanlara ait kusurları
                                sinelerinde
                                taşıyorlarsa, unutmayalım ki faziletleri de taşımaktadırlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Ekseriya Türkler tevakkuf ve tedenniye mütemayil olmakla itham ederiz. Ama bu
                                itham
                                haksızdır. Nitekim Türkler İstanbul'u fethederken, Kudüs Şövalyelerinden Rodos'u
                                alırken, Viyana
                                surlarına dayanırken, süvarileri Avusturya içlerinde ta Car-</span></p>
                <p><span class="font7">niole ve Carinthie ye kadar uzanır ve sırf yol bittiği için kayalıklar üzerinde
                                atlarına
                                gem vururken Avrupa onlar hakkında böyle düşünmüyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">O tarihten sonra durakladıkları malumdur. Ama biraz dinlenme ve istirahata
                                ihtiyaçları
                                yok muydu? Tataristan çöllerinden çıkan Türklerin, göçebe ve muhariplik itiyatlarını
                                fetihleri
                                müddetince muhafaza etmekle beraber günün birinde Avrupa milletleri camiası içinde yer
                                almaları ve
                                uyuşukluğa düşme tehlikesine rağmen gittikçe artan ölçüde yerleşik hayat itiyatlarını
                                benimsemeleri
                                mukadderdi. Türk padişahlarına, bilhassa son padişahlara isnat edilen zalimliğin sebebi
                                de bu noktada
                                gizlidir. Hiç bir millet bu derece derin tahavvülâtı ıstırab çekmeden, şiddetli
                                buhranlara düşmeden
                                tahakkuk ettiremez. Ecdadımız da Germanya ormanlarından çıkıp Avrupa memleketlerine
                                yayıldıkları zaman
                                aynı zalimlik ve rehavet ithamlarına müstahak olmamış mıdır? Ecdadımızın bir tembel
                                krallar soyuna malik
                                olduğunu unutabilir miyiz? Sonra, Türklerin durgunluğa olan bu meyillerinde iyi ve
                                faydalı bir cihet,
                                tir takdir-i ilahi yok mudur? Garbın ve hususi ile Fransa'nın inkılabın taşkınlıkları
                                içinde körü körüne
                                yuvarlanarak ifade ettikleri ölçüsüz terakki ihtirasına müptela oldukları bir devirde,
                                yer yüzünün başka
                                bir köşesinde, Avrupa'dan çok da uzak olmayan bir yerinde başka bir milletin, tarihi
                                azametli bir
                                milletin daha küçük ve zayıf sayılamayacak bir ihtirasla eski an'anelerine, ilk
                                saffetine ve tabii
                                hayata sıkı sıkıya yapışmasında büyük bir hayır saklı değil midir? Osmanlıların tabiata
                                bağlılıklarındaki sadelik Fransız spiritüalizminin acayipliğinden daha mı korkunçtur?
                                II. Mahmud halkını
                                ıslahata iman na-</span></p>
                <p><span class="font7">mına davet etmiş, yeniçeriliği kaldırırken de sancak-ı şerif açmıştır. Bu Fransız
                                inkılabına nisbetle daha az enerjik bir tarz-ı inkılaptır. Ama Fransız milletinin duçar
                                olduğundan daha
                                az ıstıraba mal olmamış mıdır? Türkiye'de ne terör, ne devamlı giyotin ve ne de o
                                korkunç inkılap
                                yobazlığı mevcut olmuştur. Bütün bunlar, zamanımızın Türklerine, memleketimizi istila
                                eden ve içtimai
                                yaralarımızı deşmekten zevk duyan, bize onları daha iyi hissettirmek için mütemadiyen
                                kanatan o bizim
                                roman, piyes, hikaye, hatıra, örf ve adet tasvirleri, ihtiras tahlilleri, insan kalbini
                                resmeden
                                çizgiler, asrı tel'in ve istikbale istimdad eden çeşitli yazılarımızla diğer edebi
                                eserlerimiz ne kadar
                                yabancı geliyorsa o kadar yabancı ve anlaşılmaz gelmektedir. Buraya kadar
                                anlattıklarımız bile
                                Osmanlıları haklı göstermeye kifayet eder zannederim. (Sayfa : 175)</span></p>
                <ul style="list-style:none;">
                        <li>
                                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">II. Mehmed ve II. Mahmud Devirlerinde
                                                İmparatorluğun
                                                Teşkilat ve İdaresi</span></p>
                        </li>
                </ul>
                <p><span class="font7">... Ama Padişahlar sadece Müslümanları idare ile mükellef değillerdi. İdareleri
                                altında
                                oldukça kalabalık bir Hristiyan halk da vardı. Sonra Türkler için, Garpta Hristiyanların
                                başka dinden
                                olanlara karşı kullandıkları ihtida ettirme usullerine başvurmak gibi bir mes'ele de
                                mevcut değildi.
                                Türkiye İslâmiyetin ruhuna muvafık ve tamamen kendine mahsus müesseselere muhtaçtı. II.
                                Mehmed bu
                                müesseseleri meydana getirdi. Rum ve Ermeni Patriklerine, Yahudi Hahamlarına cemaatleri
                                üzerinde hem
                                uhrevî hem de dünyevi son derece geniş bir se-</span></p>
                <p><span class="font7">lahiyet ve iktidar bahşedildi. Bu suretle Padişahlar reaya üzerinde en büyük
                                nüfuza sahip
                                adamları yanıbaşlarında ve elleri altında tutmuş oluyorlardı. Nihayet bu devrin
                                Padişahları askerlikte
                                olduğu kadar siyasette de çok mahir idiler.</span></p>
                <p><span class="font7">Gordon, çok tecrübeli bir Venedik elçisinin 160 sene evvel Edirne'de Sir John
                                Chardin'le
                                yaptığı bir mülakatta «Türk siyaseti Avrupa siyasetinden çok üstündür. Zira Türk
                                siyaseti münhasıran
                                akl-ı selime istinad eder ve sun'i bir takım vecizelerle formalitelere saplanıp kalmadan
                                hedefe
                                kestirmeden ulaşır» dediğini yazmaktadır. (Sayfa : 182)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">... Sultan Mahmud'un karşısında bulunduğu vazife mühimdi. Fransa'da VI. Lois'den
                                beri
                                birçok kralın emek verdiği ve ancak Konvansiyon'un bitirebildiği bir işi o tek başına
                                yapmak
                                mecburiyetinde idi. Müntahap eyalet idarecilerini, şehreminlerini, paşaları, ayanı ve
                                derebeylerini
                                taht-ı itaate alması, yeniçeriliği kaldırması. itaatten bıkmış olan bir takım Müslüman
                                halkla yeni
                                münasebetler tesis etmesi, Müslümanların aşırı taazzumuna biraz gem vurması ve onları
                                müsamahaya
                                alıştırıp günün birinde Hristiyanlarla uyuşabilmeye hazır bir hale getirmesi
                                gerekiyordu. Tek başına bir
                                VI. Lois, bir XI. Lois bir Richelieu, bir Konvansiyon'un yaptıklarını yapmak zorundaydı.
                                Bu, bir insan
                                ömrü için fazla muazzam bir iş değil miydi? Bununla beraber Sultan Mahmud bunu başardı.
                                Hala yapılması
                                gereken pek 'çok iş kalmışsa, bundan dolayı onun kafi derecede çalışmadığı söylenebilir
                                mi ? Urquhart
                                diyor ki :</span></p>
                <p><span class="font7">«Devr-i saltanatında böylesine hadiselerin cere-</span></p>
                <p><span class="font7">yan ettiği bir adamın, bu hadiseler kendi tertibi olmaktan çok şartların
                                tebeddülünden
                                neş'et etmiş de olsa alelade bir adam telakki edilemeyeceği muhakkaktır. Kaldı ki
                                şartların tebeddülüne
                                intibak edip onlardan faydalanmasını bilmek te küçümsenecek bir şeref değildir. O, bütün
                                iktidar
                                mekanizmasının felce uğradığı bir devrede makamıyla olduğu kadar bizzat şahsıyla da
                                imparatorluğu ayakta
                                tutan yegane bağ olmuştur.»</span></p>
                <p><span class="font7">Sultan Mahmud bu büyük inkılaplardan başka birçok mühim islahat da yapmıştır.
                                Muntazam
                                bir ordu kurmuş, Navarin'de imha edilen Osmanlı donanmasını yeniden teşkil ederek
                                kumandasını dirayetli
                                bir amirale teslim etmiştir. İdareyi, hiç değilse şeklen, daha intizamlı bir hale
                                getirerek Avrupai
                                idareye yaklaştırmıştır. Reayadan alınan cizyeyi yeni cibayet esaslarına bağlamış,
                                muntazam fasılalarla
                                merkeze gönderilmek üzere eyalet bütçeleri tanzim ettirmiş ve valilerin masraflarını
                                mürakabeye tabi bir
                                hale getirmiştir. Nihayet dahili ve harici efkar-ı umumiyenin kudretinin Türkiye'de de
                                anlaşılarak
                                gazete neşrine başlanması da bu devirde olmuştur. Bu neşriyatın halen ifa ettiği
                                hizmetlerle istikbalde
                                ifa edeceklerini küçümsemeye imkan yoktur. (Sayfa : 187)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Derebeyleri ortadan kaldırırken şayan-ı hayret derecede muvaffakıyete ulaştıran
                                muhtelif
                                usuller kullanmıştır. Kendisine eziyet edenlerin cezalandırılmasından daima memnunluk
                                duyar. halk
                                derebeylerin imhasını, bütün ağızlardan işitilen «Bu Padi-</span></p>
                <p><span class="font7">şah akıllı adam» sözleri ile hem hayret hem de bil-yük bir zevk duyarak
                                seyretmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Ama büyük icraatla dolu olan bu devrenin en feci sahnesi olan yeniçerilerin
                                imhası bütün
                                milleti yıldırımla vurulmuşa çevirmiştir. Padişah, talihin yaver olması yanında
                                tedbirlerinin
                                isabetliliği, kararlarındaki sertlik ve icraatındaki amansızlığı ile halk nazarında
                                intikam almaya
                                gelmiş bir melek gibi telakki ediliyordu. Bu haliyle O, daha çok korku telkin eden bir
                                hüviyet
                                taşıyordu. Ama bu sert ve, amansız Padişahın bir köylü kulübesine girip zavallı
                                köylülerin hal ve
                                hatırlarını sorduğu, yapacağı islahat hakkında herkesin fikir </span><span
                                class="font5">ve </span><span class="font2">p</span><span class="font7">l</span><span
                                class="font2">an</span><span class="font5">l</span><span class="font7">a</span><span
                                class="font1">rı</span><span class="font5">nı
                        </span><span class="font7">istediği, mektep ve kilise inşası için iane topladığı göz önüne
                                alınırsa Rum ve
                                Hristiyan halkın kendisine gösterdiği derin bağlılığın hayret edilecek bir tarafı
                                olmadığı anlaşılır.
                                (*) (Sayfa </span><span class="font2">: </span><span class="font6">196)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türk Hükümetinin Hakkı ve Yeni Türkiye</span></p>
                <p><span class="font7">Geçenlerde bir Avrupa gazetesi «Büyük siyasi mes'eleleri artık münhasıran şu veya
                                bu
                                Avrupa devletinin, Rusya, İngiltere veya Fransa'nın menfaatleri nokta-ı nazarından
                                mütalaa etmek yerine
                                bu mes'elelerle alakadar olan Rum, Türk, Mısırlı,</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) 1832 de Arnavutluk, Manastır, Makedonya, Bulgaristan, Sırbistan v.s. yı
                                dolaştım.
                                Bilhassa batı ve kuzey taraflarında Padişah veya Sadrıazamdan bahsederken «Allah ömrümün
                                on senesini
                                alıp onunkine eklesin» demeyen pek az köylüye rastladım.</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">Arap, İranlı Ermeni, Hindu v.s. gibi milletlerin nokta-ı nazarından mütalaa
                                etmenin
                                zamanı çoktan gelmiştir» diye yazıyordu. Avrupa hodgâmlığı o derece mutlaktır ki bu
                                halkları kendi
                                siyasi desise ve tertiplerinin bir malzemesinden ibaret görmekte ve bu malzemenin fikir
                                ve ruh taşıyan
                                bir varlık olarak üzerinde pek rahatça çalışılıp şekillendirilebilecek bir malzeme
                                olmadığını hiç
                                düşünememektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Yunanistan misali, Şarkın kendi mes'elelerine müteallik işlerini Garplılara
                                yaptırmasının
                                tehlikelerini açıkça göstermeye kafidir. Şarkın da söyleyecek bir sözü, hem de mühim
                                sözü vardır ve bunu
                                söylemesine mani olunamaz. Bundan sonra Şark mes'elelerini artık Şarkın temsil
                                edilmediği konseylerde
                                müzakere ve halletmeye imkan yoktur. Avrupa siyasetinin Türk idari dehasına başvurmak
                                mecburiyeti bu
                                noktada da karşımıza çıkıyor. (Sayfa : 223)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">... Ama Şarkı harekete geçirmek ve maziden devraldığı adet ve an'anelerini
                                bozmadan,
                                mazinin iyi taraflarını yıkmadan ve Garbın istiklalini tehdit etmesine meydan vermeden
                                yeni bir
                                medeniyete ithal etmek, kendi dahili islahatını itmam etmiş, veya edebildiği ölçüde,
                                Türkiye'ye raci
                                olacaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlılar uzun zamandan beri Şark milletlerine hakim ve müessir olmuşlardır.
                                Türkiye'den
                                başka İran'da da hakimiyeti elinde tutan sınıf aynı Osmanlı ırkına mensuptur. Berberîler
                                de Türklere
                                kolaylıkla boyun eğiyorlardı. Hatta Cezayir'de bile kovmaya geldiğimiz, fakat yerlileri
                                idare etmekteki
                                kabiliyetlerini teslim etmeye mecbur olduğumuz</span></p>
                <p><span class="font7">Türkleri yardımcı olarak kullanmak zorunda kaldık. (Sayfa : 224)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">... Bu medenileştirme siyaseti, Avrupa duvel-i muazzaması bunu kabul ederek Şark
                                işleri
                                ile meşgûl olmak üzere ittifak ederse hemen başlayabilir. Türkiye'nin, mülki
                                tamamiyetine tecavüz
                                edilmediğini, siyasetinin gereği gibi takdir edildiğini görüp Avrupa devletlerinin
                                müşterek bir gaye
                                üzerinde ittifakla karar verdiklerini anlayınca Avrupa'ya yardımcı olabileceğine hiç
                                şüphe yoktur.
                                Bununla beraber daha ileri giderek islahatı ve Şark dünyasının tanzimini devam ettirmek
                                için Şarkın da
                                pasif kalmayıp Garbın gayretlerini talep, tahrik ve tenvir etmesi icap etmektedir.
                                Bunların vukuu
                                ihtimal dışında mıdır? Napolyon'un sükutundan beri Şarkta hayat daha büyük bir enerji
                                izhar etmedi mi?
                                Bir kere harekete geçtikten sonra artık tevakkuf bahis mevzuu olabilir mi? Vahabiler,
                                Mehmed ve Mahmud
                                gibi enerjik ve kudretli islahatçılara sahip olmuş olan Şarkın Sultan Osman, II. Mehmed
                                ve Kanuni
                                Süleyman gibi milletinin kader ve mefkuresini sezen büyük teşkilatçı dehalara da sahip
                                olamaması için
                                bir sebep var mıdır? Unutmayalım ki Şark dünyanın yarısını kaplayan ve her şeyin ani ve
                                umulmadık
                                tahavvüllerle meydana geldiği bir alemdir. Orada buhran devirlerinde bir halden tamamen
                                değişik yepyeni
                                bir hale sür'atle geçilmektedir. (Sayfa : 225)</span></p>
                <p><span class="font7">Netice olarak Türkiye'nin hala 3000 mil uzunluğunda sahillerle muhat, berrak bir
                                sema
                                altında</span></p>
                <p><span class="font7">uzanan ve çeşitli mahsuller yetiştiren, nakliye imkanları rahat, maden ve
                                ormanları
                                zengin, Şarkın diğer memleketleri ile çeşitli münakale yollarına sahip 5000 mil
                                murabbalık bir memleket
                                olduğunu ve kendisi ile ticaretimizi İngiliz ticaret filosu ile idame ettirdiğimiz
                                memlekette işçi
                                ücretlerinin son derece düşük olduğunu, sanayiin henüz. başlangıç devresinde
                                bulunduğunu, ticaretin
                                serbest olduğunu, mahsullerimizin pazarlarını istila ettiği ve hem hükümetinin hem de
                                müstehliklerinin
                                mallarımıza talip oldukları bir memleket olduğunu da söyleyeceğiz. Ama şartlara tabi
                                olarak daha da
                                artabilecek olan bütün bu avantajların istihsal edilmesi memleketin siyasi bakımdan
                                yeniden
                                teşkilatlandırılmasına ve dahili huzura kavuşmasına bağlıdır. Bunların temini de, çok
                                büyük gayretler
                                sarfetmemizi gerektirecek kadar menfaattar olmamıza rağmen, Osmanlı İmparatorluğunun
                                menfaatleri ile de
                                muvazi olduğu için herhangi bir hodgâmlığa yahut ta çatışmalara meydan vermeyecek olan
                                en asil ve
                                insaniyetçi bir siyasetin gayesi olarak karşımıza . çıkmaktadır. (Sayfa : 307)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Örnek Bir İdare Üzerine Müesses Bir İmparatorluğun
                                Sağlamlığı</span></p>
                <p><span class="font7">Bir imparatorluğu yıkabilecek bütün sebepler Türkiye'de mevcut görünüyor. Birkaç
                                asırdır
                                kanlı cidal, tahrip ve perişanlık sahnelerinin ardı arkası kesilmiyor. Avrupa ile
                                ticaretinin kesileceği
                                ve memleketin iflas edeceği korkusu daima mevcut. Bununla beraber Türkiye hala
                                ayaktadır. (...) Bu kadar
                                âşıkâr yıkım sebeplerine rağmen bu nasıl mümkün</span></p>
                <p><span class="font7">oluyor? Bunun sebebi bazı Avrupa memleketlerinde rastladığımız tipteki mutlakıyet
                                rejiminden neş'et eden fenalıkların Türkiye'de bulunmaması ve ayrıca çok kuvvetli bir
                                beledi
                                teşkilatının mevcut olmasıdır. (...) (İkinci kitap; Sayfa : 25)</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de ne sınıf ne de imtiyazlar vardır. Orada ne zabıta memurlarının
                                tazyiki, ne de
                                daha az dürüst olan mutlakıyet rejimlerinin bir çeşit vergi tahsil usulü olarak istifade
                                ettikleri
                                cinsten murakıp, muhassıl, gümrük memurları ve sair sayısız tazyik vasıtaları mevcuttur.
                                Türkiye'de
                                müşterek kader ve mükellefiyetleri yüklenmek hususunda tam kardeşçe bir işbirliği
                                yapılır. Vasıtasız
                                vergilerin imkan verdiği ve beledi müesseselerin de ahlaki müeyyidelere rabtederek daha
                                da tarsin ettiği
                                bu birlik ve beraberlik halkın büyük mükellefiyetlerine rağmen ayakta kalarak
                                kaynaklarını arttırıp
                                hayat seviyesini yükseltebilmesine imkan vermektedir. (Sayfa : 26)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bu mahalli teşkilatla onun istinat ettiği mali sistemi ilk müşahede ettiğim zaman
                                Türk
                                İmparatorluğunu şimdiye kadar yıkılmaktan kurtaran gizli kuvveti keşfettiğime kani
                                oldum. Bu sebepten bu
                                müesseselerle mali sistemin münevver Müslümanlarca malum ve muteber addedilmekle
                                kalmayıp aynı zamanda
                                İslâmiyetin an'anevi ve temel bir akidesi, şeriatın mühim bir prensibi olarak derin bir
                                hürmet ve
                                bağlılığa da mazhar olduğunu görünce hem hayret hem de büyük bir sevinç duydum. Ama
                                bunların asıl
                                ehemmiyetini, Avrupa'yı ziyaret eden Türklerin memleketlerine dönünce hükümetin
                                suiistimallerine daha
                                büyük bir nefret duymalarına karşılık bu mü-</span></p>
                <p><span class="font7">esseselerin prensiplerine eskisinden çok daha fazla bir bağlılık gösterdiklerine
                                şahit
                                olunca anladım.</span></p>
                <p><span class="font7">Araplar Avrupaya bütün ilim dallarında üstadlık etmişlerdir. Ancak, mantıkın
                                değil de
                                menfaatlerin hakim olduğu bazı meselelerde üstadın fikrine baş vurulmamıştır. Bu
                                sebepten bugüne kadar
                                Avrupa'da, Arapların da bir siyaset ve hükümet ilmine sahip olduklarına ihtimal bile
                                verilmemiştir.
                                Bununla beraber Araplar diğer ilimlerde olduğu gibi bu ilim şubesinde de prensiplerini
                                tecrübe ile
                                tahkik ederek ispatlamışlar ve düşünülebilecek en muhteşem ve şayan-ı hayret hükümet
                                teşkilatını tesis
                                ve idame ettirmişlerdir. (Sayfa : 29)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Ticaret ve sanayi serbestisi Türkiye'de bir takım nazari münakaşalardan doğmayıp
                                vasıtasız vergi sisteminin zaruri bir neticesi olarak mevcuttur. Burada mevzubahis
                                ettiğim ticaret
                                hürriyeti gümrük yasaklarını, farklılaştırıcı ve himayeci gümrük tarifelerini bertaraf
                                ederek vergileri
                                hazine menfaatine muvafık bir hal ve seviyede tutan cinsten bir ticaret serbestisi
                                değildir. Bahsettiğim
                                serbesti toprak ve mülkiyetin kıymetini tezyide matuf olarak mal mübadelesini teshil
                                eden vasıtasız
                                vergiyi en az masraflı, en basit ve en hafif vergi telakki ettiği için mahsul
                                mübadelesiyle ticari
                                mukaveleleri her türlü resim ve vergiden mauf tutan bir serbestidir. Bu prensipler şark
                                hükümetlerinin
                                vergiyi kamufle etmek ihtiyacını duymayacak kadar kudretli olmaları sayesinde günümüze
                                kadar mevkii
                                icrada kalabilmişlerdir. Binnetice vasıtalı vergi sisteminden doğan fiat tahavülleri,
                                piyasa
                                tıkanmaları, istihsal fazlası,</span></p>
                <p><span class="font7">iflaslar, zahiri zenginlikler, zararlı sanayii şubelerinin meydana gelmesi,
                                zaruri
                                ihtiyaç maddelerinin pahalılaşması, sefalet, farazi suçları tedibe matuf kanlı kanunlar
                                gibi sayısız
                                kötülüklerin hiç biri Türkiye'de mevcut değildir. Bütün bu saydıklarımız Türkiye'de cari
                                olan vasıtasız
                                vergi sisteminin lehinde söylenebilecek ve bir Müslümanın ancak Avrupa'yı gördüğü zaman
                                fark ve takdir
                                edebileceği en büyük delillerdir. (Sayfa : 31)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler Bizans devrinde mevcut olan idareyi, müesseseleri, adetleri silsile-i
                                meratibi
                                tamamen değiştirdiler. Ama, Hristiyan reayaya ne Kur'an-ı Kerim'de muhtevi olan kanunu
                                medenilerini ve
                                ne de kendi idari şekillerini tahmil etmediler. Bu sebepten reayanın benimsediği
                                müesseseler İslâm
                                hukukundan o derece müstakil kalabilmiştir ki bilhassa müreffeh bölgeler Bab-ı Ali ile
                                hiç bir siyasi
                                münasebete girişme ihtiyacı bile duymamışlardır. Hatta daha ileri giderek, refahın,
                                merkezi idarenin
                                ademi müdahalesinin değişmez bir neticesi olduğunu iddia edeceğim. (Sayfa : 32)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Reaya, müesseselerini Türk idaresine medyundur. Zayıf ve köhne Bizans devrinde
                                halk
                                ahlaki ve siyasi tedenninin son derecesine varmıştı. Mütefessih bir asiller sınıfı,
                                gaddar ve kalabalık
                                bir ruhban sınıfı, adaletsiz kanunların tazyiki, alçak bir hükümetin gasıpları ve
                                bilhassa inhisarları,
                                usulü maliyesi, sayısız gümrük ve vergi memurları halkı her türlü hukuk ve müesseseden,
                                şikayetlerine
                                cevap ve-</span></p>
                <p><span class="font7">rilerek kaderinin düzeltilmesi ümidinden mahrum bırakmıştı.</span></p>
                <p><span class="font7">Binaenaleyh halkın, barbarlara sığınmak üzere tehalükle kaçmasından yahut son
                                zamanlara
                                doğru Avrupa'da İspanya Yahudileri ya da Macar Protestanları gibi zulüm ve işkencelere
                                maruz din ve
                                mezhep mensuplarının melce bulabildikleri yegane memleketin Türkiye olduğu bir devirde,
                                tefessüh etmiş
                                Bizansın zalim idaresine karşılık Rum halkı için çok daha hayırlı olmuş bulunan kudretli
                                Osmanlı
                                İdaresini tercih etmiş bulunmasında hayrete şayan bir cihet yoktur.</span></p>
                <p><span class="font7">Türk İmparatorluğu bütün inhisar ve imtiyazlara son verdi. Bazı halk tabakasını
                                mahrumiyetlere duçar eden her türlü farklılaştırıcı saikleri de ortadan kaldırdı. Kast
                                farklılıklarını
                                lağvetmek suretiyle, içtimai münasebet ve kaynaşmanın yüz kızartıcı engellerini bertaraf
                                etti. Tefessüh
                                etmiş ve kudretine mağrur Ruhbanı ıslah etti. Baskı ve tazyike müncer olan her türlü
                                tefrike son
                                verilmekle halk öyle bir eşitlik seviyesine getirildi ki, o zamana kadar son derce
                                huzursuz olan halk
                                artık geçim vasıtaları gibi liyakat ve imtiyazını da sadece çalışmakta bulmaya başladı.
                                İş hayatı
                                Türkiye'de de bazı karışıklıklarından zaman zaman müteessir olmakla beraber hiç bir
                                zaman kanunların
                                tazyik ve mümanaatı ile karşılaşmadı. (Sayfa : 35)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Mahalli ve beledi müesseselerin teminatına bağlanmış vasıtasız vergilere istinat
                                eden ve
                                Türkiye'deki tatbikatına bakıp bir İmparatorluğu yıkılmaz bir hale getirir
                                diyebileceğimiz bu idari
                                teşkilat sa-</span></p>
                <p><span class="font7">deliğinin teessüsünde İslâm hukuku ile Türklerin . göçebelikten gelen adetlerinin
                                büyük
                                tesirleri olmuştur (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Avrupa'nın haksız ve alçaltıcı telakki ettiği Osmanlı İdaresinin Hristiyan
                                reayanın hayat
                                şartlarını tedricen inkişaf ettirdiğine şahit oluyoruz. Rumlar henüz müstakil bir millet
                                oldukları
                                devirde de teşebbüs ve ticaret zihniyetini tamamen kaybetmişlerdi. Ancak Türk idaresi
                                devrinde tekrar bu
                                zihniyete kavuşabilmiş ve bu suretle meydana getirdikleri ticari müesseseler sayesinde
                                ticarette en
                                ileri milletlerin bile zor erişebilecekleri bir refah seviyesine ulaşmışlardı. Bizans
                                devrinde edebiyat
                                da ihmale uğramış ve İstanbul kütüphaneleriyle Athos dağı manastırlarında atıl bir hale
                                terkedilmiş
                                bulunuyordu. Bugün Yunanistan'ın eski veya yeni her köyünde mektep vardır. Rumlar
                                yabancı idaresi
                                yüzünden bazı iyi vasıflarını kaybetmek şöyle dursun bilakis bu idare sayesinde kendi
                                milli
                                benlikleriyle vasıflarını daha mütebariz hale getirmek imkanını bulmuşlardır. (Sayfa :
                                37)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Mahalli memurlara geniş selâhiyetler verilmesi hiç bir suiistimale yol açmıyor,
                                zira
                                halkın karakterlerine bakarak intihap ettiği ve iktidarları ammenin itimadına istinad
                                eden bu memurlar
                                üzerinde efkâr-ı umumiyenin doğrudan doğruya tesir imkanı mevcuttu. Amme vazifelerini
                                yüklenenlerle, bu
                                vazifeleri bahşedenler arasındaki münasebet sistemi budur. Bu şerefli mevkileri elde
                                etmek arzusu
                                cemaatin hiç bir azası üzerinde tesirini icra etmekten hali kalmamaktadır. Diğer
                                taraftan intihap
                                hakkının umumi-</span></p>
                <p><span class="font7">liği de kimsenin her hangi bir şekilde ademi memnuniyetle cemaattan küsmesine
                                imkan
                                vermemektedir. Vergilerin müsavi bir şekilde tevzi edilmesi ve hiç değişmemesi sayesinde
                                içtimai tesanüt
                                öyle bir seviyeye gelmiştir ki bir kişinin malı umumun malı gibi, bir kişinin fakirlik
                                ve sefaleti de
                                bütün cemaatin fakirlik ve sefaleti gibi telakki edilmektedir. (...)</span></p>
                <p><span class="font7">Bu mütekabil ve müeeyyet teminat Anglosaksonların «Gild-scipes» dedikleri gönüllü
                                birliklere çok benziyor. (...) Vatandaşların birbirlerine karşı taahhüt altında olmaları
                                kadar mühim bir
                                sisteme hiç bir yerde tesadüf edilemez. Böyle bir sistemin milli karakter üzerinde pek
                                büyük ve derin
                                tesirleri olacağı şüpheden varestedir. (...) (Sayfa : 49)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Mahallî belediye memurları hemen her yerde en zengin olanların arasından
                                seçilirler.
                                Solon'un, hakimleri zenginler arasından fakirlerin seçmesi fikri, Türkiye'de teamül
                                halini almıştır. Ama
                                bu bir kanun hükmünde değildir. Eğer böyle olsaydı ya ortadan kalkar yahut zararlı
                                olmaya başlardı.
                                Halbuki iyi bir talih eseri olarak Türkler hiç bir zaman iyi ve hayırlı niyetlerini
                                teşrii müeyyidelere
                                rabtetmemek istemişlerdir. En hayırhah fermanlar reayaya yapılmaması icab eden
                                haksızlıkları tazyik ve
                                vergilendirmeleri işaret etmekle iktifa ederler. (Sayfa : 55)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Rumlara yalnız Türkiye'de rastlamıyoruz. On-</span></p>
                <p><span class="font7">lar muhtelif devirlerde irili ufaklı gruplar halinde· çeşitli memleketlere gidip
                                koloniler tesis etmişlerdir. Nitekim Tataristan'da Kuban Ovaları, Kırım, Transilvanya,
                                Macaristan,
                                Sardunya, Korsika, İtalya, Sicilya, v.s. gibi bir çok memleketlerde Rum kolonileri
                                bulunmaktadır. Bu
                                kolonilerin tesis devirleri Türklerin İstanbul'u fethettiği tarihe kadar uzanır.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Bununla beraber bütün bu koloniler milli benliklerini, faaliyet ve zihni
                                cevvaliyetlerini
                                kaybetmişlerdir. Dilleri anlaşılır olmaktan çıkmış, Rum kilisesine olan iman ve
                                bağlılıkları kaybolmuş
                                olan bu Rum kolonileri ahlaki ve dini bakımdan Türkiye'deki reayanın çok dununda
                                bulunuyorlar. Oysa
                                bunlar, vergilendirmede ve idari teşkilatta cahil köylüleri, her türlü mes'uliyet,
                                sıkıntı ve
                                yorgunluktan kurtarmış olan hükümetlerin iş başında bulunduğu medeni memleketlerde
                                yerleşmiş
                                bulunuyorlar. Milli benliklerini yok eden zabıta ve tahsildardır. Yukarıda bahsetmiş
                                olduğumuz
                                müesseselerin verdiği ahlaki ve öğretici terbiyenin yokluğu da din ve dillerini
                                mahvetmiştir. (Sayfa :
                                61)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bu köylerde çok şayanı alaka bir hadise müşahede ettim. Türklerle hıristiyanlar
                                tam bir
                                müsavat içinde yaşıyorlar. Köyler her türlü münakale hattının dışında bulunuyorlar.
                                Yabancılar hemen
                                hemen hiç uğramaz. Bu sebepten her hangi bir nifak tohumu da ekilmiyor. Oralarda fark
                                göz etmeksizin
                                herkese aynı kanun tatbik edilir. Şahıs, arazi, gayrimenkul vergileri yoktur. Sadece
                                mülkiyet üzerinden
                                alınan bir tek vergi vardır. Ve bu da Türk veya hı-</span></p>
                <p><span class="font7">ristiyan tefriki yapılmadan herkesin hissesine düşeni ödediği bir mukataa usulü
                                ile
                                tahsil edilir. Sanayi, refah ve kültür seviyesi itibariyle her iki cemaat da tamamen
                                birbirinin aynıdır.
                                Dinlerin ayrılığı da içtimai bir farklılaşmaya asla müncer olmamaktadır. (... ) (Sayfa :
                                90)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bir eyaletin reayasının tabi olacakları tarzı idareyi müzakere ve tesbit etmek
                                üzere
                                içtima ettiğini görmek hem meraklı hem de öğreticidir. Bu suretle kararlaştırdıkları
                                nizama Avrupa'nın
                                her hangi bir bölgesinde bile güç rastlanır. (Sayfa : 94)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Kabul edilen (*) nizam tamamen nevi şahsına münhasır bir nizam mahiyetinde
                                olmakla
                                beraber Türkiye'nin her hangi bir yerindeki reayanın da aynı mevzuları tanzim durumunda
                                kalsa varacağı
                                nizam farklı olmazdı. (Sayfa : 96)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Her kazanın vergi matrahının tesbitine mahallin belediye reisi nezaret eder.
                                Devlet
                                tahsildarı kazaya her sene bir defa gelir. Ve yanında da vilayeti temsilen, bütün kaza
                                dolaşıldıktan
                                sonra biri defteri tanzim diğeri de parayı tekabbül etmekle muvazzaf iki temsilcisi
                                bulunur. Devletin
                                hissesi (ki yanılmıyorsam yarısıdır) makbuz karşılığında tahsildara teslim edilir.
                                Geriye kalan da
                                mahalli masraflara tahsis edilmek üzere Beytülmal haznedarına verilir. Vergi, deve ve
                                koyunların
                                doğurdukları ilk baharın</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) Chalcidie madenlerinin işletilmesi hususunda aynı bölgedeki reayanın
                                kararlaştırdığı
                                nizam mevzuu bahistir.</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">başından önce istenemez, ama mutad alınma tarihinden daha sonraya
                                bırakılabilir.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Beytülmal çok mühim bir müessesedir. Her şehrin hatta mühimce bir kasabanın bile
                                bir
                                Beytülmal'ı mevcuttur. Beytülmal, mahalli ihtiyaçlar için tahsis edilmiş meblağın
                                konduğu bir bankadır.
                                Buraya ayrıca, belediye encümeni nezaretinde olmak üzere, para, devlet tahvili, dul ve
                                yetimlere mahsus
                                akar gibi şahıslara ait kıymetler de yatırılabilir. Mahalli masraflar yol, köprü, çeşme,
                                inşa ve tamir
                                masrafları, dilenci, fakir ve seyyahlara yapılan yardımlardan ibarettir. Yatırılmış olan
                                şahsi servetler
                                de münasip teminata bağlanmak şartı ile bazen tüccara ikraz edilir. Bu suretle belediye
                                encümeni amme
                                kredileriyle borsanın idaresini elinde tutmuş olmaktadır. O, bu bakımdan küçük ölçüde
                                bir avam
                                kamarasını andırmaktadır. Ancak şu farkla ki bu kamara yalnız masraf bütçesini müzakere
                                ve tesbit
                                etmektedir. Belediye encümeni böylece mahalli masrafların idaresini tamamen elinde
                                tuttuğu gibi varidat
                                tahsiline de nezaret ederek hükümetin bu mevzuda fazla zahmete girmesine lüzum
                                bırakmamaktadır. (Sayfa :
                                128)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sistemin umumi neticeleri şudur: Vergi, halktan devlet kasasına girmek üzere
                                yalnızca
                                nakit para talep etmekte, bu sebepten mal fiyatlarında bilvasıta bir artışa yol açmakta,
                                zira vergi
                                istihsal faktörlerinin üzerine yüklenmeyip tahakkuk etmiş olan karlara tahmil
                                edilmektedir. Böylece
                                vergi, herkese müsavi olarak tahmil edilmiş oluyor. Bu da zenginle fakirin amme
                                masraflarıyla aynı
                                derecede alakadar olmalarını intaç etmekte-</span></p>
                <p><span class="font7">dir. Ama bu sistemin Türkiye'de çok dikkatime çarpan iki tali neticesi daha
                                vardır.
                                Evvela vergi muhammen karlara göre değil de tahakkuk etmiş karlara tahmil edildiği için
                                sanayie hiç bir
                                surette yük ve engel teşkil etmemekte, sermayeden tediye zaruretleri tevlid etmemekte,
                                farazi krediler
                                doğmasına meydan vermemekte, fiyatların mustakar, varidatın muntazam olmasını temin
                                edip, hem kayıp
                                ihtimalini azaltmakta hem de gayri meşru karları önlemekte ve ticaret müessesinin de
                                olması gerektiği
                                gibi kalmasını, yani basit ve meşru bir mübadele usulü olarak kalmasını temin
                                etmektedir. Sonra, vergi,
                                müstahsilin ihtiyaçları üzerine değil de karları üzerine tahmil edildiği ve fakirlerin
                                emekleri
                                karşılığında temin etmek zaruretinde bulundukları istihlak maddelerinin fiyatlarını da
                                artırmadığı için,
                                çalışma şartları salaha doğru gitmekte ve refah ve servet imkanları bütün vatandaşlara
                                şamil
                                olabilmektedir. Bu sistemin son neticesi de Türkiye'de sefalet diye bir şeyin mevcut
                                bulunmamasıdır.
                                (Sayfa : 135)</span></p>
                <p><span class="font7">Rumeli'de aylarca seyahat ettiğim halde bir tek dilenciye rastladığımı
                                hatırlamıyorum. En
                                fakir Hristiyan evlerine gittim, hiç de fena beslenmediklerini gördüm. Ahalinin hayat
                                şartlarını
                                öğrenmek maksadıyla her gün çeşitli köylü kulübelerine gidip, tetkikatta bulundum.
                                Binaenaleyh halkın en
                                fakir ve cahil tabakası ile temas etmiş oldum. Ama buna rağmen evinde misafirine ikram
                                edecek bir halı
                                veya minderi bulunmayanına rastlamadım. Elbisesi yırtık bir adama rastladığımı
                                hatırlamıyorum.
                                (*):</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) Müşahedemin (Slade) ın naklettikleri ile de teyit edildiğini memnuniyetle
                                görüyorum.
                                Slade şöyle diyor:</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">En basit bir köylünün bile tecrübe sayesinde bildiği mevzularda hatta ekseriya
                                kendi
                                sahası dışında kalan mevzularda da Avrupa'da bile ancak yüksek sınıflarda
                                bulabileceğimiz bir incelik ve
                                nezaketle son derece makul fikirler beyan ettiğine şahit oldum.</span></p>
                <p><span class="font7">İspanyol milletinin sefalet ve tereddisinin menşeini arasanız onu tam ve eksiksiz
                                olarak
                                memleketin kanun ve imtiyazlarında bulursunuz. Türkiye'de de fakir tabakanın mahareti,
                                uyanıklığı,
                                kanaatkarlığı ve nisbî refahı, yani kısacası sefaletin bulunmayışı, zaruri ihtiyaç
                                maddelerine yahut
                                sanayiin muhtaç olduğu maddelere tatbik edilmek üzere hiç bir kanun vaz'edilmiş
                                bulunmamasından neşet
                                ediyor dersek mübalağa etmiş olacağımızı zannetmiyorum. (Sayfa : 135)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkiye'nin Misafirperverliği ve Bunun Hayırlı
                                Neticeleri</span></p>
                <p><span class="font7">Şarkta mukaddes addedilen misafirperverlik,</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">«Bulgarlar bugüne kadar hiç bir karışıklık çıkarmadılar. Osmanlı İmparatorluğunu
                                yıkmaya
                                çalışan bozguncu unsurların arasına 1829 senesine kadar asla karışmadılar. Bu
                                sebeptendir ki münbit
                                arazileri, mamur, meskun, zengin imalathanelerle dolu şehirler var ki, en güzel
                                numunesini Tırnova'da
                                görüyoruz. Büyük bir refah içinde bulunuyorlar. Bir Bulgar'ın idama mahkum edildiğini
                                hiç işitmedim.
                                Böyle bir hadiseye hiç rastlanmamıştır.</span></p>
                <p><span class="font0">Yeryüzünde bu kadar mes'ut köylü mevcut değildir. En fakir Bulgar bile muhafazalı
                                bir
                                eve, kümes hayvanlarına, öküze, ata, pirinç, peynir, et. şarap, ekmek, güzel elbiseler
                                vesaire her türlü
                                ihtiyaç maddelerine mebzulen sahiptir. Ben bir seyyahın baştan basa dolaşıp da her evi
                                Avrupa
                                Türkiyesindeki kadar müreffeh olan bir memleket görebileceğini hiç zannetmiyorum.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">memleketine ve servetine bakılmaksızın herkese insani muhabbet ve himayeye mazhar
                                olmak
                                imkanını bahşeder. Bizim ecdadımızın da göçebe ve iptidai kabilelerde rastlanan bu
                                misafire hürmet
                                adetini uzun zaman muhafaza ettiğine şüphe yoktur. Ama derebeylik rejimi insanları
                                efendi ve köle diye
                                ikiye ayırınca misafirperverlik de halkın vazife ve hususiyetleri arasından çekilip
                                gitti. Daha
                                sonraları Hristiyanlık tesanüdünün, uzak haç yolculuklarının ve haçlılık taassuplarının
                                doğurduğu din
                                gayreti ile barbarlığın huşuneti biraz yumuşamıştır. Ama yabancılık yine de nefret
                                sahibi olarak kalmış,
                                seyyahlardan keyfi vergiler alınmış, hatta insanlar ticaret eşyası gibi addedilerek
                                resimler konmuş,
                                servetleri gasb edilmiş, kanun ve hukuk namına, hem de artık lağvedilmiş olan bir kanun
                                ve hukuk namına
                                miraslar hazineye intikal ettirilmiş, ve hasılı devrin zihniyeti «yabancıya karşı günah
                                bahis mevzuu
                                olamaz» sözü ile ifade edebileceğimiz bir zihniyet olarak kalmıştır.</span></p>
                <p><span class="font7">Bugün yağmur duasına çıktığımız gibi o devirde de fırtına için yalvarılıyordu.
                                Münevver
                                ruhani reisler Allah'tan, düşmanlarına kaza ve bela getirmesini niyaz ederlerdi. Böyle
                                bir devrin
                                doğurduğu ticari kanunlardan, uzun zamandır artık yerini daha sıhhatli fikirlere terk
                                etmiş bulunan bazı
                                nefretlerin doğurduğu usul ve itiyatların devam ettirilmesinden başka ne
                                beklenebilirdi.</span></p>
                <p><span class="font7">Şarkta ise bu eski misafirperverlik adetinin muhafazasının yarattığı ve halen de
                                yaratmakta olduğu tesirler Avrupa'dakinin tamamen tersidir. Tüccar ve malı bütün
                                misafirlik haklarından
                                istifade eder. Kudretli bir yerli bir yabancıyı soysa, ya-</span></p>
                <p><span class="font7">hancı, misafir bulunduğu aynı memlekette müntakimini de bulur. Türk ve Arap
                                İmparatorluklarının hakimiyetleri altındaki geniş topraklarda, tarlaların yakılıp
                                yıkıldığı,
                                imalathanelerin tahrip edildiği, felaket ve karışıklık devirlerinde bile mübadele
                                hakkına ve
                                misafirperverliğe olan bağlılığın daima baki kaldığını müşahede ediyoruz.</span></p>
                <p><span class="font7">Merkezi Afrika krallarına hitaben memleketleriyle ticari münasebet tesis etmek ve
                                mallar
                                için emniyet, tüccarlar için himaye istihsal etmek maksadıyla hükümdar namına kaleme
                                alınan mektuplarda
                                üzerinde israrla durulan esas nokta hep tüccara tanınan misafirlik hakkının
                                mukaddesliğidir. İngiliz
                                Kralı da barbar Krallardan ticaret serbestisini misafirliğin kudsiyeti namına rica
                                etmektedir! (...) (*)
                                (Sayfa: 180)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) «Türklerin Avrupa'ya gelip kamp kurmuş bir millet oldukları söyleniyor.
                                İşgalin
                                muvakkat sayılmasının sebebi Türklerin yabancılara karşı takındıkları tavır değildir.
                                Türklerin
                                misafirlerine gösterdikleri kabul, bir çadır misafirperverliği olmadığı gibi kanundan
                                doğan bir
                                misafirperverlik de değildir. Zira İslâm hukuku hem dini, hem de dünyevi ahkamı
                                itibariyle Müslüman
                                olanlardan başkasına kabili tatbik değildir. Türkler daha da ileri giderek yabancıların
                                kendi milli
                                kanunlarına sahip olmalarına ve tatbikatını da yine kendi dinlerine mensup memurların
                                idare etmesine
                                müsaade ettiler, Sayısız hayırlı neticeleri olan bu müsaade ve imtiyazda hakiki ve asil
                                bir
                                misafirperverlik ruhu gizlidir. Misafirperverliğin büyük, asil ve hakiki
                                misafirperverlik olarak var
                                olduğu tek memleket Türkiye'dir. Bu misafirperverlik bir kazazedeye gösterilen
                                misafirperverlikten
                                ibaret değildir. Bu alelade bir hayırhahlıktan siyasi kabullere kadar yükselen vs</span>
                </p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">Avrupa'da devlet adamlarım meşgul eden en mühim meselelerden biri ticareti tahdit
                                ve
                                takyid eden engelleri amme intizamını ihlal etmeden kaldırabilmenin usullerini bulmak
                                meselesidir.</span></p>
                <p><span class="font7">Avrupa devletlerinin az veya çok muvaffak olan siyasi konbinezonlarla yapmaya
                                çalıştıklarını Osmanlı İmparatorluğu akl-ı selim, müsamaha ve misafirperverlik sayesinde
                                uzun zamandan
                                beri yapmaktadır. İstanbul'un Türklerin payitahtı olduğu tarihten beri ticari yasaklara
                                da son
                                verilmiştir. Türkler Avrupa'nın, daha doğrusu bütün dünyanın ticaret ve sanayi ile zirai
                                mahsullerine
                                İmparatorluğun bütün limanlarını açmışlardır. Ticaret serbestisini mümkün olabilecek en
                                geniş, en yaygın
                                ve hudutsuz ölçüde tatbik etmişlerdir. Divan-ı Hümayun ne milli menfaat, ne de
                                mukabele-i bilmisil
                                bahanesi ile hiç bir zaman bu geniş imparatorluğun müstehlikine mal satmak ve
                                müstahsilinden mal almak
                                isteyen bütün milletlerin en geniş şekilde kullanmış ve kullanmakta oldukları bu
                                serbestiyi takyide
                                tevessül etmemiştir. (Sayfa: 187)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Her mal, kıymeti üzerinden ödenen cüz'î bir gümrük resminden başka hiç bir engel
                                ile
                                karşılaşmadan serbestçe Türkiye'ye ithal edilip satılabilir. Mal satmanın satın almaktan
                                daha karlı olup
                                olma-</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">istikbal ile hali kucaklayan bir misafirperverliktir. Bir yabancı Türkiye'ye ayak
                                basar
                                basmaz «misafir» namı ile selamlanarak istikbal edilir. İslâm memleketine gelen
                                Avrupalılar
                                misafirperverlikten başka iki mazhariyete daha nail olurlar: Birincisi kanunların
                                tanıdığı serbesti-i
                                medeni, diğeri de akıl ve tabiat kanunundan neş'et eden serbesti-i ticarettir.»
                                (Moniteur Ottoman) Eylül
                                1833</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">dığı üzerinde lüzumsuz hesaplara girişmeyecek kadar aklı başında olan adamların
                                zihnini
                                dış ticaret muvazenesi gibi bir kuruntu hiç bir zaman meşgul etmiş değildir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sebepten çeşitli memleketlerin mallarının aktığı Türk pazarları ticari
                                icaplara uygun
                                olarak gelen hiç bir malı reddetmez. Mal getiren ticaret gemilerinden resim alınmaz.
                                Türkiye'de herhangi
                                bir ihtiyaç maddesinin talebi karşılamaya kifayet etmemesinden doğan ve muazzam fiat
                                yükselmelerine
                                meydan vererek, fakir halk tabakasının istihlak itiyatlarını bozup mahrumiyetlere duçar
                                olmasına sebep
                                olan büyük fiat dalgalanmalarına hemen hemen hiç rastlanmaz. Yılların emeğini bir günde
                                mahveden ve
                                ticareti daimi bir tehlike ve alarm vaziyetinde bulunan bir meslek haline getiren bu
                                çeşit fiat
                                dalgalanmaları ticari tahdit ve yasaklamalardan doğar. Türkiye'de bu yasaklama ve tahdit
                                rejimi mevcut
                                olmadığı için bu rejimden doğan yıkıcı tesir ve neticeler de mevcut değildir.</span></p>
                <p><span class="font7">Vergi ve resimlerin asgari hadde tutulması ticari serbestlik rejiminin bir
                                icabıdır.
                                Türkiye'de vergi tarh ve tahsil memurlarının ticari muameleler karşısında gösterdikleri
                                yumuşaklık ve
                                itimada dünyanın hiç bir yerinde rastlanmaz.</span></p>
                <p><span class="font7">Yabancılara karşı gösterilen bu kolaylık ve emniyetin zaaftan neş'et ettiğini
                                söyleyecekler bulunabilir. Oysa yabancılara, halen istifade ettikleri hakları bahşeden
                                ve «kapitülasyon»
                                namı ile anılan ahidnamelerin ilk imzalandığı tarihin Avrupa'da İslâmın kudretine karşı
                                çıkabilecek her
                                hangi bir rakibin bulunmadığı bir devreye tesadüf ettiği bir vakıadır. Nitekim Fransa'ya
                                bahşedilen ilk
                                kapitülas-</span></p>
                <p><span class="font7">yon 1535 tarihli olup Kanuni Sultan Süleyman devrine rastlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu ahidnamelerin maddeleri bugün artık mer'iyette değildir. Ama ana prensipleri
                                hala
                                bakidir. Şu halde Türk Hükümdarları medeni Avrupa'nın bugün hararetle müdafaa ve talep
                                ettiği ticaret
                                serbestisini sırf kendi alicenaplık ve akl-ı selimleri ile 300 sene evvel ortaya atmak
                                suretiyle
                                Avrupa'ya tekaddüm etmişlerdir. (Sayfa : 190)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'deki Frenk kolonisi bu sistem sayesinde teşekkül etmiştir. Ama bu koloni
                                Türklerle Avrupalılar arasındaki her türlü münasebeti önlemekle kalmayıp eski
                                düşmanlıkları sürdürerek
                                Türklerle Avrupalıları birbirleri nazarında kötü duruma düşürmekte, telkin ettikleri
                                kendi peşin
                                hükümleri ile Avrupalıların Türklerle reayayı hakiki hüviyetleri içerisinde tanımasına
                                mani olmakta,
                                Türklerin de bu koloni mensuplarına bakarak Avrupalıları da onlar gibi kötü farz
                                etmelerine sebeb
                                olmaktadır. Binaenaleyh Türklerle Avrupalılar arasında en sıkı münasebetlerin Frenk
                                kolonisinin ikamet
                                ettiği mahallerde bulunduğunu zannetmek yanlıştır. Öyle ki, Türkleri tanımak yahut
                                onlarla samimi ve
                                dostane münasebetler kurmak isterseniz, bu Frenk kolonisinin yerleşerek Avrupalıların
                                itibarını
                                düşürdüğü mahallerin dışına çıkmanız gerekir.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye, bahşettiği ticari serbestiye mukabil yabancı devletlerden kendisine de
                                aynı
                                serbestiyi tanımalarını talep etmediği gibi kendi topraklarında bulunan yabancılara
                                tanıdığı hak ve
                                imtiyazların, yabancı devletlerin topraklarında bulunan Osmanlı te-</span></p>
                <p><span class="font7">baasına da tanınmasını talep etmemektedir. Bu da gösteriyor ki, bu ticaret
                                serbestisi ile
                                hak ve imtiyazları Türk hükümeti kendi hür idaresi ile ve hasbi olarak tekeffül ve
                                taahhüd etmiştir. Bu
                                haklar ihlal ve tecavüze uğradığı zaman siyasi ve ticari mümessillerimizin talebi ile
                                yeniden tesis
                                ediliyorsa bu, Türk hükümetinin baskı altında bu kararı vermeye mecbur edilmesinden
                                değil, hukuk
                                telakkisinden ileri gelmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir zamanlar sadece ahlaki bir hüviyet taşıyan ve bugün artık siyasi ve teamüli
                                bir
                                mahiyet kazanmış bulunan bu sistem kaynağını, göstermeye çalıştığım gibi, milli istihsal
                                ve sanayiye
                                verginin zararlı olduğu kanaatı ile misafirperverliğin mukaddes sayılmasından almıştır.
                                Ama yabancıyı
                                himaye ve misafir eden konsolos eğer herhangi bir sebepten dolayı memlekete karşı
                                düşmanca bir tavır
                                alırsa Türk himaye ve misafirperverliğinden istifade hakkını kaybeder. (Sayfa :
                                297)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Konsoloslara tanınan nüfuz ve imtiyazlar sayesinde teşekkül eden bu parazit Frenk
                                grubu
                                terbiye ve itiyat itibariyle Avrupalılardan çok uzaklaşmıştır. Kendilerine tanına hak ve
                                imtiyazların
                                icrası, onların Türk halkı ve hükümeti ile ekseriya düşmanlık derecesine varacak şekilde
                                daimi bir
                                ihtilaf halinde bulunmalarına yol açmaktadır. (... ) Ayrıca konsolosluklarımızda
                                istihdam edilen bütün
                                bu Rum, Ermeni, Yahudi ve Frenk güruhundan da bahsetmek gerekirse şunu ifade etmek
                                isterim ki, Türkiye
                                ile yapmakta olduğumuz ve büyük ehemmiyeti haiz olan ticaretimizin Avrupalı tüccarların
                                elinden çıkarak
                                bir takım likayatsız Rum tüccarlarının eline geç-</span></p>
                <p><span class="font7">mesi ticaretimizin istikbalini tehlikeye düşürmektedir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu basit adamlar konuşurken sanki kendileri konsolosmuş gibi bir ifade
                                kullanmaktadırlar.
                                Bulundukları bölgelerde himaye ettikleri bir iki Frenk yahut reayadan ve bütün
                                Avrupalılardan
                                «vatandaşlarımız» diye bahsetmektedirler. (Sayfa : 299)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerde Ticari Zihniyet</span></p>
                <p><span class="font7">İnsan, çeşitli memleketlerden gelen kervanların gece olunca konaklamalarını,
                                dünyanın
                                dört bir tarafından gelen ve üzerinde çeşitli yabancı marka ve işaretlerin bulunduğu yük
                                balyalarını üst
                                üste yığmalarını görünce Şarkta daimi emniyetsizliğin ve müsamahasız bir mutlakıyet
                                rejiminin hüküm
                                sürdüğü yolundaki kanaatların ne kadar asılsız olduğunu derhal anlar.</span></p>
                <p><span class="font7">Ama mallarımızın büyük bir arzu ile kapışıldığı, Birmigham muslinlerinin Hint
                                muslinlerine tercih edildiği, Glascow kumaşlarının Golconde'den gelenlere, Sheffield
                                çeliklerinin Şam'da
                                istihsal edilenlere, İngiliz şallarının Hint şallarına tercih edildiğini gördüğümüz ve
                                Türk
                                tüccarlarının tam bir ticari zihniyetle hareket ettiklerini müşahede ettiğimiz zaman
                                meş'um ihtilafların
                                Şarkla Garbı bunca zamandan beri ayırmış olmasından derin bir esef duyduğumuz gibi
                                bundan sonra bu iki
                                alem arasında, ticaretin inkişafını takip edecek olan süratli bir refah ve zenginlik
                                artışını tevlit
                                etmek üzere dört başı mamur bir antlaşmanın artık doğacağını ümit etmekten de kendimizi
                                alamayız.
                                (İkinci kitap; Sayfa: 192)</span></p>
                <p><span class="font7">... Umumiyetle bir Türkün dindarlığı seyyah veya tüccarların geçerken dinlenip
                                serinlenebilmeleri için pınar başlarına ağaç dikmesi, yol, köprü ve çeşme inşa
                                ettirmesiyle tezahür
                                eder. Bütün bu hayrat arasında en çok rastlananı münhasıran ticarete tahsis edilmek
                                üzere inşa edilen
                                hanlardır.</span></p>
                <p><span class="font7">Türkler kendi evlerini balçık ve latadan inşa ettikleri halde hanları en sağlam
                                taşlardan
                                yapmakta, geniş avlular tahsis etmekte ve her türlü yangın veya baskın tehlikelerine
                                karşı ticareti
                                vikaye maksadı ile sağlam demir kapılarla donatmaktadırlar. Bu hanlar din, içtimai
                                seviye ve vasıflarına
                                bakılmadan herkesin istifadesine açıktır. Öyle ki bu hanlarda en fakir bir insana bir
                                oda tahsis
                                edildiği gibi, en zenginine de daha fazla oda verilmez, (Sayfa : 195)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Şark tüccarlarının Avrupa'dan gelen mal denklerini açıp gönderecekleri muhtelif
                                yerlerin
                                zevklerine göre ayırıp büyük bir sür'at ve maharetle katırlarla develere yüklediklerini
                                gördüğüm zaman
                                onların çok büyük bir ticari kabiliyete sahip olduklarına kani oldum. Bu kabiliyet ve
                                tecrübe onların
                                ticarete yapılan her türlü gayri meşru ve yersiz müdahaleyi fark etmelerine ve bilhassa,
                                ticari
                                menfaatin bir ve bütün olduğunu, yani aynı şahsın hem alım, hem satım ve hem de
                                nakliyeyle alakadar
                                bulunduğunu ve binaenaleyh Avrupa ile menfaat çatışmalarına son vermek icap ettiğini de
                                hissetmelerine
                                imkan veriyordu. (Sayfa : 371)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">1832 yılı başında çok mühim olmasına rağ-</span></p>
                <p><span class="font7">men çok da ihmale uğramış bulunan Dıraç şehrini ziyaret ettim. Hayatımda
                                rastladığım en
                                sevimli adamlardan biri olan valisi Türktü. Hem vazifesi başında hem de hususi hayatı
                                içinde tanımak
                                fırsatını bulduğum bu vali inanılamayacak kadar namuslu bir adamdı. (...) Dıraç'ın
                                Romalılarla
                                Venedikliler zamanındaki ihtişamından haberi bile yoktu. Şarkla Garp arasındaki
                                ticaretin asırlarca
                                Dıraç limanından geçtiğini bilmiyordu. Ama buna rağmen şehrin mevkiinin hal ve istikbal
                                için arz ettiği
                                ticari avantajları çok iyi takdir ediyordu. Bunu şöyle ifade ediyordu:</span></p>
                <p><span class="font7">«Vicdanımla vazifemi daimi çatışma halinde bulunduran bu makamda kalarak bu pis
                                bataklık
                                kokusuna tahammül etmeme sebeb olan bir şey varsa o da Dıraç'ı Türkiye'nin en belli
                                başlı limanlarından
                                biri haline getirebileceğime olan kat'i inancımdır. Avrupa tarafındaki batı
                                sahillerimizde emin ve
                                müsait bir limana malik değiliz. Öyle ki, bu bölgedeki köylüler İstanbul, Leipzig, ve
                                Selanik'ten
                                katırla 60 günde Manastır'a getirilen mallarla ihtiyaçlarını gidermek mecburiyetinde
                                kalıyorlar. Dıraç'm
                                her türlü rüzgara açık bir körfez olmaktan çıkıp gemilere sığınma imkanı verecek bir
                                liman haline
                                gelebilmesi için sadece bir dalgakırana ihtiyaç vardır. Gemilerin rahatlıkla
                                yüklenmelerini temin edecek
                                olan bu dalgakıran halen İstanbul'dan başka Türkiye'nin hiç bir limanında mevcut
                                değildir. Bundan başka
                                Dıraç karayollarının da merkezidir. Şehirden yirmi ila otuz saatlik mesafeye kadar
                                yollar oldukça düz
                                olup kolaylıkla araba işleyecek bir hale getirilebilir. Bataklıkları kurutmak üzere
                                bataklıklar
                                istikametinde 3 yol açmayı düşünüyorum. Eğer müsaade</span></p>
                <p><span class="font7">ederlerse halen çok sayıda geminin uğradığı limanımızın 5 yıllık geliri ile
                                birlikte pek
                                verimli olmayan Tuzla gelirini de kullanarak limana bir dalgakıran yaptırmak istiyorum.
                                (... ) »</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Vali, nihayet İngiltere Türkiye'nin zevkine göre mal istihsal eden az nakliye
                                masrafı ile
                                en kestirme yollardan mallarını Türk pazarlarına getirdiği ve Türk hükümeti de memleket
                                içi nakliyat
                                masraflarını azaltmak üzere akıllıca hareket edip yol inşa ve tamirine teşebbüs ederek
                                en lüzumlu
                                maddelerin vusulünü teshil ettiği takdirde İngiltere'nin Türkiye'ye gerekli bütün
                                malları temin
                                edeceğine ve Türkiye'nin de bundan nüfusu dörtte bir nisbetinde artmış kadar istifade
                                edeceğine kesin
                                olarak kani idi. (Sayfa : 281)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerin Medeniliği (*)</span></p>
                <p><span class="font7">... Medeniyet deyince aklımıza gelen zihni meleklerimizin inkişafı,
                                bilgilerimizin artıp
                                yayılması ve maddi hayat şartlarıyla konforun artması ise, hali hazır Avrupa
                                medeniyetinin bugünkü İslâm
                                medeniyetine üstün olduğuna şüphe yoktur. Ama medeniyet hakkındaki bu tarife ithal
                                edilmesi gereken
                                ahlaki saffetin muhafazası ve bundan doğan hususi bir saadet ve idminan duygusu gibi
                                unsurlar hesaba
                                katıldığı takdirde Şarkı ve Garbı iyi tanıyan hiç kimse Şarkın bu bakımdan Garba çok
                                üstün bulunduğunu
                                inkar edemez. Şarkın bu hususiyetini La-</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="kesik_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font0">(*) Bu yazı La Gazette Augsburg'ta neşredilmiş olup 18 Nisan 1834 tarihli le
                                Manilen
                                Ottoman gazetesi tarafından iktibas edilmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">
                                <hr class="duz_cizgi">
                        </span></p>
                <p><span class="font7">martin'de övmektedir. Esasen bu derece bariz ve temel ehemmiyetli bir hususiyetin
                                ahlak,
                                adet ve dinin insan kalbinin ihtiyaçları olduğunu anlamış olan. bir kimsenin gözünden
                                kaçmasına imkan
                                yoktur .. (Sayfa : 260)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Lamartin'in Türk idaresi altında bulunan Rum,, Dürzi v.s. gibi milletlerin
                                idareciler
                                karşısındaki vaziyetleri hakkında söyledikleri tamamen doğrudur. Ama bu vaziyet nasıl
                                başka türlü
                                olabilirdi? Bu milletler daha büyük bir bağımsızlık içinde Avrupa'ya yaklaşmaktan ne
                                kazanacaklardı?.</span></p>
                <p><span class="font7">Hristiyanlar fethettikleri yerlerde bulunan Müslümanları daima tenkil etmeye
                                çalışmışlardır. Hatta bugün bile Müslümanlarla bir arada yaşamalarına imkan olmadığı
                                iddiasıyla binlerce
                                aileyi ana vatanlarından kovmaktan çekinmemişlerdir. Müslümanlarsa aksine Hristiyanlara
                                son derece iyi
                                kabul göstermişler dinlerine mülklerine hatta kanun ve müesseselerine bile
                                dokunmamışlardır. (... )
                                (Sayfa : 266)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türklerdeki Tabiat Sevgisi</span></p>
                <p><span class="font7">Osman Gazi'nin gördüğü İmparatorluk rüyasının üstünden 5 asır geçtikten sonra,
                                torunlarının fethettikleri memleketi gezen bir şair intibalarını şöyle
                                anlatıyordu:</span></p>
                <p><span class="font7">«Bu saraylarda Türk halkının hususiyeti olan derin tabiat idrakiyle aşkını
                                görüyoruz.
                                Güzel manzaralara, kükreyen denizlere, serinliklere, pınarlara, dağların karlı
                                zirveleriyle
                                çerçevelenmiş engin ufuk-</span></p>
                <p><span class="font7">lara karşı duyduğu fıtri meyil Türk ırkının ana vasfıdır. Bu meyilde bütün
                                zevkleri tabii
                                ve sade o an ve mazisini unutmak istemeyen çiftçi ve göçebe bir halkın hatırasını
                                hissederiz. Türk halkı
                                başkentiyle saraylarını İmparatorluğun ve hatta bütün yeryüzünün mevcut en güzel
                                tepesinin eteğinde inşa
                                etti. Türkiye'nin her tarafında da aynı tabiat sevgisine rastlarız. Avam veya havas,
                                büyük veya küçük
                                her</span></p>
                <p><span class="font7">Türk'ün kalacağı yeri seçer ve düzenlerken bir tek kaygısı, bir tek ihtiyacı
                                vardır ; o
                                da güzel manzaralı bir ufka sahip olmaktır. Evini kurduğu yerin şartları ve fakirlik
                                buna imkan
                                vermediği takdirde hiç olmazsa evin civarındaki bir bahçeye dikeceği ağaçla,
                                yetiştireceği kuş ve
                                güvercinler sayesinde bu ihtiyacını gidermeye çalışır. Yine bu meyilleri yüzünden
                                Türkler nerede yüksek
                                ve manzarası güzel bir yere rastlarlarsa oraya hemen bir cami, bir zaviye, bir kulübe
                                yerleştirirler.
                                Boğazın Anadolu ve Rumeli sahillerinde kuytu ve şirin hiç bir yer yoktur ki bir Paşa
                                veya Vezir oraya
                                bir yalı ve bir bahçe yaptırmış olmasın. Muhteşem bir ufka nazır, çeşme yanında şirin
                                yapraklı dalların
                                gölgesinde oturarak gözlerini kıra veya denize dikmek ve bu vaziyette saatler ve günler
                                boyu bu
                                belirsiz, müphem temaşa ile sarhoş olmak; İşte bir Müslümanın hayatı budur. Evini nereye
                                ve nasıl
                                kuracağını da tayin eden bu hayat tarzıdır. Onun, büyük ihtiraslar kendisini
                                alevlendirip doğuştan
                                aldığı ve içinde saklı tutmakla birlikte hiç bir zaman kaybetmediği enerjisini tekrar
                                ortaya çıkarıncaya
                                kadar sakin ve sessiz kalmasının sebebi de budur.»</span></p>
                <p><span class="font7">LAMARTINE (Şarka Seyahat)</span></p>
                <p><span class="font7">Sir Charles Elsot K. G. M. G. (Odisseus) 1908</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">RUMELİ AVRUPASINDA TÜRKİYE</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkler</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlıların meziyetlerini tanımamak haksızlık olur. Şüphesiz en yüksek durumu
                                haiz
                                oldukları zaman cesaret, kudret, itaat, zapturapt ve itidal gibi Türklere has vasıflara
                                sahiptiler.
                                Timürlengin indirdiği darbe altında çökmemeleri şayan-ı hayret bir şeydir. (Sayfa :
                                87)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Çevrelerindeki zorun basıncı altında evvelce olduklarından bilfiil daha az harpçi
                                oldular, fakat diğer taraftan Avrupa milletlerindeki tesanüdü meydana getiren umumi
                                kaideden müteessir
                                olmadıkları görüldü.</span></p>
                <p><span class="font7">Zaptettikleri ülkelerdeki milletleri temsil etmek için az gayret gösterdiler. Ve
                                onların
                                tesirleri altın<la da kalmadılar. (Sayfa : 88)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Rumeli, yani Avrupa'daki Türkiye ifadesi Hindistan'ı tarif ederken Asya'da
                                İngiltere
                                demekten o</span></p>
                <p><span class="font7">kadar farklı değildir. Hakikaten her bakımdan olmamasına rağmen bir çok yönlerden
                                bu iki
                                imparatorluk arasında büyük bir benzerlik vardır. Her ikisinde de en çeşitli insan
                                ırklarını barındıran
                                geniş bir toprak parçasını nisbeten küçük bir müstevli topluluğu tarafından idare
                                ediliyor. Dil
                                farklılığı sebebiyle de idareciler idare edilenlerle tam bir anlaşmayı sağlayamıyorlar.
                                (Sayfa :
                                89)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Her Türk doğuştan askerdir. Diğer mesleklerde işler kötü gittiği zaman askerliği
                                benimser, ortaya (isterse bir ayaklanma hadisesi olsun) dövüşmek için bir mesele çıktığı
                                zaman metin ve
                                cesaretli Türk köylüsü uyanır ve şayanı hayret bir teşkilatçılık kabiliyet ve kudretini
                                gösterir, birçok
                                çareler bulur. Türkler, namuslu, her şeyi hoş karşılayan, çocuklara, hayvanlara karşı
                                müşfik ve çok
                                sabırlı insanlardır. Fakat dövüşçülükleri tuttuğu zaman Hunlar'ın, Cengiz'in korkunç
                                savaşçıları gibi
                                oluverirler. (Sayfa : 93)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Hristiyan ırkların son yıllarda Türk boyunduruğundan kurtulmak için yaptıkları ve
                                birçok
                                hallerde başarı gösterdikleri gayretler bir kıskançlık ve itimatsızlık havası yarattı.
                                Türkler bu yüzden
                                Hristiyan tebaalarını amme işlerinde mümkün olduğu kadar az kullanmağa başladılar. Fakat
                                bu hal evvelce
                                yoktu. Osmanlı tarihinde padişah, Türk ırkının en önemli şahsiyeti idi. Yalnız ticaret
                                değil, idari
                                işler dahi yabancılar tarafından yapılırdı. Bu garip milletin tarihindeki en fevkalade
                                tarafların, dan
                                biri tıpkı Orta Asya'da bayrakları etrafında</span></p>
                <div>
                </div><br clear="all">
                <div>
                </div><br clear="all">
                <p><span class="font7">Türkleri, Moğolları, İranlıları veya işe yarayan herhangi bir milleti toplayan
                                başbuğlar
                                gibi, diğer ırklardan faydalanmak hususunda gösterdikleri maharettir. (Sayfa :
                                94)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Bir Türk köyünde bir gece geçirenler bile bu köy sakinlerinin bir çok
                                meziyetlerinin
                                tesiri altında kalmaktan kendilerini kurtaramazlar. Bunlardan biri vakur bir nezaket ve
                                güzel tavırdır.
                                Bu da şüphesiz her Türkün, hakim ırkın bir ferdi ve asil bir millete mensup olmanın
                                şuurunda olmasından
                                ileri geliyor. Üstü başı pek o kadar muntazam olmayan askerler ve kaba saba çobanlarda
                                bile yabancılara
                                karşı sosyal bakımdan aşağı durumda olmadıklarım gösteren bir hava var. Diğer önemli
                                vasıflarından biri
                                de misafirperverlikleridir. Nadiren para alırlar. Ve kendilerine ücret teklif edildiği
                                zaman sadece
                                «Hancı değiliz» derler. Diğer taraftan Avrupalı misafirlerle din kardeşi olan Anadolu
                                Hristiyanları,
                                güler yüzle karşıladıkları bu misafirlere ayrılırken fahiş bir masraf pusulası verirler.
                                Türkler
                                çalışkanlık, namus ve doğruluk bakımından Hristiyan komşularından kat kat üstündürler.
                                Ve söz verdikleri
                                zaman sözlerine tam manasıyla itimat edilebilir (Sayfa: 95)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Eski bir Çin tarihçisinin dikkatini çeken ve bu gün de müşahede edebileceğimiz,
                                Türklere
                                ait bir hususiyet var ki, bu onları «Tunguse» lar gibi artık meçhul bir hale gelen
                                Sibirya kabilesi
                                olmaktan kurtarmış ve büyük bir millet yapmıştır. Bu hususiyet içten gelen bir disiplin
                                duygusudur. İşte
                                bu hususi-</span></p>
                <p><span class="font7">yet dışarıdan çökmekte olduğu intibaını uyandıran Osmanlı İmparatorluğunu ayakta
                                tutuyor.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu duygu sayesinde yarı aç, yarı giyinik Türk askeri, her türlü mahrumiyetlere
                                karşı
                                koyuyor. Başka memleketlerde fesat ve yetkisizlikten dolayı meydana gelebilecek
                                karışıklıkların önüne
                                geçiyor.</span></p>
                <p><span class="font7">Hakim ırk kendi üstünlüğünün doğurduğu bir azamet hissi ile adetlerine ve
                                fikirlerine
                                karşı müsamaha gösterdiği fakat anlamak hususunda az gayret sarfettiği yerli halktan
                                uzak kalmakta ve
                                onunla kaynaşmamaktadır. Her ikisi arasında din ayrılığı hüküm sürüyor. Bu hal
                                Hindistan'da Türkiye'de
                                olduğundan daha şümullüdür. Şüphesiz bu benzetiş umumi bakımdan hakikate uygundur. Fakat
                                okuyucuya
                                Türklerin kendi yurtlarında nasıl tecrit olunduklarını gösterir. (Sayfa : 96)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Avrupalıların Şarklılar'a atfettikleri atalet (tembellik) birçok bakımdan doğru
                                değildir.
                                Çünkü Türk köylüsü insanların en çalışkanı, gayretlisi, asker olarak da en atılganıdır.
                                Fakat burada
                                gözden geçirdiğimiz bir çok mesuliyetlerin hazan fertleri atalete sevk ettiği de vaki
                                olmaktadır.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Dünyanın hiçbir memleketinde, mesleklerde, başarı ve istidat Türkiye'de olduğu
                                kadar rol
                                oynamaz. Bir köy çocuğu tıpkı «bin bir gece masallarında» olduğu gibi vezir olabilir.
                                Uysallığın ve
                                alçak gönüllülüğün diğer meziyetlerden fazla mükafatlandırılması bir yana, eşitlik
                                bakımından,
                                Padişahların idare ettiği Osmanlı İmparatorluğunda en az Amerika Birleşik
                                Devletlerindeki kadar eşitlik
                                vardır.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Türkiye'de Kapitülasyonlar</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de yaşayan yabancı uyruklu Hristiyan ecnebiler kapitülasyon denilen
                                imtiyazlara
                                göre muamele görürler. Bunlar bütün büyük şehirlerde ticari işlerden dolayı bu
                                imtiyazlardan
                                faydalanarak Türk kanunlarının kaya pençesi içine düşmekten kurtulurlar. Kapitülasyonlar
                                dolayısıyla
                                Türklerin hükümran oldukları yerde Osmanlılıkla ilgisi kalmamış birçok bölgeler meydana
                                gelmiştir.
                                (Sayfa : 117)</span></p>
                <p><span class="font7">* </span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türkiye'de bütün yabancılar, yabancı ülkelerde diplomatların sahip oldukları
                                haklardan
                                istifade ederler. Polis mensup oldukları devletin sefaretinin rızası olmadan bunların
                                evlerine giremez.
                                Eğer bir yabancı tevkif edilirse sefaret derhal haberdar edilmelidir. Ecnebi
                                tabiiyetinde olan bir şahıs
                                muhakeme edilirken o devletin bir memur veya mümessili mahkemede hazır bulunmalıdır. Bu
                                memur veya
                                mümessil eğer kararı gayri kanuni bulursa itiraz ettiği gibi infazı da durdurabilir.
                                Ecnebiler
                                arasındaki davalarda mümessillerin hazır bulundukları davalar sefaret veya
                                konsolosluklarda, Türklerle
                                yabancılar arasındaki davalarda mümessillerin hazır bulundukları muhtelif mahkemelerde
                                görülür.
                                Yabancılardan alınan vergi ve resimler anlaşmalarla kararlaştırılmıştır. Sefirlerin
                                rızası olmadan
                                çoğaltılmaz, tahfif edilmez. Bu sistemin umumi ismi kapitülasyondur. Türkiye ile diğer
                                devletler
                                arasında akdedilen muahedelerde verilen bu imtiyazın İngiltere ile 1675'de umumiyetle
                                «Hristiyanlar
                                İslâm kanunlarına tabi olarak yaşayamazlar» düsturuna göre meydana geldiği zannediliyor.
                                Bu mantık Avrupalıların işine gelmektedir. Çünkü bu sayede
                                Hristiyan olmayan memleketlerden bu kabil imtiyazlar isteyebiliyorlar.</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Kanaatime kalırsa, İstanbul'daki Hristiyanların halk üzerindeki daimi baskıdan
                                nisbeten
                                az şikayetleri vardır. Çünkü büyük devletler bunların endişelerini yatıştırırlar. Fakat
                                Türkleri
                                koruyacak, kendi hükümetlerinin yaptığı baskıya mani olacak bir kuvvet yoktur. Çok haklı
                                olarak ben
                                Türklerden nefret etmem; birçok yönlerden onlar gayri müslimlerden daha iyi insanlardır.
                                (Sayfa:
                                140)</span></p>
                <p><span class="font7">Albert Howe Lybyer, Oberlin Kolejinde Avrupa Tarihi Profesörü Cambridge
                                1913</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DEVRİNDE OSMANLI
                                İMPARATORLUĞUNDA
                                HÜKÜMET</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı Tarihinin Temeli</span></p>
                <p><span class="font7">Bu Devlet, Anadolu Selçukîlerinin on parçasın. dan bir tanesinin kabile reisi
                                Osman
                                isminden mülhem olarak Osmanlılar adını aldı. Onların görünüş. te gayri müsait olan
                                şartlar içinde bu
                                kadar kısa bir .sürede böyle dayanıklı bir devlet kurmaları tarihin . en şaşılacak
                                olaylarından biridir.
                                İstiklallerine kavuştuktan iki buçuk asır sonra, son defa olarak bü. tün Akdeniz
                                medeniyetini tek bir
                                İmparatorluk halinde birleştirmeye muvaffak olabildiler.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı İmparatorluğunun Seciye Ve Ödevi</span></p>
                <p><span class="font7">On Altıncı Yüzyılın Osmanlı Türkleri önce Akdeniz medeniyeti alanındaki ülkeleri
                                idareleri altına aldılar. Ele geçirilmeyen yerler Karadeniz'in kuzeyindeki yerler idi.
                                Bunlar Roma ve
                                Bizans'ın tesiri altında kaldıkları kadar İstanbulun da nüfuzundan uzak değildiler.
                                Böylece Osmanlı
                                imparatorluğu kendisine tesir eden bölgeler istisna edilmek şartıyla</span></p>
                <p><span class="font7">tarihin ana sahası diye adlandırılan memleketlerde, esaslı gelişmeler yaptı. Bu
                                sebeple
                                Osmanlıların Batı aleminde yukarıdaki hakikate dayanan ve şimdiye kadar kabul edilegelen
                                daha aşırı
                                hakları vardır.</span></p>
                <p><span class="font7">İkincisi, Osmanlılar Akdeniz medeniyeti içinde doğu ve batıyı birleştirdiler.
                                Tarihin
                                klasik devirlerinde yaşayanlar, yalnız Yunanlılar, Romalılar ve Şarklılardan ibaret
                                olarak
                                bilinmektedir. Osmanlı Türkleri, Yunanlılar ve Romalıların ellerinde bulunan toprakların
                                üçte ikisini
                                zaptettiler. Aynı hadise, Şark ülkelerinde de cereyan etti. Issus'ın devrinden
                                Menzikas<sup>'</sup>a
                                kadar Anadolu bir çok bakımlardan Avrupa'nın bir parçası olmuştu. Osmanlı
                                İmparatorluğunu sadece bir
                                Şark devleti addetmek tarihi yanlış anlamak ve insan tabiatını tersinden ele almaktır.
                                Bu muazzam
                                devletin yalnız arazisi Şark ve Garp topraklarından meydana gelmiyordu. İçinde
                                yaşayanlar da kültür ve
                                hükümet sistemlerini hem Doğudan hem de Batıdan almışlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">Üçüncüsü, Osmanlılar Hristiyanlardan da faydalanmışlardır. Bu İmparatorluğun
                                sınırları
                                içinde yaşayanların tamamına Müslüman gözüyle bakılıyordu. Bu sebeple çok kötü tesirler
                                bırakan Haçlı
                                seferleri, Müslüman Türklerle Avrupalılar arasında aşılmaz bir mania yaratmış ; Doğu ile
                                Batı aleminin
                                arasını tamamen açmıştır. Bu kötümser havanın üzerine kurulmuş olan düşmanlık temelini
                                bertaraf etmek
                                mümkündür. Aslında Hazreti İsa'nın Tanrılaştırılması, ve bir kaç başka mesele bir yana
                                bırakılırsa
                                Hristiyanlıkla İslâmiyet arasında prensipçe büyük ayrılıklar yoktur.</span></p>
                <p><span class="font7">Acaba Osmanlı istilasına uğrayan toplulukların mukadderatı sadece tabiyet
                                değiştirmek mi
                                idi?</span></p>
                <p><span class="font7">Yoksa bu insanlar her sahada yurtlarına bağlı ve tam bir ahenkle aksamadan idare
                                edilen
                                gayretli bir milletin mensupları durumunda mı idiler? Bu sorular Osmanlı Türklerinin
                                karşısına çıkan ve
                                halledilmesi hemen hemen imkansız görünen çetin meseleleri teşkil ediyor; buna rağmen
                                Türkler bu işi
                                çözmeğe cesaretle atıldılar.</span></p>
                <p><span class="font7">İmparatorluk yönetiminde din birliği soru dışı kalıyordu. On altıncı yüzyılda
                                gerek
                                içtimaî, gerekse kültür bakımından birlik, dinî inançlara dayanıyordu. Mesele Batıda da,
                                Doğuda da aynı
                                şeydi.</span></p>
                <p><span class="font7">Eğer Osmanlı İmparatorluğu dört yüz sene evvel dinî işleri, dini düşünceleri
                                bugünkü
                                Türkiye'nin yapmağa çalıştığı gibi bir kanaat ve vicdan meselesi olarak telakki
                                etmeseydi memleketin
                                tarihi bambaşka bir yöne çevrilirdi. Fakat Osmanlılar Avrupa'da ele geçirdikleri
                                yerlerde bu birliği ne
                                kadar fazla temin ettilerse, insanlığa ve medeniyete de o nisbette faydaları
                                dokundu.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı İdare Müessesesi</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlı İmparatorluğunun idare müessesi uzun bir tecrübe devresinden geçiyor. Yer
                                yüzünde
                                bu kadar büyük çapta ve o nisbette cesarete, atılganlığa bağlı bir teşebbüs pek o kadar
                                görülmüş
                                değildir. Tarihte bunun benzerlerini iki yerde görüyoruz: Biri Eflâtun'un ideal
                                Cumhuriyetinde ki bu,
                                mefkureci bir hüviyet taşır. Diğer hakiki olanı da Mısır Memluklarıdır. Eflâtun'un
                                eserindeki idari
                                müessese eski Helen aristokrasisinin hudutları içinde çerçevelenmişti. Osmanlı idare
                                müessesi Memluk
                                sis-</span></p>
                <p><span class="font7">temine galebe çalmış ve ondan daha uzun ömürlü olmuştur. Amerika Birleşik
                                devletlerinde
                                memleketin ücra köşelerinde kaba saba işlerle meşgul olan insanlar başkanlık
                                sandalyesine oturmuşlardır.
                                Nazari olarak Katolik kilisesi bir köylüyü papa mevkiine gelecek şekilde yetiştirebilir.
                                Fakat dikkat
                                edilirse bu mevkilere namzet olanların Hristiyan dinine mensup olmaları gerekmektedir.
                                Osmanlılar bu
                                namzetlerin çoğunu bile bile köleler arasından seçtiler. Onlardan devlet bakanları
                                yetiştirdiler.
                                Sığırtmaçlar, çobanlar saray memurları oldu; padişah kızlarıyla evlendiler. Babaları,
                                anaları
                                yüzyıllardan beri Hristiyan  olan delikanlıları, vali, general olarak terbiye
                                ettiler. Bunların
                                arasında hilali yükseltmek, salibi yok etmek için savaşan ordulara kumanda edenler
                                bulunuyordu. Bu idari
                                müessese onlara: «Babanız kimdi biliyor musunuz?» Hatta «Türkçe konuşabiliyor musunuz?»
                                diye
                                sormamıştır. Yüzlerini, yüz hat ve ifadelerini incelemişler ve onlara: «Sen asker
                                olacaksın, eğer
                                liyakat gösterirsen seni general yapacağız» veya «Sen ilim adamı olacaksın, eğer içinde
                                bir cevher
                                taşıyorsan vali veya sadrazam olabilirsin» demişlerdir. (Sayfa : 45)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Devşirme Usulünün Değeri</span></p>
                <p><span class="font7">Devşirme usulü görünüşte zulüm, baskı ve merhametsizlik gibi bir tesir
                                bıraktığından
                                derin bir infiale sebep olmuştu. Dini amiller de bu infialin meydana getirdiği kin ve
                                düşmanlık
                                hislerini körükledi. Şüphesiz fertlerin hürr'.y0tine inananlara karşı bu şekilde
                                hareket, yani erkek
                                çocukların ailelerin-</span></p>
                <p><span class="font7">den uzaklaştırılmaları davası müdafaa edilemez. Bu usul ayni zamanda ana ve
                                babanın
                                evlatları üzerindeki haklarını da ortadan kaldırıyordu. On altıncı asır Osmanlı
                                felsefesinde bu gibi
                                düşüncelere bilhassa Hristiyan tebaa bahis konusu olduğu zaman yer verilmediği
                                görülüyor. İlk bakışta bu
                                Devletin prensiplerinin Batı fikirleriyle telif edilemeyeceği söylenebilir. Bunları bir
                                yana bırakalım
                                da hadiseyi olduğu gibi kabul edelim; acaba bu sistem birbirinden mahrum edilen ebeveyn
                                ve çocuklar
                                üzerinde ne gibi bir tepki yaratıyordu? Bu husustaki ebeveyn ve çocukların kanaatı
                                tamamen diğer
                                düşünceleri cerh ediyor. Sözlerine itimat edilebilen şahitler, devşirme sisteminin bütün
                                anne-babalar
                                üzerinde aynı tesiri doğurmadığını söylüyorlar. Ayrılış sahneleri gayet acıklı oluyordu.
                                Bilhassa analar
                                öz evlatlarının bağırlarından kapılarak meçhul ülkelere götürülmesini görmektense
                                onların ölümlerine
                                şahit olmayı hemen hemen tercih edecek raddeye geliyorlardı. Fakat ayni zamanda, bu
                                çocukları günün
                                birinde zengin ve iktidar mevkiine geçmiş görmek ihtimali de mevcuttu. Aile yuvasından
                                on iki ila yirmi
                                yaş arasında çekilip alınan bu gençlerin ana ve babalarını unutacakları akıldan
                                geçirilemez. Eğer
                                servete ve refaha kavuşur ve ömürleri vefa ederse bunlar hazan ebeveynlerini arayıp
                                bulurlardı. Tarih
                                kanuninin veziri Maktul İbrahim Paşanın bu şekilde hareket ettiğini gösteriyor. Babalar
                                evlatları önüne
                                çıkan böyle bir fırsatı annelerden daha ziyade takdir ediyorlardı. Ekseriyetle bu takdir
                                ebeveynin
                                Hristiyanlık kanaatlerinin, daha doğrusu imanlarının kuvvetli ve zayıf olmasına göre
                                değişiyordu.
                                Birçokları oğullarını genç yaşta evlendiriyorlardı. Çünkü evlilik bu</span></p>
                <p><span class="font7">usulle devlet emrine girmeğe mani idi. Bir kısım anne ve babalar da nakdi bedel
                                yanı
                                muayyen bir ücret vermek suretiyle devşirmelikten muafiyet kazanıyorlardı. Birçok
                                ebeveyn bunun aksine
                                çocuklarının devşirilmesinden memnundular. Çünkü onların kendileri gibi düşkün ve fakir
                                kalmaktan
                                kurtulacaklarını, kabiliyetlerine uygun birinci sınıf bir tahsil görerek ilerde servet
                                ve mevki sahibi
                                olacaklarını biliyorlardı. Hakikaten, bu çocukların anne ve babalarından çoğu devşirme
                                sisteminin bir
                                yük olmaktan ziyade büyük bir imtiyaz olduğu kanaatinde idiler. Bunda haklı idiler.
                                Birçok hallerde Türk
                                anne ve babalarının kendilerini kıskandıkları vaki olmuştur. Bu Türkler Hristiyanlara
                                para veriyorlar ve
                                öz evlatları için, tıpkı o ailenin Hristiyan çocukları gibi Hristiyan adı altında
                                beyannameler
                                yazdırıyorlar ve bu şekilde padişahın kölesi olarak hizmete girmelerini sağlıyorlardı.
                                Dini intiba,
                                siyasi nazariyeler bir tarafa bırakılırsa, devşirme usulünün anne ve babalara hiç bir
                                surette
                                kötülüğünün dokunmadığı görülüyor.</span></p>
                <p><span class="font7">Bizzat çocukların durumları da aynı mülahaza ile tetkik edildiği zaman vaziyetin
                                onlar
                                için de muvafık ve müsait olduğu görülüyor. Devşirme şeklinde padişah hizmetine alınan
                                gençler baba
                                ocağından ayrıldıkları zaman çok küçük yaşta olduklarından bu ayrılışın acısını pek o
                                kadar iyi idrak
                                edemiyorlardı. Dini kanaatleri de esaslı surette kafalarına yerleşmemişti. Yaşları
                                itibariyle dinç ve
                                damarlarında dolaşan kan enerji ile dolu idi. Her genç gibi geleceğe karşı büyük ümitler
                                besliyorlardı.
                                Kabiliyetleri kadar geniş belki de hayallerinde bile göremeyecekleri bir istikbale doğru
                                yollanmışlardı.
                                Bu</span></p>
                <p><span class="font7">suretle dünyanın en iyi askeri eğitimini gören bu çocuklar servete, refaha parlak
                                bir
                                istikbale kavuştular. Yukarıda arz edildiği gibi, dini ve içtimai meseleler bir tarafa
                                bırakılır ve
                                durum tarafsız olarak tetkik edilirse devşirme çocukların bundan daha parlak bir
                                geleceğe sahip
                                olamayacakları bariz olarak anlaşılır. (Sayfa : 53)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlılarda Köleliğin Mahiyeti</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlılarda kölelik Anglo-Sakson'ların tatbik ettiklerinden tamamıyla farklı bir
                                müessese idi. Köleler arasında siyahlar ve beyazlar diye bir ayrılık gözetilmiyordu.
                                Renk farkı olan
                                yerlerde de Müslüman adetleri gereğince bu değişiklik nazarı itibara alınmıyordu.
                                Kölelik bir leke, yani
                                utanılacak bir şey de telakki edilmiyordu. İslâmiyetin tanıdığı fert ya hür yahut köle
                                idi. Azat
                                edilenlere para vesaire ile tavassut eden bir sınıf da yoktu. Sahipleri ellerindeki
                                köleleri serbest
                                bırakabiliyorlar ve bu hayırlı işten dolayı da Tanrı tarafından
                                mükâfatlandırılacaklarına inanıyorlardı.
                                Azat edilen köle serbest olur olmaz hür insanların bütün haklarına sahip olabiliyordu.
                                Kölelik silinmez
                                bir damga değildi. Kurtuluşu gayet kolay olan arızi bir şeydi. Aristo'nun, «Bazı
                                insanlar esir olmak
                                için doğarlar.» Safsatasını Hazreti Muhammed'in dini kabul etmiyor. «Köleliğin hayrete
                                ve takdire layık
                                olan kumaşı», böyle dokunmuştu. Tarih bir sürü esaret, kölelik müesseseleri görmüştür.
                                Fakat hiç birinde
                                köle Osmanlı müessesesinde olduğu kadar kuvvetli, şerefli, ihtiyaçları teminat altına
                                alınmış, mükafat
                                görmüş daha muti ve kanaatkar değildi.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Dini Yaymada Saikler</span></p>
                <p><span class="font7">Bu dini gayret ve faaliyetin gayesi Çandarlı Kara Halil Paşaya atfedilen
                                aşağıdaki
                                sözlerden çok belirli olarak anlaşılıyor. Halil Paşa, yeniçeri ocaklarını kuran zattır.
                                Onun sözlerini
                                bize ulaştıran on altıncı asrın başlarında yaşayan şair-vak'anüvis İdris'dir. Burada
                                şüphesiz başka
                                yazılarında olduğu gibi gününün intiba ve fikirlerini açıklıyor.</span></p>
                <p><span class="font7">«Fethedilen bir memleketteki insanlar o memleketi fethedenlerin esirleridir.
                                Malları,
                                mülkleri, kadınları ve çocukları onun meşru tasarrufu altına girer. Çocukları cebren
                                Müslüman yapmak,
                                asker olarak dine hizmet ettirmek üzere yetiştirmek onların bu dünyada saadetlerine,
                                ahrette ebediyen
                                necat ve felah bulmalarına çalışmak demektir.»</span></p>
                <p><span class="font7">Büyük Peygamber Hazreti Muhammed'in bir hadisi şerifine göre her çocuk İslâm
                                fıtratı
                                üzerine doğar. Hristiyan çocuklarından müteşekkil bir ordu sayesinde kafirler arasında
                                da ihtida
                                gayretinin uyanacağı muhakkaktı. Bu suretle orduya giren her yeni asker yalnız
                                zaptedilen ülkenin
                                gençleriyle değil düşman saflarından kaçanlarla da buluşacaktır. Aynı memleketten gelmiş
                                olmaları veya
                                yeni durumlarını kabul eder gibi görünmeleri kendilerini müminlerle birleştirecektir. Bu
                                neticeler
                                eninde sonunda dine dayanıyor ve tamamen dini hisleri ve arzuları ifade ediyor. Bu arzu
                                büyük sayıda
                                insanları hidayete erdirmek ve din uğruna savaşan orduyu kuvvetlendirmekti. (Sayfa :
                                63)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İhtida Talebi ve İhtidada Samimilik</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sistemde ihtida başlıca gaye idi. İslâm dinini kabul edenler göze giriyor ve
                                ilerliyorlardı. Gençler hakikaten Müslüman olmadıkça mevkilerine intibak edemiyorlardı.
                                Bir Osmanlı
                                cengaverinin devlet adamı olmak için haiz olması gereken şartların başında din
                                değiştirmek geliyordu.
                                Müslüman olmadıkça bu sistemin hem askerlik hem de devlet adamı olmak için gereken ilham
                                kaynağından
                                faydalanması imkanı yoktu. İslâmiyeti kabul etmenin mecburi olduğuna dair ortada bir
                                emare görünmüyor.
                                (...) Devlet hizmetinde esas dinini muhafaza eden bir kaç kişi var. Çocuklukta edinilen
                                kötü düşünceler
                                ve hisler zamanla ortadan kalkıyor; çocukluğun hareket tarzı fertler üzerinde kuvvetli
                                tesirler hasıl
                                ediyor. Parlak bir istikbal cazibesi bu işte büyük rol oynuyordu. Neticede, zıt fikirler
                                olmayınca,
                                zamanla Müslüman dininin doğruluğu ve yegane hakiki yol olduğu tebarüz ediyordu.
                                Hristiyanların bu işi
                                şeytani bir tertib diye tavsif etmelerine şaşmamalı.</span></p>
                <p><span class="font7">Mamafih eldeki kayıtlar padişah hizmetinde olan bazı kimselerin zahiren ihtida
                                etmiş gibi
                                görünmelerine rağmen eski inanışlarını muhafaza ettiklerini de göstermektedir. (Sayfa :
                                66)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Eğitim Planı</span></p>
                <p><span class="font7">Eflatun, eğer Osmanlıların tatbik etmekte oldukları eğitim sistemlerini
                                görebilseydi
                                ondan çok</span></p>
                <p><span class="font7">kuşkulanacaktı. Hoşuna gitmeyecek bazı noktalar istisna edilirse tasvip edeceği
                                güzel
                                taraflar şunlar olabilirdi: Ömür boyunca devam eden tahsil, ruh ve bedenin eşit derecede
                                eğitimi,
                                askerlik ve sivilliğin. ayrılması (tam manasıyla olmasa bile)<sub>'</sub> aile
                                bağlarıyla ilişiği
                                kalmamış, nisbeten bağımsız bir ordu,. ferdin devletin idare sistemi tarafından sıkı bir
                                murakabeye tabi
                                tutulması ve hepsinin üstünde hükümetin akıllı insanlar tarafından idare edilmesi. Bu,
                                Osmanlı
                                sisteminin temelini kuranların Eflatunu. yakından tanıyıp tanımadıkları bilinen bir şey
                                değildir. Fakat
                                tatbikat sahasında Osmanlılar, Eflâtun'un prensiplerine iyice yaklaşmışlardır. Hatta
                                bazı. hususlarda
                                Eflatunu da geçtiler.</span></p>
                <p><span class="font7">Bir makamın babadan oğula intikali, işlere bir yön verebilmeyi temin için şahsi
                                kabiliyetlere yetki ve değer vermek, kuvvetleri denkleştirmek suretiyle istikrar ve
                                devamlılığı sağlamak
                                ve Osmanlı Sistemini büyük bir imparatorluğu çevirecek hale sokmak, onların Eflatun'a
                                nisbetle
                                üstünlüklerinin başlıcalarıdır.</span></p>
                <p><span class="font7">İdare müessesesi tam bir anlayış içinde talebelerin daimi surette devam etmekte
                                oldukları
                                bir mektep demekti. Talebe bu mektepte daimi bir kontrol ve zapturapta tabi tutuluyor ve
                                kademe kademe
                                ilerliyordu. Kabiliyet ve çalışmalarına göre mükafat görüyorlar, fakat buna karşılık
                                cezalar da ayni
                                şiddetle çok ağır oluyordu. Bu cezalar çok defa cellad önünde kelleyi vermek derecesine
                                kadar ileri
                                gitmiştir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sistem, idare müessesesinin evvelemirde harp ve hükümet idaresi elemanları
                                yetiştiren
                                bir mektep olduğunu göz önünde tuttuğundan talebeyi mu-</span></p>
                <p><span class="font7">ayyen bir hadde kadar her bakımdan tetkik ve kontrol ediyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Talebeler bedeni yönden olduğu kadar ruhi cihetlerden de en iyi eğitime göre
                                yetiştiriliyorlardı. Bu ruhi eğitim esnasında Müslümanların yaşayış tarzıyla imtizaç
                                edebilmeleri için
                                gerekli olan bilgiler de veriliyordu. Liyakat gösterenler, ayrıca, İslâm kanunlarının
                                dayanağı olan
                                fıkıh ve kelam ilimleriyle, şark lisanlarını öğreten sıkı bir öğretim devresinden de
                                geçmek zorunda
                                idiler. Böylece öğrencinin dini inançları, ruhi ve bedeni hayatı, sistemli bir şekilde
                                kontrol altına
                                alınmış oluyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">İşi bu şekilde mütalaa edersek Osmanlı eğitim planının herhangi bir Garp ilim
                                müessesesininkinden daha şümullü olduğu meydana çıkar. Batılı orduların subayları ruh ve
                                bedenin
                                gelişmesini sağlayacak şekilde tahsil görür ve teşkilatlandırılırlar; fakat dini dersler
                                okumazlar ve
                                hükümet idare mekanizmasını bilmezler. Büyük Amerikan demir yolu ve imalat
                                kumpanyalarının, memurların
                                eğitim ve terfileri için tatbik ettikleri metotlar vardır: Bunlar meslekte uzun müddet
                                devam, liyakata
                                dayanan terfi ve alt basamaktan üste kayan yükselme imkanları bakımından Osmanlı
                                müessesesine az çok
                                benzerler. Bunların verdikleri eğitim yüksek teknikten ibarettir. Ruhi terbiye yönünden
                                Türklerinkine
                                benzeyen tarafı yoktur. Osmanlı Eğitim planı umumi kültürde daha esaslı başarılar
                                sağlıyor. Batı
                                müesseseleri ve eğitim sistemleri her ne kadar ilmi tedrisatlarının sahası ve mahiyeti
                                bakımından
                                Osmanlı eğitim planının çok üstünde ise de pratik neticeleri bakı-</span></p>
                <p><span class="font7">değildir erken kesilir. Osmanlı müessesesinin, yani .sisteminin çok üstün olan
                                şümulü o
                                müesseseyi teşkil eden azaların kölelerden ve devşirmelerden müteşekkil olması idi.
                                Sahipleri bu
                                köleleri kendilerine daha esaslı hizmet etsinler diye uzun müddet mektepte
                                tutabiliyorlardı. Ayni
                                zamanda mükafat cezadan daha tesirli ve kudretli sayılıyordu. Bunlar her talebeden en
                                fazla verimi
                                alacak ve onları o şekilde çalışmaya ve gayret göstermeğe teşvik edecek surette tertip
                                ediliyordu.
                                (Sayfa : 71)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Enderun Mektebi</span></p>
                <p><span class="font7">Kanuni devrinde yaşayan Menavino adındaki Venedikli bir yazar, yeni oda denilen
                                seksen
                                ila yüz öğrencisi bulunan bir okulun tahsil süresini anlatıyor:</span></p>
                <p><span class="font7">«Bir çocuk okulda beş, altı gün kaldıktan sonra ona elifbayı öğretmeye
                                başlıyorlar.
                                Mektepte dört muallim bulunuyor. Bunlardan biri ilk yılda okumayı talim ediyor. Diğeri
                                Arapça Kur'an ve
                                dinin esaslarını gösteriyor ve izah ediyor. Üçüncü bir hoca da Fars dilini öğretmekle
                                meşgul oluyor ve
                                bir ay da yazı meşk ettiriyor; fakat yazı dersleri ihtiyaridir. Dördüncü muallimin ödevi
                                de edebi veya
                                alelade Arapça kitaplar okutmaktır.</span></p>
                <p><span class="font7">«Bu çocukların ilk yıl günde iki, ikinci yıl üç, üçüncü yıl dört akçe
                                tahsisatları var.
                                Bu tahsisat her sene artıyor. Mektep kendilerine senede iki kat al renkli elbise ve
                                yazları da beyaz bir
                                takım veriyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">«Disiplin, belirli bir ölçü dahilinde olmakla beraber çok sertti. Genç öğrenciler
                                kabahat
                                yaptıkları</span></p>
                <p><span class="font7">zaman günde bir defadan fazla olmamak üzere falakaya çekilirler ve tabanlarına en
                                çok on
                                değnek vurulurdu. Onar onar ayrılmış talebe grupları harem ağalarının gece gündüz
                                nezareti altında
                                idiler.</span></p>
                <p><span class="font7">«Mutlak itaat, adab-ı muaşeret, nazik muamele, iffet ve namus üzerinde
                                hassasiyetle ve
                                ısrarla duruluyordu. Gençlerin okulla ilgisi yirmi beş yaşına bastıkları zaman kesiliyor
                                ve mezunların
                                çoğu muvazzaf atlı birliklere veya Babıali sipahilerine veriliyordu. Bunlar okulu
                                bitirdikleri zaman bir
                                veda merasimiyle teşci edilirlerdi. Padişah mezunları şahsen birer birer taltif eder ve
                                yeni
                                vazifelerinde de iyi davranarak temayüz etmelerini temin için teşvik-âmiz sözler
                                söylerdi. İş, bu
                                kadarla da kalmaz ve kendilerine işlenmiş bir hil'at ve en güzel atlarından birini
                                hediye ederdi. Ekseri
                                zaman nakdi mükafat da verdiği olurdu.</span></p>
                <p><span class="font7">«Huzuru şahaneden aldığı hediyelerle ayrılan mezunlar cümle kapısına kadar
                                geçirilir ve
                                orada muzafferane bir tavırla atlarına atlayıp saraydan bir daha dönmemek üzere
                                ayrılırlardı.» (Sayfa :
                                77)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Harem</span></p>
                <p><span class="font7">İnsan kafasında, her şeyi bir diğeri ile muvazi yürütmek meyil ve istidadı
                                olduğundan
                                yani taklide mütemayil olduğundan Harem-i Hümayun da Enderun Mektebinin bariz
                                vasıflarını
                                taşıyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Hareme yeni alınan kızlar için iki oda ayrılmıştı. Burada onlara ev işi, dikiş,
                                nakış ve
                                gergef öğretildiği gibi adab-ı muaşeret ve tarzı hareket dersleri de veriliyordu. Kızlar
                                orta yaşlı bir
                                kalfa kadının</span></p>
                <p><span class="font7">nezareti altında olmak üzere onar onar gruplara ayrılmışlardı. Musiki ve raksa
                                karşı
                                kabiliyet ve alakası olanlar bunları, ilme karşı istekliler de okuyup yazma tahsil
                                ediyorlardı.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Hepsi de büyük bir ihtimamla İslâm terbiyesiyle yetiştiriliyorlardı. Enderun'dan
                                yetişenler gibi bunlar da yirmi beş yaşında saraydan çıkarılıp ya sipahiler veya resmi
                                memurlarla
                                evlendiriliyorlar. ve aile yuvası kuruyorlardı.</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Liyakata Dayanan Terfi</span></p>
                <p><span class="font7">İnsanlık tarihinde Osmanlı siyaset müessesesinin bir eşine daha tesadüf
                                edilemeyeceğine
                                inanmak için ortada bir çok sebepler mevcuttur. Aynen idare müessesesinde olduğu gibi
                                uzun zamanlar
                                bunda da sırf zeka ve bilgi hakim rol oynadığından şaşmadan esas plan ve gayesine
                                sımsıkı sarıldı ve
                                ondan ayrılmadı.</span></p>
                <p><span class="font7">Atina demokrasisi orta derecede bir zeka seviyesine erişmişti. Fakat kendi
                                yönünden eşsiz
                                olan bu zekanın tesirinin baskısı altında müstesna kabiliyetler ayrı bir eğitim
                                görecekleri yerde
                                çeşitli unsurlar onların cesaretlerinin kırılmasına sebep oluyordu. Zamanımızın serbest
                                ve hür
                                demokrasileri istidat ve kabiliyetli fertlere yükselmek ve önlerine çıkan aşılmaz
                                maniaları aşmak
                                fırsatını veriyor. Bu sistemler şüphesiz nazari bakımdan Osmanlı şekli idaresine umumi
                                olarak üstündür.
                                Çünkü modern demokrasi, ferde daha fazla serbesti veriyor; fakat Osmanlının tarzıyla
                                mukayese edildikte
                                bunların kifayet, fırsat verme ve mükafatlandırma cihetlerin-</span></p>
                <p><span class="font7">den kör, şekilsiz ve müsrifane oldukları görülüyor. Müşahitler arasında Kral
                                Beşinci
                                Şarl'ın Babıali nezdinde siyasi mümessili olan Busbecq'in Osmanlı usulünün ziyadesiyle
                                tesiri altında
                                kaldığı görülüyor. Bu zat bakın ne diyor:</span></p>
                <p><span class="font7">«Eğer bir adam namussuz, tenbel ve dikkatsiz ise merdivenin alt basamağında
                                herkesin
                                hakareti, altında kalır, yükselemez. Bunlar, yani bu sıfatlar Türkiye'de şerefsiz
                                şeylerdir. Bundan
                                dolayıdır ki Türkler bütün giriştikleri işlerde başarı gösteriyorlar, etrafa kumanda
                                ediyorlar ve
                                İmparatorluklarının hudutlarını günden güne genişletiyorlar. Bu fikirler bizim düşünce
                                ve
                                hareketlerimize uymuyor. Bizde liyakata yer verilmiyor. Her şey doğuştaki asalete
                                istinat etmekte, amme
                                hizmetinde ilerlemek için yegane yol, doğuştaki asaletin sağladığı imtiyaz ve
                                itibardır.»</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Cezalar</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlılar idare şekille rini tehlikeli durumlara sokacak, onun çalışmasını
                                sekteye
                                uğratacak, birliğini bozacak elemanları kullanmamağa çok dikkat ederlerdi. Zafiyete
                                karşı bir sempati
                                olmadığı gibi mazeret te kabul etmezlerdi. Bir hükmün infazı tecil edilmez ve yersiz
                                merhamet
                                gösterilmezdi.</span></p>
                <p><span class="font7">Sultan Süleyman'ın ağır cezaları tatbike kalbi razı olmadı. Fakat neticede başka
                                şekilde
                                hareket imkanı kalmazsa, çok dertleşirdi. Cerbe zaferinden sonra pek o kadar fazla
                                sevinmediğine hayret
                                edilmemeli. "Feleğin bütün cilvelerine karşı" nefsini terbiye etmiş olan bu
                                muhteşem ihtiyar o
                                kadar kendi</span></p>
                <p><span class="font7">hislerine hakimdi ki zafer gününün bütün gösteri ve alkışları koca padişahta bir
                                sevinç
                                emaresinin görülmesine sebep olamadı.</span></p>
                <p><span class="font7">Milyonlarca insanın mukadderatına hükmeden Kanunî'yi şartlar katı yürekliliğe
                                sevketmiştir. Gönlünde neş'e ve surure yer ayırmamıştır. İnsanlık tarihinin en büyük
                                hükûmdarının böyle
                                hasletlere sahip olabilmesi için kendisini de sıkı bir disipline tabi tuttuğu
                                anlaşılıyor. (Sayfa :
                                88)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Osmanlı Ordusunun Disiplin Ve Gayreti</span></p>
                <p><span class="font7">Çağdaş müşahitler Türklerin savaşmağa karşı' olan istekleri ve ordularının
                                fevkalade
                                disiplininin hayranı olmuşlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">Sükun, intizam, ordugahlarındaki temizlik, lüzumunda hapis veya idam cezaları
                                gibi
                                müeyyidelerle desteklenen mutlak itaat, uzun yürüyüşlere, az gıdaya razı olmak, savaşa
                                karşı iştiyak,
                                muharebede, şevk, disiplindeki mükemmeliyet, nefs'i kontrol, gayeye sadakat bütün bunlar
                                Türk
                                askerlerinin mucizevi hasletlerinden bazılarıdır.</span></p>
                <p><span class="font7">Şimdi şahitlerden bir kaçını hulaseten dinleyelim:</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler savaşa düğüne gider gibi gidiyorlar.» (Tractatus, eh. XI. Marginal
                                summary.)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Dünya yüzünde hiç bir prens gerek iaşe ve ge-</span></p>
                <p><span class="font7">rekse teçhizat bakımından böyle ordulara sahip değildir. Zapturaptı son derece
                                mükemmel
                                olan bu kuvvetlerin bir konağa indikleri zaman bir kargaşalık ve sıkıntı meydana
                                getirmeleri de ayrıca
                                takdire değer.» ( Chalcocondyls, 135)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk hükümdarı, tebaası tarafından en ziyade hürmet ve itaat gösterilendir.» (La
                                Broquiere, . .Sayfa 273)</span></p>
                <p><span class="font7">«Askeri disiplinleri dürüstlük ve sertlik cihetlerinden eski Yunanlıları ve
                                Romalıları
                                kolaylıkla ,geçecek derecededir.» (Giovio, Commentarius, 83 - Condersed -)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler bizim askerlerimize göre üç sebepten dolayı üstündürler: Komutanlarına
                                derhal
                                itaat ederler; savaşırken hayatlarını hiçe sayarlar; uzun müddet arpa ve su ile iktifa
                                ederek ekmek, su
                                istemezler ve şarap içmekten nefret ederler.» (Giovio, Commentarius, 83 - Condersed
                                -)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk ordusunda sulh ve sükun hüküm sürer. Ecdatlarından miras kalan askeri
                                disiplin ve
                                sert kanunların neticesi budur.» (Busbecq, Life and Letters, i, 293)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Gayret ve dürüstlüğün muharebede ne kadar ileri gittiğini görmek çok hayret
                                verici bir
                                şeydir.</span></p>
                <p><span class="font7">(... ) Eğer askerler hırsızlık ederler veya dövüşürlerse kelleleri gider veyahut
                                bir
                                hayli sopa yerler.»</span></p>
                <p><span class="font7">(Postel, i, 129)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Yer yüzündeki en ilahi disiplin Türk askerlerindedir. » (Postel, iii, 31)</span>
                </p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Doğrusu disiplin hiç bir yerde bundan daha iyi, itaat bundan daha kuvvetli
                                olamaz.»
                                (Morosini, 261)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Türklerin yukarıda zikredilen yüksek meziyetleri onların müthiş ve korkunç
                                kuvvetlerinin
                                meydana çıkmasına amil olmuştur. Öte yandan hem hudutlarını genişletmek hem de bağlı
                                oldukları dini
                                yeryüzüne yaymak için yaptıkları savaşlarda askeri disiplinle beraber sağlam seciyeleri
                                ve kararlı
                                olmaları da rol oynamıştır.</span></p>
                <p><span class="font7">İşte bu vasıflar sayesinde İmparatorluk muayyen bir şekilde büyüdü. (Sayfa :
                                108)</span>
                </p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Ordunun Bütünlüğü</span></p>
                <p><span class="font7">Ordunun esas bütünlüğü hazarda silahlı kuvvetleri teşkil eder ve doğrudan
                                doğruya.
                                Padişahın şahsı malı sayılır; piyade ve süvarilere ve onların hükümdara karşı olan
                                bağlılıklarına
                                dayanır. Ana vatandan başka yerlerde beslenen orduların tek başlarına büyük seferlere
                                iştirak edecek
                                kuvvette olmamaları Osmanlı gücünün aleyhine oldu ve bu yüzden zarar görüldü.</span></p>
                <p><span class="font7">Böylece Padişahın Başkomutanlığı altında birleşen muhteşem ordu Osmanlı idare
                                müessesesinin büyüyen İmparatorluğa tam manasıyla hâkim olmasına mani oldu ve Osmanlı
                                fütuhatını
                                sınırladı. Padişahın ancak bir kolu vardı, bu kol uzun ve kuvvetli bir koldu, fakat
                                muayyen bir mesafeye
                                kadar ulaşıyor ancak tek bir yöne yumruk atabiliyordu. (Sayfa : 111)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Sarayda Merasim</span></p>
                <p><span class="font7">(Busberq'in tasvirlerinden özet)</span></p>
                <p><span class="font7">«Padişah divanı içlerinde yüksek rütbeli memurların bulunduğu kimselerle kurulu
                                idi.
                                Bunlardan başka saray muhafızları, sipahiler, garipler, ulufeciler ve bir çok
                                yeniçeriler bu meyanda
                                hazırdılar. Şu kar gibi beyaz ipeklilere bürünmüş kavuklu başlardan husule gelen insan
                                deryasına bakın!
                                Şu her cinsten her renkten akıllara durgunluk veren kaftanları tam tarif etmeğe vaktimiz
                                yok. Her taraf
                                altın, gümüş pırıltılarıyla ışıl ışıl! Kelimeler bu tabloyu resmetmekten aciz kalıyor.
                                Bunlar benim o
                                ana kadar gördüğüm en güzel manzarayı teşkil ediyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Bütün bu haşmet ve debdeye rağmen sadelik ve ekonomi birbirleriyle mezcedilmişti.
                                Herkesin elbisesi mevkii ne olursa olsun. Ayni biçimdi. Elbiselerin üzerinde bizim
                                Avrupa usulünde
                                olduğu gibi çok paraya mal olan ve kısa zamanda eskiyen lüzumsuz süsler mevcut değil.
                                Türkiye'de ipek ve
                                kadife çok ucuzdur. Terzi ücretleri bir dukayı geçmez. Bizim Türklerin giyinişlerine
                                şaştığıU1 z kadar
                                onlar da bizimkilerine hayret ettiler.</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler ayak bileklerine kadar uzanan kaftanlar giyerler. Bu kaftanlar onları
                                heybetli
                                gösterir. Halbuki bizim kostümlerimiz o kadar kısa ki vücudu iyice örtmediği için
                                vücudun biçimsiz
                                taraflarını teşhir ediyor.</span></p>
                <p><span class="font7">«Bundan başka bizimkiler insanı kısa boylu gösterdiği halde Türk entarileri uzun
                                boylu
                                tesiri uyandırmaktadır.</span></p>
                <p><span class="font7">«Bu muazzam kalabalıktaki sükun ve intizam beni hayrete düşürdü. Böyle
                                kalabalıklara has
                                olan bağırtı, çağırtı, itişme ve kakışmadan ortada en küçük bir eser bile yoktu. En ufak
                                bir rahatsızlık
                                vermeden herkes rütbeye göre ayrılan kısımda yerini aldı. Türkçede reis anlamına gelen
                                ağa payesindeki
                                adamlar oturuyorlar, diğer askeri şahıslar ise içlerinde generaller de dahil olmak üzere
                                ayakta
                                duruyorlardı.</span></p>
                <p><span class="font7">«Topluluğun en göze batan tarafı meydanın bir tarafında uzun bir saf halinde
                                duran bir
                                kaç bin yeniçeri idi. O kadar sessiz ve kımıldamadan durabiliyorlardı ki uzaktan
                                kendilerinin insan veya
                                heykel olup olmadıklarına bir türlü karar vermeden nihayet biri selamımı söyledi. Bütün
                                başların
                                selamımı iade etmek üzere eğildiklerini gördüm.</span></p>
                <p><span class="font7">«Müderrislerin maaşları yüksekti, dereceleri arttıkça zam alırlardı. İstanbul,
                                Bursa,
                                Edirne ve diğer şehirlere mensup olmak üzere üç gruba bölünmüşlerdi. Okuttukları derse
                                göre on dereceye
                                ayrılan bu zevatın yalnız İstanbul'daki sayısı takriben dört yüzdü. Diğer şehirlerde
                                olanlar veya bütün
                                sınıflardan gelmeyenler kadı olurlar veya daha aşağı mesleklere girerlerdi. Yüksek adli
                                makamlara
                                ta-</span></p>
                <p><span class="font7">lip olanların on dersten geçmeleri mecburiyeti vardı. (Sayfa : 180)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">Tahsil mecburi değildi. Müesseseler ferdi kabiliyete dayandığından Müslüman
                                çocuklarının
                                hepsine şamil olamıyordu. Fakat çocuğuna okuyup yazma öğretmek veya Arapça tahsil
                                ettirmek isteyen, onun
                                okumayı gerektiren bir mesleğe girmesini arzu eden anne ve babalar böyle bir fırsattan
                                mahrum
                                değildiler. Bundan başka ilk okullarda tahsil parasız olduğu gibi bazen öğrencilerin
                                iaşe ve masrafları
                                da temin edilirdi, medrese talebelerine de kısmen bakılırdı. Hukuk mekteplerinde burs
                                verilirdi.</span>
                </p>
                <p><span class="font7">İslâm memleketlerinde en az on ikinci, Osmanlı İmparatorluğunda on altıncı asra
                                dayanan
                                bu sistem, Müslüman çocuklarına iyi bir tahsil fırsatı sağlıyordu. Hristiyanlar son
                                zamanlara kadar
                                böyle imkanlara sahip olamadılar. Osmanlılar tahsile çok kıymet verirlerdi, fakat
                                zamanın ilerlemesiyle
                                muhafazakarlıkları bu faydalı müesseseleri zararlı şekle soktu. Gerek öğretim
                                sisteminde, gerekse
                                çalışma tarzında asırlar geçtiği halde bir değişiklik yapılmadığı için talebelerini
                                vaktiyle ilmin son
                                saflarına ulaştıran bu müesseseler kifayetsiz hale düştüler. Başka milletlerin çoktan
                                geçtikleri ve
                                geride bıraktıkları kademelerde kaldılar. (Sayfa: 203)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Müftülerin Kuvveti</span></p>
                <p><span class="font7">Yavuz Sultan Selim'in fikrinin devlet adamı gözü ile bakıldığı zaman çok parlak
                                ve ileri
                                görüşlü</span></p>
                <p><span class="font7">olduğu meydana çıkar. Bu fikri tatbik edebilseydi İslâm müessesesi için büyük bir
                                üstünlük sağlayacaktı. İlk bahiste belirtildiği gibi Osmanlı İmparatorluğundaki
                                Hristiyan kiliseleri
                                Müslüman müessesesine cephe almış karakterde bir teşkilata sahiptiler. Bunların ortadan
                                kaldırılması
                                Türklere bütün sahayı serbest bırakacaktı. Bu takdirde İslâm müessesesinin neticede
                                İmparatorluğa veya
                                bütün dünyaya bir fayda sağlayıp sağlamayacağı bir tahmin konusu olduğu gibi onun
                                münakaşasının yeri de
                                burası değildir. Eğer Osmanlı İmparatorluğu bu teşkilattan temizlenseydi, dikkati
                                çekecek bir birlik
                                hasıl olacaktı. Bu teşkilat, yani kilise teşkilatı eski, kuvvetli ve adeta dokuz canlı
                                idi. Hristiyan
                                tebanın bütün ümitlerini sinesinde besliyor ve kuvvetlendiriyordu. Bunlar ayakta
                                durdukça imparatorluk
                                milletlerinin birbiriyle kaynaşmaları mümkün değildi. Kiliseler, kendi cemaatlerinin
                                milliyet hislerini
                                söndürmediler. Bu hisler sayesinde İmparatorluğun büyük parçaları üç asır sonra ana
                                vatandan koptu. Eğer
                                Yavuz gayesine ulaşsaydı, Yakın Şarkın tarihi bugünkünden çok daha farklı olurdu. Fakat
                                şeriatın
                                koruyucusu olan müftü de kendi nokta-i nazarından haklı idi. Hristiyanların durumu
                                sağlam bir Kanuni
                                temele istinat ediyordu. (Sayfa : 211)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Bütün Olarak İdare Müessesesi</span></p>
                <p><span class="font7">Fakat, on altıncı asırda bariz bir arzu vardı. Bu arzunun temeli, büyüklüğü
                                müdrik olmak,
                                kuvvet iftarı, İslâmiyete sadakat, hükümeti iyi nizama sokmak, akıllıca idare etmek,
                                tebaalarına mümkün
                                olduğu kadar yumuşaklıkla muamele etmek gayesiy-</span></p>
                <p><span class="font7">le atılmıştı. Kanuni bir çok çetin meseleleri ele aldı ve dirayetli memurları
                                vasıtasıyla
                                devletinin işlerini nizama soktu. Daha daimi neticelere ulaşamamasının sebebi,
                                vazifesinin insan
                                takatinin üstünde çok ağır bir yük olmasıdır. Sultan Süleyman'ın İmparatorluğunu misli
                                görülmemiş
                                yüksekliklere çıkaranlar perişan ve sefalet içinde hayat süren köylülerin ve çobanların
                                çocukları idi.
                                Hemen hemen hepsi umumi yarı şehirli ana ve babaların sulbünden geldiler. Bu genç
                                insanlar nasıl
                                yükseldiler? Onlar yükseleceklerini kuvvetle ümit ederek, derin bir itimatla, o mevkie
                                gelmelerini temin
                                eden kişilere kendilerini nasıl kabul ettirebildiler?</span></p>
                <p><span class="font7">Eğer bu adamlar yükselmelerine yüksek mevkiler işgal etmelerine rağmen cahil ve
                                dar
                                fikirli kalsalardı Osmanlı Tarihindeki hadiseler bugünkü kadar şayanı dikkat olmazdı. Bu
                                insanların
                                hakikaten kültür sahibi ve münevver şahıslar oldukları çok açıktır. Bunların bugün
                                yaşayan torunları
                                Garp milletleri arasında nadiren görülen tipte ince ruhlu adamlardır. Cemiyet için,
                                savaş için, hükümet
                                için adam yetiştirmek Osmanlı idare müessesesinin iktidar ve daimi bütünlüğünün bir
                                eseridir.</span></p>
                <p><span class="font7">Son günlerde olduğu gibi bu müessesenin şiddetli darbelere, büyük kayıplar
                                pahasına
                                dayanabileceği mukadderdi. Bu korkunç darbeler içinde ana müesseseyi teşkil eden tali
                                müesseselerin
                                muhasım guruplara ayrılması ve esas prensiplerden uzaklaştırılması gibi hareketlerin
                                yanında içerden ve
                                dışardan hücumlara maruz kalmasına rağmen binayı teşkil eden esas çatı yıkılmadı. Tam
                                çökeceği kanaati
                                hasıl olduğu zamanda kendisine her zaman can yoldaşı olan İslâm müessesesi bu
                                imparatorluğun
                                hayat</span></p>
                <p><span class="font7">kıvılcımını iki asırdan fazla bir müddet yaşattı. Hatta bugün bile onun
                                kaybolmayan ruhu
                                bambaşka, yepyeni bir meşaleyi alevlendireceğini vaadediyor.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu yeni meşale eski müessesenin hareketlerini sekteye uğratan tahdidatı yakıp
                                ortadan
                                kaldırdığı için daha fazla nur saçacak ve bu nur sayesinde muktedir fertler imanlarını
                                muhafaza
                                edeceklerdir.</span></p>
                <p><span class="font7">Bu ışık ayni zamanda o fertlerin tahsilde ileri gitmelerini, kaldıracakları kadar
                                mesuliyetle, kendilerine itimat edilmesini mümkün kılacaktı.</span></p>
                <p><span class="font7">İşte burada maziyi devam ettirecek olan yeni Türkiye'nin istikbaline karşı olan
                                ümitler
                                saklı bulunuyor. Bugün bile kıymetli fikirler verebilecek olan Osmanlı idare müessesesi
                                İmparatorluğun
                                iptida devresinde dünya çapında ehemmiyeti olan bir şeydi. Titizlikle, dikkatle seçilmiş
                                çeşitli
                                malzemeden kendisine metin, dayanıklı ve sade bir bina inşa etmişti. Küçük devletleri,
                                birbirinin hasmı
                                olan milletleri bir araya toplayarak iyi idare edilen sürekli, uzun ömürlü bir
                                İmparatorluk meydana
                                getirdi. Kanuni Sultan Süleyman saltanatı zamanında servet, haşmet, kuvvet bakımından
                                hiç bir insan
                                yapısı Osmanlı idare müessesesine eşit olamamış ve onun kadar süratli harekete
                                geçemediği gibi yurt
                                içinde ve dışında onunki kadar esaslı hürmet telkin edememiştir. (Sayfa: 194)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İslâmiyet Müessesesine Umumi Bir Bakış</span></p>
                <p><span class="font7">Özet halinde bir kaç kelime Osmanlı İmparatorluğundaki İslâmiyet müessesesinin
                                kısa bir
                                tari-</span></p>
                <p><span class="font7">fini çizecek. Bu müessese peygamber Hazreti Muhammed'in hayatı ve çalışması
                                üzerinde
                                kurulmuş bir sistemi temsil ediyor ve yaşatıyordu. Bu sistem fertlerin dünyevi
                                hayatlarının bütün
                                cepheleri, ebedi ahret alemi için olduğu kadar teşkil ettiği devletin varlığı hususunda
                                da yeterlik
                                iddia ediyordu. İslâmiyet yalnız kendi mensubu olan Müslümanlar için değil aynı zamanda
                                gayri müslim
                                tebaa ve ecnebi misafirlere de yer ayıran ve mevkii veren bir dindir. Bu müessesenin
                                kudreti bütün
                                Osmanlı İmparatorluğunu kaplamış hatta siyasi müsahebenin sınırlarını da aşmıştı. İslâm
                                müessesesi en
                                nihayet bütün kuvvetini imparatorluğun Müslüman doğmuş nüfusunun eline bağlılığından,
                                sevgisinden ve
                                kuvvetli imanından alıyordu. Bütün Müslümanların ayni mezhep ile aynı itikatta
                                olmadıkları muhakkaktır
                                ve bir çok mezheplerin amelleri de Hanefi mezhebinin mukaddes kanunlarına pek uymaz.
                                Fakat buna rağmen
                                kuvvetli ve itibarlı dinlerine bağlıdırlar. Hz. Muhammed'in yolundadırlar. Bir anlamda
                                İmparatorlukta
                                yaşayan bütün Müslümanlar bu müessesenin üyeleri idiler. On altıncı yüzyılda her hangi
                                bir insan kendi
                                çocuğunun bu teşkilatın çerçevesi içinde çok yüksek bir mevkie çıkabileceğini ümit
                                edebiliyordu. Çünkü
                                bütün istenilen çalışkanlık ve tabii istidattı. Her yerde okula gitmek fırsatı hemen
                                hemen mevcuttu,
                                talebe bir kere istidadını gösterince tahsil için yakınlarına yük olmazdı. Padişahların,
                                dindar
                                fertlerin geçmişlerinin ruhlarını şâdetmek gayesiyle sağladıkları mali yardımlar bu
                                gençlerin okuma
                                alanında ileri gitmelerine sebep oluyordu. İslâm müessesesi esas itibariyle
                                demokratikti. Hazreti
                                Muhammed'in şeriatına tabi olan imparatorluk içindeki butopluluk tam bir ahenk ve
                                salabetle birleşmişti.
                                Bütün müminler Allah'ın indinde eşittiler ; hepsi de bu sistem içindeki şerefli
                                mevkilere yükselmek için
                                müsavi derecede fırsatlara sahiptiler. Bu müessese dahilinde dinin manevi sahasında
                                temayüz etmek
                                peygamber sülalesine veya doğuştaki asalete dayandığı halde tesirli ve önemli amme
                                işlerinde mevki
                                sahibi olmak için şer'î kanunlara tam bir vukuf lazım idi. Öğretmenler, kanun yapanlar
                                ve kadılar gibi
                                üç şerefli mesleğin adamları üstün şekilde planlanmış mükemmel bir öğretim sisteminde
                                aynı ders
                                kitapları ve aynı fikirlerle yetişiyorlardı. İster İstanbul'da, ister Kırımda ister
                                Cezayir'de,
                                Budapeşte'de, Kahire'de olsun şeriatı Muhammediyenin şümullü ve değişmez mukaddes
                                kanunları yaşlı,
                                ciddi, bilgili profesörler, kanuncular ve kadılar tarafından tedris ediliyor ve aynı
                                kuvvetle tefsir ve
                                uygulanıyordu.</span></p>
                <p><span class="font7">Ulema, çocuklara, her şeyin kendine silinmez surette tesir ettiği yaşlarda
                                vaktiyle
                                öğrenmiş oldukları bilgileri bu sefer muallim sıfatıyla ulaştırıyorlardı. Aynı bilgin
                                insanlar öğretim
                                şeklinde bütün bu bilgileri kendilerine mal ettikten sonra yüksek mevkilere
                                getiriliyorlar. Fakat bu
                                sefer çocuklara ders vermiyor, vatandaşların talebelerini değil İmparatorluğun
                                mukadderatı ile
                                uğraşanları idare ediyorlardı. Buna rağmen bütün bu sıkı gayretlerin istikameti şeriat
                                kanunları
                                değişmez fikir ve ruhunu aşılamak ve idame etmekti. Hukukçu olsun, profesör olsun,
                                kanuncu olsun bütün
                                bu meslek sahipleri esas itibariyle birer öğretmenden başka bir şey değildiler. Ulema
                                küçük .
                                çocuklardan yaşlı ihtiyarlara kadar İmparatorluktaki bütün fertlere hocalık ediyordu.
                                Gençler için
                                mektepleri, ibadet yerlerini, bü-</span></p>
                <p><span class="font7">yükler için mahkemeleri ve danışma mevkiilerini idare ediyorlardı. Her önemli
                                hükümet
                                memuru hemen müracaat edebileceği bir kadı ve müftü el altında idi. Her padişah yalnız
                                kazasker ve
                                müftülerle temas halinde kalmıyor, yanında ziyadesiyle tevazu gösterdiği bir ruhani
                                müşavir
                                bulunduruyordu. Bu zatlar padişah hocası ünvanı gibi bariz ve yüksek isimler taşırlar
                                idi.</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlı İmparatorluğunun Müslüman tebaası üzerinde kurulan bu İslâmiyet
                                müessesesinin bir
                                özelliği hükümetle el ile eldiven gibi tam bir uygunluk ve ahenk sağlaması idi. Bu
                                teşbih şekil
                                benzerliğinin hudutlarını aşabilir. El eldivenli olsun aynı hudut ve kiyafete sahiptir.
                                Fakat diğer
                                tarafta eldiven içinde el olmadığı vakit faydasızdır. Bu yüzden bir sürü eldiveni peşi
                                peşine giyecek
                                kadar uzun ömürlü olabilir. (Sayfa.: 224)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkler ister galib, ister mağlub ve ister hakim, ister mahkum olsunlar, hiç bir
                                zaman
                                hiç bir yerde milli dillerine karşı besledikleri imandan inhiraf etmemişler, eski soy
                                hatıralarını
                                unutmamışlardır. Miladın 800 tarihinden 1000 tarihine kadar iki asır içinde Türkler
                                Şamanîlikten Nesturi
                                Hristiyan lığına ve Nesturîlikten de Müslümanlığa geçmek suretiyle üç defa din
                                değiştirdikleri halde dil
                                değiştirmemişlerdir. Karayim Yahudileri de Tevrat'ı İbrani harfleriyle, fakat Türk
                                diliyle
                                yazmışlardır... »</span></p>
                <p><span class="font7">Léon CAHUN</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Fransa'nın letafetinden bahseden (Roland) a hiç</span></p>
                <div>
                </div><br clear="all">
                <p><span class="font7">benzemeyen Türk kahramanı memleketinin güzelliğinden bahis bile etmez; bilakis
                                dağlardaki
                                sevgili ormanlarının işe yarayacak hiçbir mahsul vermediğinden bahseder; fakat buna
                                rağmen onu kalbinin
                                bütün kuvvet ve kudretiyle sever ve şanlı olmasını ister. Bu noktada milli şeref
                                hissinin hususi bir
                                şekli, vatanperverliğin bir bakıma dar olmakla beraber başka bir bakımdan da pek asri
                                bir nev'i
                                belirmektedir: Bu his, askeri şan ve şerefin hiç bir başka maksat olmaksızın sırf şan ve
                                şeref diye
                                özlenmesi ve nefsini tatmin hazzından başka hiç bir emel beslenmemesi demektir.»</span>
                </p>
                <p><span class="font7">Léon CAHUN (Introduction à l'histoire de l'Asie)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">İstibdadın Sınırları</span></p>
                <p><span class="font7">Osmanlı padişahının kuvvet ve kudretini tahdit eden tek şey şeriat denilen
                                mukaddes İslâm
                                kanunları idi. Bu kanunların sultanlar tarafından tadil edilmesi imkan ve ihtimal
                                dahilinde
                                değildi.</span></p>
                <p><span class="font7">Şer'î kanunlar bir katibin boynunun vurulmasından düşmana harp ilanına kadar her
                                şeyi
                                sınırlıyor, hatta padişahlar müşkül mali durumlara düştükleri halde yeni vergiler tarhı
                                için yapılan
                                hareketleri de önlüyor ve kontrol ediyordu. Bu kanunlar yalnız Müslümanları değil aynı
                                zamanda gayri
                                müslimleri de kendilerine yapılması muhtemel keyfi hareketlere karşı koruyordu. (Sayfa :
                                25)</span></p>
                <p><span class="font7" style="font-weight:bold;">Arazi Esasına Dayanan idari Sistem</span></p>
                <p><span class="font7">Bu sistem peşi peşine yapılan fütûhatla elde edilen geniş arazi parçalarını idare
                                ediyordu. Zaptedilen ülkeleri birbirine bağlayan muhtelif şekilde münasebetlerdi.
                                Hadise, idarenin niçin
                                günden güne kırtasî şekillere dökülmesini göstermeğe kafidir.</span></p>
                <p><span class="font7">Nizamatın sayısız halde teferruatlı olması olayların yakından mürakabesini
                                gerektiriyordu. Bu şekilde mevzii idareye ihtiyaç hasıl olduğundan ademi merkeziyete
                                doğru kuvvetli bir
                                cereyan hasıl oldu. Fakat memurların işlere karşı intibakları rüşvete ve her türlü
                                suiistimale yani
                                görevlerini kötüye kullanmalarına sebebiyet veriyordu. Sultan Süleyman yaptığı
                                kanunlarda, bu durumu
                                sadeleştirmek ve bir sistem dahiline almak için birçok gayretler sarf etti ve bir
                                dereceye kadar
                                muvaffak da oldu. Fakat karışıklıkların sebeplerini ortadan kaldıramadığı gibi neticede
                                işlerin
                                evvelkinden daha fazla kötüleşmesinin önüne geçecek tertibatı alamadı. (Sayfa :
                                26)</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Malumdur ki Üçüncü Sultan Osman bir Cuma günü camiye gitmediği için halkın
                                galeyanını
                                teskîn edememiş ve işte bundan dolayı hastalığından mütevellit za'fıyla tâkatsızlığına
                                rağmen ertesi
                                haftaki Cuma selamlığında Ayasofya camiine gitmek mecburiyetinde kalmıştı. Padişah
                                atının üstünde
                                sendeleyerek ve etrafında yaya yürüyen maiyyet adamları tarafından desteklenerek
                                sarayına avdet ederken,
                                sarayın iki avlusunu birbirinden ayıran iki</span></p>
                <p><span class="font7">kapı arasında kendini kaybetti; hemen başına bir şal örtüldü ve dairesine
                                naklinden
                                birkaç dakika sonra da can verdi. İşte bundan da anlaşılacağı gibi, padişahların
                                istibdadı örf ve adetle
                                halkın istibdadından çok hafiftir.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. L. Castellan</span></p>
                <p><span class="font7">"Moeurs, usages, costumes des Othomans et abrégé de leur
                                histoire"</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türk ülkesinin hiç bir tarafında halktan üstün sayılabilecek beylerle
                                asilzadelerden
                                mürekkep hiç bir yüksek tabaka yahut zadegan sınıfı mevcut değildir; işte bundan dolayı
                                etle kemikten ve
                                sinirle kandan ibaret bütün canlı mahluklar hep aynı vaziyettedir ve dünyanın her
                                yerinde olduğu gibi
                                vahşi hayvanlar bile birbirlerinden nasıl şecaat ve cesaretleriyle ayrılırlarsa,
                                Türkiye'de de insanlar
                                arasında ancak işte o kadar fark gösterilebilir.»</span></p>
                <p><span class="font7">Chalcondyle</span></p>
                <p><span class="font7">"Histoire generale des Turcs"</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Dünyada Türkiye'den başka hiç bir memleket yoktur ki bütün dinlerin ahkamı orada
                                olduğu
                                kadar serbest tatbik edilebilsin ve oradan daha az müdahaleye maruz olabilsin. Bütün
                                Katolik din
                                adamları orada dini vazifelerini yaparlar, ayinlerini icra ederler, dualarını okurlar,
                                kilise
                                ayinlerinde bulunurlar ve tıpkı Roma'da olduğu gibi istedikleri kıyafetlerle sokağa
                                çıkarlar. Hatta
                                Tersane zindanlarında bile Katolik esirler için küçük kiliseler vardır. Kürek mahkumu
                                Rumlarla
                                Ermenilere gelince, "onların papazları da padişahın gemileriyle kadırga-</span></p>
                <p><span class="font7">larına kadar giderek şaraplı ekmekle günah çıkarma ayinleri bile
                                yaparlar».</span></p>
                <p><span class="font7">«... Din ayrılığından dolayı insanlar birbirine karşı kin besler: Bu nakîsa
                                İslâmiyetten
                                ve hatta Hristiyanlıktan daha eskidir. Fakat bu istihlafın Türkiye'de hiç bir zararı
                                görülmez, çünkü
                                Türkler kendi dinlerinden ne kadar ayrı olursa olsun, hiç kimseyi dininden dolayı tehdid
                                etmezler. Eğer
                                bizde de din düşmanlığı böyle alelade bir istihfaf dan ibaret olsaydı veyahut fi'liyyâta
                                inkılâb edip
                                durmasaydı, her halde bizim Avrupa'nın birçok milletleri kendilerini mes'ud addederlerdi
                                !»</span></p>
                <p><span class="font7">A. de la Mortraye «Voyages en Europe, Asie et Afrique»</span></p>
                <p><span class="font7">*</span></p>
                <p><span class="font7">**</span></p>
                <p><span class="font7">«Türkiye hiç bir zaman dini tedhişlere ve Engizisyon mezalimine sahne olmamıştır.
                                Bil'akis Hristiyanlık taassubunun bedbaht kurbanlarına vatan topraklarında bir melce'
                                açmıştır. Tarihe
                                bakarsanız görürsünüz ki, On Beşinci asırda İspanya ile Portekiz'den tard edilen
                                binlerce Yahudi
                                Türkiye'de öyle bir melce' bulmuşlardır ki takriben üç yüz senedir onların torunları
                                orada gayet sakin
                                bir ömür sürmekte ve ancak bazı memleketlerde Hristiyanların ve bilhassa Ortodoksların
                                mezalimine karşı
                                kendilerini korumak mecburiyetinde kalmaktadırlar. Bugün hala Atina'da Paskalya
                                yortuları boyunca hiç
                                bir Yahudi sokağa çıkamamaktadır. Türkiye'de ise, eğer İsrail oğulları Rum ve Ermeni
                                cemaatlerinin
                                hakaretlerine uğrayacak olurlarsa, mahallî idareler derhal onları himaye altına
                                almaktadır.</span></p>
                <p><span class="font7">Padişahın o geniş ve sakin ülkesinde bütün dinlerle bütün milliyetler yan yana
                                yaşamaktadır. Her ne kadar cami, kiliseyle havradan üstün bir vaziyetteyse de, onları
                                ortadan
                                kaldırmamaktadır. Onun için Katolik mezhebi Paris'le Lyon'a nisbetle İstanbul'la
                                İzmir'de daha
                                serbesttir. Türkiye'de hiç bir kanun bu mezhebin sokak ayinlerini men'etmedikten başka,
                                salibini de
                                kilisede mahpus tutmak gibi bir mecburiyet ihdas etmemektedir. Mezarlarına götürülen
                                ölülerin arkasından
                                uzun bir papaz kafilesi kilise şamdanları taşımakta ve Katolik ilahileri söylemektedir.
                                Takdis ayini
                                yortusunda Galata ile Beyoğlu'nun bütün kiliselerindeki papazlar ruhani alaylar halinde
                                ilahiler
                                söyleyerek ve haçlarıyla bayraklarını taşıyarak caddelere çıktıkları zaman, kendilerine
                                bir askeri kıt'a
                                refakat etmekte ve bu kıt'a Türkleri bile alayın etrafında sıralanmaya mecbur
                                etmektedir.»</span></p>
                <p><span class="font7">A. Ubicini</span></p>
                <p><span class="font7">"La Turquie actuelle"</span></p>
                <p><span class="font7">BEDİR YAYINEVİ</span></p>
                <p><span class="font7">P. K. 1060 - İSTANBUL (Telf: 27 61 13) </span></p>
                <p><span class="font7">--«0»--</span></p>
                <p><span class="font7">Vilayet Karşısı, Ankara Cad. No: 7/1 İSTANBUL</span></p>

        </div>
</body>

</html>
Muharrem DOĞANCI

Bu Blogda Ara

5 Nisan 2026 Pazar

⚙️ Yabancılara Göre Eski Türkler HTML

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder
