Rus Filosu Çeşme önünde, Philippe Hackert / Russian Fleet in Front of the
Cesme, Philippe Hackert
Komodor Greig’e, Çeşme Limanı’na girip gemileri düşmana yakın mesafede
bir duruma ve konuma göre en uygun şekilde yerleştirme emri verilmişti.
Ateş gemilerine, Yüzbaşı Dugdale, Yüzbaşı Mackenzie, Yüzbaşı Ilyin ve
Teğmen Prens Gagarin komuta ediyordu. Ateş gemilerin hazırlanmasından
sorumlu General Hannibal, 6 Temmuz akşamı ateş gemilerinin hazır hale
getirildiğini rapor eder. Bunun üzerine Komodor Greig tüm kaptanlara
gereken talimatları verip “Rostislav” gemisine biner ve derhal komutan
forsunu toka eder.
Yapmış olduğu Harekat Tasarısı sonucunda Komodor Greig’in gemilerine
verdiği emirler şu şekildedir;
* Üç kalyon limana girip düşmana en yakın olabilecek mesafede ve
birbirini engellemeyecek şekilde demirleyeceklerdir.
* Dördüncü gemi, ihtiyaç olması halinde yardıma gelecek veya hasar gören
gemileri çekecek şekilde bir gomina daha açıkta bulunacaktır.
* Nadezhda Firkateyni, kuzeydeki burunda bulunan bataryalara karşı ateş
edecektir.
* Afrika Firkateyni, düşmanın güney burnundaki bataryanın içine toplarını
yerleştirdiği farz ve kabul edilerek burasını ateş altına alacaktır.
* Bombardıman gemisi kalyonlardan biraz daha açıkta durup onların
üzerinden düşman donanmasını bombardıman altına tutacaktır.
* Dört ateş gemisi, Komodor gemisinden verilecek çift ^şek sinyalini
görür görmez düşmana yönlenecek şekilde yelkenlerini açıp rüzgar altında
duracaklar, düşman gemilerine yanaşıp bağlandıktan sonra kendi gemilerini
ateşe vereceklerdir.
Çeşitli sebeplerden dolayı bu taarruzun gece gerçekleştirilmesi daha
uygun bulunur. O gece dolunay vardı, dolayısıyla limana girip belirtilen
yerlerde demirlemek ve diğer faaliyetlere başlamak için yeteri kadar
aydınlık mevcuttu. Gece saat on bir sularında Komodor Greig Filosuna demir
alma emrini verir. Bu zamana kadar top atışları ile düşmanı
kuşkulandırmamak için randaya fener çektirip başlama emrini verdi.
Burada randaya fener çekmenin sebebi Filosundaki diğer gemileri, emir
verdiğini ikaz etmek içindir.
Commodore Greig was ordered to go into the Cesme Harbor and position the
ships at the closest possible distance and appropriate location based on
the enemy vessels. The fire ships were commanded by Captain Dugdale,
Captain Mackenzie, Captain Ilyin and Lieutenant Prince Gagarin. General
Hannibal who was responsible for the preparation of the fire ships
reported that the ships were ready in the evening, on July the 6th. As he
heard this Commodore Greig instructed all his captains, climbed aboard
“Rostislav” and immediately hoisted the commander pennant.
As a result of the Operation Plan he prepared Commodore Greig ordered the
ships the following;
* Three galleons are to enter inside the harbor and anchor at the closest
location possible, in a position eliminating the possibility to interefere
with each other.
* The fourth ship shall come if help is needed or will stay 100 fathoms
(1/10 Nautical Mile) away from the others to be ready to tow the damaged
ships.
* Nadezhda, the frigate, is to ^re at the batteries located in the north
of the cape.
* The Africa Frigate, assuming that the enemy kept cannons inside the
battery, on the southern cape shall keep ^ring at that point.
* The bomb vessel was to keep the enemy ^eet under bombardment over these
by keeping itself way behind the galleons.
* Four ^re ships were to unfurl the sails, and keep on the leeward side
as soon as they saw the double ^re crackers launched from the ship of the
Commodore, to move against the enemy ships and after they tie their ships
to the ones of the enemy, they were to put their ships on ^re.
It was found more appropriate to attack at night due to various reasons.
That night there was full moon, entering the harbor and anchoring at the
determined locations and start to act as planned was easier due to
sufficient light. At around eleven Commodore Greig ordered his fleet to
heave up anchor. Until then he gave the order to start by hanging a
lantern on the spanker in order not to fire cannons and let the enemy
become suspicious.
M. M.
Rus Filosu 5-7 Temmuz 1770 Çeşme Savaşı manevralarını gösteren gravür,
Choiseul Couffier, 18 Haz 1776 Relief describing Manoeuvres of the
Russian Fleet During Battle of Cesme on July 5-7, 1770, Choiseul
Couffier, June 18, 1776
Geceleri veya gemilerin birbirinden uzakta olması durumunda bir işaret
çeken gemi diğer gemilerin dikkatini çekebilmek için top atardı. Ancak
burada Greig doğru bir muhakeme ile fenerle işaret vermeyi uygun
bulmuştur.
Rüzgar altında bulunan kum bankına girmekten korkan “Evropa” gemisi
sinyali beklemeden hareket edip tek basına limana girer ve limanın güney
tarafında Osmanlı gemilerine yaklaşık 350 yarda mesafede demirler.
Osmanlı gemilerinden ve kara bataryalarından şiddetli bir ateş açılır.
Evropa Kalyonu oldukça zor durumda kalmıştır. Demirledikten ve gereken
manevrayı yaptıktan sonra tüm personeli topların başındadır artık ve
şiddetli bir top düellosu başlar. Bu durum, diğer gemilerin gelmelerine
kadar yaklaşık 15 dakika sürmüştür. Bu zor durumu gören Komodor, Rostislav
ve Ne Tron Menya gemileri ile yardımına yetişir.
Evropa gemisini yarım gomina kadar geçtikten sonra, liman ağzı ortasının
karşısında, Osmanlı gemilerine yaklaşık 1,5 gomina mesafede 00.15’de
demirlerler. Ne Tron Menya gemisi, o sırada yaklaşık yarım gomina daha
uzakta, limanın kuzey tarafına doğru demirlemiştir. Firkateynler hedefleri
olan tabyaların karşısındaki planlı mevkilerini almıştır.
The reason for the hanging lantern on the spanker was to warn the other
ships in his fleet and make sure they know about his order. The ships sent
a signal at night or in the case when the ships were far away from each
other, but in order to draw the attention of other ships they used to fire
a cannon ball. In this case though, Greig made a wide decision, and sent a
signal with the lantern.
The ship “Evropa” that was scared of going towards the sand embankment
and run ashore on the windward side, acted alone before the signal was
sent and entered the harbor. It anchored in the south of the harbor
approximately at 350 yards distance from the Ottoman fleet.
The Ottoman ships and the batteries on land started a fierce firing. The
galleon of Evropa was in a very bad situation. After anchoring and all the
necessary manoeuvring all the personnel were on the cannons and a fierce
cannon ball duel started. This situation lasted approximately 15 minutes
until the other ships arrived. The Commodore who observed all that
participated for assistance with the ships of Rostislav and Ne Tron
Menya.
After passing Evropa approximately 50 fathoms they moored across from the
harbor mouth, 150 fathoms from the enemy ships at 00.15.
Çeşme Faciası, Hüsnü TENGÜZ, İstanbul Deniz Müzesi / Chesme Naval
Battle, Hüsnü Tenguz, Istanbul Naval Museum
Dört Ateş Gemisi Taarruz İçin Emir Beklerken , Philippe Hackert Four
fire ships expecting attack order , Philippe Hackert
Artık söz topçuların tecrübesine ve maharetine kalmıştır. gülleler
gemilerin üzerine yağmaya, kurşunlar havada uçan yıldızlar gibi koşuşarak
düştükleri yeri yakıp kavurmaya başladılar.
Şiddetli ateş, 1 saat 15 dakikalık süre içinde aralıksız devam eder. Bu
sırada bombardıman gemisinden atılan bir bomba, Osmanlı gemilerinden
birinin grandi gabya yelken torbasına düşer. Bu yelken çok kuru ve pamuklu
olduğu için aniden tutuşup yanmaya başlar ve alevler kısa sürede direğe ve
armalara geçer, Gabya çubuğu alevler içinde güverteye düşer ve tüm gemi
yanmaya başlar. Gazavatı Cezayirli Hasan Paşa’da ise bu yelkenin mayıstra
olduğu yazılıdır.
Osmanlıların tüm dikkatinin ateşe başlayan gemiler üzerinde olduğunu
bilen Komodor Greig, alev alan geminin de Osmanlı Donanması’nda yarattığı
telaşı görünce uygun
Ne Tron Menya was anchored in the north of the harbor approximately 50
fathoms away. The frigates were positioned at their planned locations
where they targeted the batteries across.
The rest was left to the experience of the artillery men and their
abilities. The cannon balls started falling into the ships, the bullets
were flying in the sky like falling stars, and they burned the spots they
fell at.
The fierce firing continued uninterrupted for 1 hour and 15 minutes. In
the mean time a bomb that was fired from the bomb vessel fell into the
sail bag on the main mast of an Ottoman ship. This sail was too dry and
made of cotton therefore it suddenly started burning and in a little while
the flames reached the masts and the riggings. The topmast fell on the
board in flames and the whole ship started burning. Cezayirli Hasan Pasha
wrote that this sail was the main yard.
Osmanlı ve Rus Filoları Çeşme Limanında/
Ottoman and Russian Fleet at Chesme Harbour
zamanın geldiğini değerlendirerek ve ateş gemilerinin derhal gönderilmesi
için işaret verir. Ön sıradaki ateş gemisine kumanda eden Yüzbaşı Dugdale
tüm yelkenlerini açıp rüzgar üstündeki gemilere doğru hareket etti, ancak
Komodor gemisini geçtikten sonra ön sıradaki kalyonlara yaklaşırken iki
adet Osmanlı kadırgası gelen tehlikeyi sezinler ve ateş gemisine rampa
etmek için ileri atılırlar.
Kadırgaların üzerlerine geldiğini gören Dugdale ve ekibi gereken zamandan
önce gemiyi ateşe vererek, hayatlarını kurtarmak için bordadan atlarlar.
Yakında onları beklemekte olan, ancak, kadırgaların limandan çıkması
üzerine demir alarak iyice uzaklaşan şalopaya doğru yüzmek zorunda
kalırlar. Bu arada kadırgalar ateş gemisini durdurup karşılaştıkları yerde
batırırlar.
Ateş gemilerinin liman girmeye başlamaları esnasında, Osmanlı gemisindeki
yangın da yanındaki gemilere sirayet etmiş, infilak etmesi ile yanan
parçalar çevredeki diğer gemilere de düşmüştü.
Bundan sonrası Komodor Greig’in günlüğünde şu satırlar ile yer
almaktadır;
Yüzbaşı Mackenzie öndeki ateş gemisini yakından takip ediyordu ve ilk
sıradaki kalyonlardan birine yaklaşıp gemisini ateşe verdi.
Commodore Greig knew that all the attention of the Ottomans were focused
on the ships that started the firings. And when he saw the panic and chaos
it created among the Ottoman Fleet he thought that the right time had
come, and ordered all the fire ships to move on. Captain Dugdale who
commanded the fire ship in the front line unfurled all its fire ships and
moved towards the ships on the windward side, but after it went passed the
Commodore’s ship and approached the galleons in the front line. Two
Ottoman galleys felt the danger and moved forward to ramp the fire ship as
it neared the galleons in the front line.
Dugdale and his team saw the galleys coming towards them and put the
ships on fire before the planned time and jumped from the ship to save
their lives. They had to swim to the sloop which was waiting for them, but
heaved up anchor and moved away when the galleys took off from the harbor.
In the mean time the galleys stopped the fire ship and sunk it where they
confronted it.
As the fire ships started entering the harbor the fire in the Ottoman
ship spreaded to the other ships, and after its explosion the burning
parts fell onto the other ships as well.
The events that followed were written in Commodore Greig’s diary with
these words;
Captain Mackenzie was following the ^re ship in the front very closely
and as his ship neared one of the galleons in the ^rst line he put it on
^re. By this way half of the Ottoman ^eet was on ^re.
Captain Ilyin who was commanding the third ^re ship, was somewhat far
away and when he passed by the Commodore’s ship the Commodore told him not
to put the enemy ship on ^re unless the ^re ship was tied to an enemy ship
on the leeward side. As a result of this the Captain attached his ship
next to one of the enemy ships and put it on ^re.
Lieutenant Prince Gagarin, sent the fourth ^re ship over a ship that was
already on ^re since most of them were burning anyway. As the ^rst ^re
ship passed by the Commodore ship, order was given to hold ^re not to
damage their own ships. But since some of the enemy ships on the leeward
side were still not in ^ames and continued ^ring the Commodore also give
the order to restart ^ring.
Çeşme Limanı’nda Osmanlı Donanması’nın yanması, 7 temmuz 1770, Jacob
Philipp Hackert, 1772 Peterhof Sarayı / Burning of Ottoman Fleet at Chesme
Harbour July 7th 1770, Jacop Philipp Hackert, 1772 Peterhof Palace
Böylece artık Türk Donanması’nın yarısı yanıyordu. Mackenzie’nin ateş
gemisi de yanan bir gemiye yanaşmış oldu.
Üçüncü ateş gemisine kumanda eden Yüzbaşı İlyın biraz daha uzaktı ve
Komodor gemisinin yanından geçerken, Komodor ona, şartlar ne otursa olsun
rüzgar altı olan düşman gemilerinden bir tanesine bağlanmadan kesinlikle
gemisini ateşe vermemesini bağırarak söyledi. Bunun sonucunda Yüzbaşı
gemisini onlardan birine borda bordaya yanaştırıp ateşe verdi.
Teğmen Prens Gagarin, dördüncü ateş gemisini düşman gemilerinin çoğu
yandığı için yanan bir gemi üzerine gönderdi. İlk ateş gemisi Komodor
gemisini geçtiğinde, kendi ateş gemilerine zarar vermemek için ateş
kesilmesi emri verildi. Fakat rüzgar altı düşman gemilerinden birkaçı alev
almadığı ve ateş etmeye devam ettiği için Komodor ateşe devam edilmesini
emretmek durumunda kalmıştı.
Sabaha karşı saat 3’te Türk Donanması’nın tamamı yanıyordu. Türklerin
kapılmış olduğu dehşet, şaşkınlık ve karışıklığın tari^ mümkün değildi..
Yanmayan gemilerdeki Türkler dahi bütün mukavemeti bırakmışlardı. Kürekli
gemilerin çoğu ya batmış yada onlardan aynı anda atlayan pek çok kişinin
ağırlığından devrilmişti. Mürettebatın tamamı dehşet ve umutsuzluk içinde
suya atlıyordu.
At around 3 A.M. the Turkish Fleet was completely in ^ames. It was not
possible to de^ne the devastation, disappointment and chaos that the Turks
found themselves inside.. Even the Turks on the vessels that were not in
^re quit resisting. Most of the oared vessels were either sunken or tipped
due to the people jumping into the water all at once. All the personnel
jumped into the sea out of despair and devastation. The surface of the sea
inside the harbor was full of people pathetically trying to save their
lives and submerging each other. Most of these could not make it to the
shore although tried very hard.
The Commodore gave another order to cease ^re and let the ones with
enough strength to swim ashore, to give them one more chance to save their
lives. The confusion of the Turks was so extensive, that, even the ships
that were just started burning or not burned at all were abandoned and so
were the batteries on the shore, and also the settlements which were
already abandoned by the civilians. The vessels “Evropa” and “Ne Tron
Menya” were ordered to stay away from the other ships which were under the
risk of blowing up. Only Commodore stayed with his ship until the very
end.
He ordered to tightly furl the sails up and pour water on them until they
are fully wet; additionally the boards and decks were gotten all wet to
avoid burning by falling ship parts on ^re.
Rus Filosunun Çeşme Liman Önündeki Konumunu Gösteren Gravür
Relief Illustrating the Position of the Russian Fleet in Front of the
Cesme Harbor
Çeşme Savaşı Gravürü, Rus Donanma Arşivi / Relief of Cesme Battle,
Russian Naval Archives
Limanın yüzeyi acınacak halde kurtulmaya çalışan ve birbirini
batıranlarla doluydu. Bunların çoğu müthiş çabalarına rağmen sahile
ulaşamadılar.
Komodor, en azından sahile ulaşmak için yeterince gücü olanların
kurtulmaları için imkan sağlamak niyeti ile bir daha ateşkes emretti.
Türklerin dehşeti o kadar büyüktü ki, yanmaya henüz başlamamış gemileri,
kıyıdaki tabyaları ve sivillerin daha önce terk ettikleri şehir ve
kaideleri bile bırakıp kaçtılar.”Evropa” ve “Ne Tron Menya” gemileri,
diğer gemilerin in^lak etme tehlikesinin dışında kalmak için uzaklaşma
emri aldılar. Komodor bir tek kendi gemisiyle sonuna kadar kaldı.
Yelkenlerin yeniden sıkıca toplanması ve üstlerine tam ıslanıncaya kadar
çok su dökülmesini emretti; ayrıca, düşen yanmış parçalardan gelen
tehlikeyi bertaraf etmek için borda ve güvertelerin üzerine devamlı su
dökülmesini istedi.
Kont Alexis Orlov sabah saat 4’e doğru ^losundaki kürekli gemileri
“Rostislav” gemisinin yardımına gönderdi. Komodor ise henüz yanmayan iki
düşman gemisini görüp gelen ^lonun kumandasında olan Yüzbaşı Kartoşov’u
beş veya altı şalopa ile en çok rüzgar üstü konumdaki geminin çekilmesi
için gönderdi. Bundan az sonra birkaç şalopa ile Yüzbaşı Mackenzie’yi de
diğer gemiyi kurtarmak için gönderdi.
Count Aleksey Orlov sent all the oared ships at 4.00 to the aid of
“Rostislav. Commodore on the other hand saw two enemy ships that were not
burned yet and sent Captain Kartoshov of the coming ^eet with ^ve or six
sloops to taw the ship which is at the windward position the most. A
little later he sent Captain Mackenzie with a few sloops to save the other
ship as well.
Although the enemy ships that exploded one after the other created a
serious danger both of^cers completed their missions perfectly. Just as
Mackenzie was towing the other ship the burning Turkish vessel they were
passing by exploded. The burning pieces from that ship fell on the one
that was being towed and it started burning too. Commodore Greig did not
want the other ship to burn too, so as soon as a mild breeze started to
blow from the coast he sent Captain Bulgakov of Rostislav in order to take
charge of the ship to unfurl sail, get out of the harbor and to join Count
Orlov which was near the harbor mouth . All these were performed very
professionally and in a very short period of time. The name of this ship
was “Rodos”.
At the break of down all the oarships of the Russians were sent to take
the remaining galley reales, galleys and sloops of the Ottomans. Russians
now were after the booty.
Birbirinin ardına in^lak eden düşman gemilerinden gelen tehlikeye rağmen
subayların ikisi de bu vazifeyi korkusuzca yaptı. Gemilerin ikisinin de
çekilmesi sırasında yanan bir Türk gemisi, tam da Yüzbaşı Mackenzie son
çekilen gemi ile onun yanında geçerken havaya uçtu. İn^lak eden geminin
yanan parçaları bu geminin üzerine düşünce o da yanmaya başladı. Komodor
Greig, diğer kurtarılan geminin de aynı felakete uğramasını önlemek için
sahilden ha^f rüzgar esmeye başladığında o geminin kumandasını alıp bir an
önce yelkenlerin açılması ve limandan çıkıp liman ağzı yakınlarındaki Kont
Orlov’a katılması için “Rostislav” gemisinden Kaptan Bulgakov’u gönderdi.
Tüm bunlar büyük bir ustalıkla ve kısa bir süre içinde gerçekleştirildi.
Bu geminin adı “Rodos” idi.
Şafak söküyordu; Rusların tüm kürekli tekneleri yangından sonra arta
kalan Osmanlı baştarda, kadırga ve şalopaları almaya gönderildi. Ruslar
artık ganimet toplamaya başlamıştı.
Sahile ganimet toplamak için çıkan filikalarda bulunan İngiliz
Subaylardan biri günlüğünde şunları yazacaktır:
Bu sabah saat 6 da sandal ile kıyıya yakın bir yerden geçerken bir burun
üzerinde kollarını yukarıya kaldırmış iki adam görüldü ve bunlar İngilizce
olarak;
“Tanrı aşkına bizi kurların” diye bize bağırıyorlardı. Sandaldakilere
onlara doğru gidilmesi emrini verip hemen ikisini de sandala aldım. Adının
Robert Jakob olduğunu söyleyen yaşlı olanı bir şey söylemeden dizlerime
sarıldı. Sevinçten kendisinden geçmişti. Kendine gelince gözlerinde yaşlar
ile söze başladı, ilk sözü şu oldu.;
-Çok şükür, kurtuldum. Sonra da ellerini dizimden çekip havaya
kaldırarak: “ Ey ulu Tanrım. Demek kurtuldum” diyerek duaya başladı.
Anlattığına göre bu adam 11 seneden beri Türkiye’de esir bulunuyormuş.
Eğer biz bu zaferi kazanmamış olsa idik, büyük bir ihtimalle hiç
kölelikten kurtulamayacakmış... Onun yanındaki 18 yaşlarında olan ise o
kadar sevinmiş görülmüyordu. Adı George Mattey olup esir düşmesi o kadar
eski değildi.”
1757 yılında İstanbul’a gelen Baron de Tott Osmanlı İmparatorluğu için
çalışmış ve “18. Yüzyılda Türkler” isminde de bir kitap yazmıştır.
Ateş Gemileri Taaruzu / Attack of Fireships
One of the British officers who was on the boat with others to go collect
the booty explained this moment with these words in his diary:
As we were passing by the coast around 6 this morning, we saw two men
raising their hands, and these men were yelling us in English;
“Save us for the sake of God”. I ordered the men on the boat to directly
go there and I took them in the boat. One of them said his name was Robert
Jakob he was old and he hugged me around my knees. He was so happy that he
completely passed out. As he woke crying he said;
-Thank god I’m saved. Then he pulled his hands from my legs and opened
them towards the sky and shouted: “ Oh God almighty. I am saved” and
started preying.
As he explained this man lived there as a slave for 11 years. If it
wasn’t for our victory he possibly could never have been saved from
slavery.. The 18 years old man next to him was not that happy. His name
was George Mattey and his history of slavery was probably very
recent.”
Baron de Tott who arrived in Istanbul in 1757 had worked for the Ottoman
Empire and wrote a book named “Turks in the 18th Century” who
Osmanlıları çok yakından tanıyan Baron, Cezayirli Hasan Paşa ile
görüşmelerine dayanarak yazdığı Çeşme Savaşı notlarında şunları
söyler;
Ruslar başarı ihtimali en az olan girişimleri bile denenmeye değer yapan
panik havasının Türkleri sarmış olduğunu fark ettiklerinde limandan içeri
iki ateş gemisi göndermekte tereddüt etmediler. Rus gemilerinin görülmesi
üzerine zaten bir gün önceki korkularından kurtulamayan Türkler gemilerini
savunmaktan ziyade karaya kaçmakta acele etmişlerdi.
Ama iki küçük gemiden başka gelen olmadığını fark ettiklerinde, bunların
kolaylıkla üstesinden gelebileceklerini düşünmüşler, gemilerin
içindekileri tutsak alıp, gemileri batırmadan İstanbul’a ganimet olarak
götürmeye karar vermişlerdi.
Bu sırada kolaylıkla liman giren Rus gemicileri dümenlerini bağlamışlar,
çengelli çıpalarını Türk gemilerine atarak alev girdapları kusmaya
başlamışlardı; tamamen Türk gemileri ile dolu olan Çeşme limanı bir anda
Osmanlı Donanması’nı yutan bir volkan ağzına dönmüştü. Bu felaket Osmanlı
gururunu fena halde kırmakla birlikte az zaman sonra vezirler daha etkili
bir mesele ile uğraşmak zorunda kaldılar…Başkenti açlık tehdit
ediyordu.”
Komodor Greig, zaferin kesin olduğunu ve limanda yanmamış veya filoya
götürülmemiş tek bir şalopa bile kalmadığını görüp “Rostislav” gemisi ile
demir aldı ve diğer gemiler ile beraber Orlov’a katılmak üzere yola
çıktı.
Katıldıktan sonra 21 pare top atışı ile selamladı ve Tri Iyerarha
gemisinden aynı sayıda top atışı ile cevap aldı. “Rostislav”
demirlediğinde Komodor Greig kendi komutan sancağını indirdi ve
Başkomutana ayrıntılı rapor vermek için Tri Iyerarha gemisine gitti. Kont
onu sevinçle ve memnuniyetle kabul etti.
Rusların zayiatı çok azdı. Evropa gemisinde 8, Ne Tron Menya gemisinde
ise 2 veya 3 ölü vardı. Osmanlı Filosuna en yakın olan Rostislav gemisinde
ise ilk muharebede olduğu gibi, yani Osmanlı toplarının çok yükseğe
yöneltilmiş olmasından ötürü tek bir ölü yoktu.
Osmanlıların zayiatı için ise 11.000 ile 5.000 arasında rakamlar telaffuz
edilmektedir. Kalyonlarda ki ve diğer küçük gemilerdeki personel mevcudu
dikkate alındığında o anda Çeşme’de Osmanlı Donanması’nda savaşan toplam
denizci sayısının 10.000 civarında olduğu hesaplanabilir.
was very close to the Ottomans knew them by heart, and based on his
interviews with Cezayirli Gazi Hasan Pasha on the Battle of Cesme he wrote
the following notes;
As the Russians noticed that the panic in the air that took the Ottomans
under control when they were assuming that their attempts could hardly
succeed, did not hesitate to send two ^re ships inside the harbor. As soon
as they saw the Russian ships, their fear from the precedent day, made
them ^ee ashore instead of defending their ships.
But when they saw those were nothing but two small vessels they ^rst
thought they could easily deal with them, and even decided to enslave the
personnel inside the ships, and not to submerge but take the ships to
Istanbul as booty.
At that moment the Russian sailors, who easily made it to the harbor,
tied their rudders threw their anchors onto the Turkish ships, and started
blowing ^re. The Cesme harbor which was ^lled completely with Turkish
ships suddenly turned into a volcano swallowing the entire Ottoman Fleet.
Of course this disaster was humiliating but the Viziers soon had to be
dealing a more important matter. The capital was under the threat of
hunger.”
Commodore Greig heaved up anchor with Rostislav after he was convinced
that the victory was ascertained and there was not even a single sloop
taken away to the fleet or burned, and cruised along with the other ships
to join Orlov.
After joining Orlov they fired a 21-gun salute and received the same
salute from Tri Iyerarha. When “Rostislav” anchored Commodore Greig hauled
down the commandership pennant and went to report to the ship of the Grand
Admiral to Tri Iyerarha. Count honored him with joy and
satisfaction.
Russian damages were very low. Evropa contained 8, Ne Tron Menya 2 or 3
dead. On the Rostislav which was the closest to the Ottoman fleet there
were none, since the cannons were aimed too high just as in the previous
battle.
The damage on the side of Ottomans was pronounced somewhere between
11.000 and 5.000. When the personnel in the galleons and the smaller ships
are considered the total number of sailors fighting in Cesme for the
Ottoman Fleet was around 10.000.
Ancak bir kısım personelin önceden sahile çıkmış ve orada konuşlanmış
olması, çektiri türü teknelerin ve diğer küçük yelkenlilerin sahile
yanaşmış olmaları, ilk patlamadan sonra kalyonlardaki bir çok denizcinin
gemilerini terk etmiş olması, liman içindeki gemilerin ise, en yakın
sahile yaklaşık 200 yarda içinde olmaları nedeniyle Osmanlı Donanması’nın
toplam kaybının 5.000’lere ulaşma olasılığının çok zayıf bir ihtimal
olacağı kıymetlendirilmektedir. Şehit olanlar arasında Patronai Hümayun
Kapudanı Ali Bey ile bir iki kalyon kaptanı da vardır.
Çeşme’de Donanmanın yanması ile ilgili olarak Gazavatı Cezayirli Hasan
Paşa’nın ikinci varakında ise;
“Çeşme Muharebesinden iki gün sonra Ruslar kumbara se^nesi ve cesim
kalyonlarını leylen getirip liman ağzına lenger bırakıp gece saat beşte (
ezan saati) top ve kumbara atmaya başlayarak Giritli Ali Kaptanın süvari
olduğu kalyonun mayıstra sütununa bir cesim kumbara isabetle tutuşup
söndürmeğe bir çare bulamayıp mezkur kalyon ihraki binnar olup cephanesi
in^lak ettikte limanda bulunan bilcümle kalyonlara dahi ateş isabet edüp
cümle donanmayı hümayun ihrakı hinnar olup ol gece mahşer misali olup
asakir muvahhidinin şehit olanlardan maadası su üzerinde herkes nefsini
kurtarmağa sayile Çeşme kasabasına çıktılar.” denilmektedir.
Genelkurmay Başkanlığı IX Şube tarafından basılan 1768- 1774 Osmanlı Rus
Savaşı adlı kitapta şu açıklamalar vardır:
Gemilerin mürettebatından bir kısmı bir gün evvel karaya çıkarılarak
bataryaların tabiye ve teçhizinde vazife almışlardı. Gemide kalanların bir
kısmı sandallarla kendilerini karaya attılar. Büyük bir kısmı da
kendilerini denize atarak yüze yüze kurtulmaya çalıştılar. Türk kalyonları
sabaha kadar alevler saçarak yandılar. Ateş cephaneye sirayet ettikçe
müthiş in^laklarla parçalandılar. Limanın ağzında mevkii almış olan Rus
gemileri yangının söndürülmesine mani olma için bir müddet bombardımana
deva ettilerse de bütün gemilerin tutuştuğunu gördükten sonra ateşi
kestiler.
Gece yarısından bir saat sonra başlayan yangın sabahın altısına kadar
sürdü. 7 Temmuz 1770 sabahı güneş doğarken yangından kurtulmuş 64 toplu
bir Türk kalyonu ile birkaç çektiri ve 20 kadar kürekli küçük kayık
kalmıştı.
But the fact that some of the personnel already debarked from their ships
and deployed at the coast, the galley type vessels and other smaller
sailships approached the coast, many sailors abandoned their ships after
the first explosion, and the distance of the ships which was approximately
under 200 yards suggested a loss on the Ottoman side barely around the
5000s. Among the martyrs there was also Vice Admiral Ali Beigh on the Flag
Ship Humayun, and a couple of more captains of galleons.
Cezayirli Gazi Hasan Pasha wrote on the burning of the Fleet in Cesme in
his notes that;
“Two days after the Cesme Battle the Russians brought the bomb ship and
the bulky galleons and left them anchored at the harbor mouth. At ^ve in
the morning (prayer time) they started ^ring cannon balls and grenades.
The main mast of the galleon where the Cretan Captain Ali was the guard,
received a shot, and caught ^re. It could not be extinguished and the
^ames were every where. Finally it blew up with the ammunition inside. It
caused other ships inside the harbor to catch ^re as well. This destroyed
the entire ^eet and although there were some sailors who could save their
lives most became martyrs during that battle. The rest ran ashore to
Cesme.”
The book called Ottoman-Russian War of 1768- 1774 printed by the Turkish
General Staff Headquarters Suboffice IX 1768- 1774 contains the following
explanations:
Some of the ship personnel were debarked on land one day before to take
over the responsibility of the batteries both tacticswise, and
equipment-wise. Some of the personnel that stayed on the ships were landed
by using the rescue boats. The majority of them jumped into the water and
swam to the shore. Some tried to swim very hard to save themselves. The
Turkish galleons burned until next morning spreading the ^re around. As
the ^re got in touch with the ammunition they fell into pieces by terrible
explosions. The Russian ships which were positioned at the harbor mouth
kept the bombardment going to prevent possible efforts of extinguishing
until they were certain that all ships were caught on ^re.
The ^re that started one hour from midnight lasted until six in the
morning. In the morning of July 7 1770 there was a Turkish galleon with 64
cannons, a few galleys and 20 oarboats.
vMaliki kaptan komutasında olup mürettebatı tarafından terk edilen bu
kalyonla diğer tekneler Rusların eline geçti.” denilmektedir.
Rusların eline geçen kalyonla ilgili olarak Gazavatı Hasan Paşa’da ise “
Hacı maliki beyin süvari olduğu beylik kalyon düşmana esir düşmüş ise de
zamanı kalilde vücudunu feda ile garkı nabut olmuş” denildiğine göre gemi
personeli tarafından geminin terkinden önce kastı olarak hasar verildiği
değerlendirilebilir.
Bütün yabancı kaynaklarda Ruslar tarafından ele geçirilen Osmanlı
Kalyonunun Rodos Gemisi olduğu yazılıdır. Ancak Osmanlı Donanması
envanterindeki kalyonların isimleri belli olduğundan böyle bir gemi olma
ihtimali mevcut değildir. Ele geçirildiğinde geminin herhangi bir yerinde
Rodos ismine rastlayan Rusların bu şekilde değerlendirdiği tahmin
edilmektedir.
Ruslar bu kalyona Sakız Kanalı Muharebesinde batan kalyonlarının ismi
olan “Yevstafiy” koyup savaş ganimeti olarak Rusya’ya götürmek isterler.
Ancak kalafatı yeterli yapılmadığından gemi fazla su yapmaktaydı. Üç ay
sonramora kıyılarında sahilde oturup parçalanmıştır.
Sahile çıkan Ruslar ve de Yunalılar ise hem Çeşme’yi yağmalamaya,
insanları öldürmeye, kalede ve sahilde bulunan topları kendi gemilerine
yüklemek için gayret göstermişlerdir. Elphinstone günlüğünde bu konudan şu
şekilde bahsedecektir ;
Donanmada bulunan Yunanlar ve Arnavutlar daha sonra kasabayı
yağmaladılar, kasabayı ve kaleyi ateşe verdiler, fakat taştan yapılmış
olan duvarlara zarar veremediler. Bataryada bulunan yirmi sekiz (parçalık)
pirinç top donanmamızın gemilerine taşındı. Çeşme Limanı’nın suları
altında 1.200 parça pirinç topun bulunduğu hesaplandı. Temmuzun beşi
Cumartesi günü Pultawa Savaşının yıldönümü, ertesi gün İmparatoriçe’nin
tahta geçişinin yıldönümü, diğer gün ise Büyük Dük’ün ismini yaşatmak için
tatil ilan edildi. Pazar ise bizim sonradan kazanacağımız muhteşem bir
zafer dolayısıyla Şükran günü seçildi.
Rusların, zaferlerini kutlamak için gemilerde yaptığı dua törenine
sahilden gelen Rum Papazları ve Rum halkı ile dua töreninin yapıldığı
geminin etrafında dolaşan sandallar iştirak etmiştir.
Öğleden sonra çeşme Limanı’na, Osmanlı Donanması için peksimet yüklü bir
tüccar gemisi gelir. Bu da Ruslar için güzel bir ganimet olacaktır.
The galleon which was under the command of Captain Maliki and was
abandoned by its crew were now in the possession of the Russians along
with the other abandoned vessels.”
On the other hand based on the notes of Cezayirli Gazi Hasan Pasha on the
galleon that Russians took in their possession we understand that the
galleon on which Hadji Maliki Beigh was the naval officer in charge was
intentionally damaged by the personnel before it fell into the hands of
the enemy.
All the foreign resources claim that the Ottoman Galleon that the
Russians took under their possession was Rodos. But the inventory of the
Ottoman Fleet clearly shows that there is no such galleon in the fleet.
This was evaluated as the Russians probably saw somewhere on the ship a
sign that said Rodos. Based on this they thought it was the name of the
ship.
Russians gave it the name of their ship Yevstafiy which sank in the
battle of Chios Channel, they wanted to take it along to Russia as booty.
But since its caulking could not be made properly there was too much
leakage. Three months later it ran ashore on Peloponnes peninsula and was
destroyed.
After the battle the Russians and the Greeks who went to the shore
started looting Cesme, killing the inhabitants and they also spent big
efforts to transport the cannons inside the fortress and on the shore to
their ships. Elphinstone wrote in his diary about these as follows;
The Greeks and Albanians in the ^eet looted the town, they also put the
town on ^re after that, but they could not cause any damage on the
buildings which were built with stones. Twenty eight pieces of brass
cannons were transported to our ships. As a result of our calculations the
bottom of the harbor should be containing approximately 1.200 pieces of
brass cannons. Saturday, July the ^fth was the anniversary of the battle
of Pultawa, the next day was the inauguration anniversary for the Empress,
the following day was announced holiday as a tribute day to the name of
the Grand Duke. On Sunday since we will be celebrating our victory it will
be the Thanksgiving Day.
The Greek Monks and the people of Greece contributed in the preyer
ceremony where the Russians celebrated their victories on ships with their
boats by cruising around the Russian ships.
Çeşme Deniz Savaşı, Cafer ÖĞÜT A. Rıza İŞİPEK Özel Koleksiyonu / Chesme
Naval Battle, Cafer ÖĞÜT, A. Rıza İŞİPEK Private Collection
İmparatoriçe Katerina, Çeşme Muharebesi’ne katılanları daha sonra
cömertçe mükafatlandırmıştır. Kont A.G.Orlov’a I.derece Aziz Georgiy
madalyası, hayatı boyunca Keiser Sancağı’nı saklama hakkı ve onu armasına
eklemek için izin ile Çesmenskiy unvanını verir. miral G.A.Spiridov
Andreyev Haçı’nı alır. Kont F.G. Orlov ve Komodor S.K. Greig, II.derece
Georgiy madalyası ile para ödülleri alırlar.
Savaşın hemen akabinde de Kont Orlov, bütün subaylara, özellikle savaşta
büyük yararlılık gösterenlere çabalarından dolayı teşekkür etmiş, Komodor
Greig’i Tümamiral rütbesine yükseltmiş ve ikinci dereceden Liyakat Nişanı
vermiş, Yüzbaşı Dugdale ise birinci derece Kalyon Kaptanı olmuştur.
Bu harekata katılıp da ödül veya madalyadan mahrum edilen birkaç kişi
arasında Tümamiral Elphinstone bulunmaktadır. Ruslar ayrıca savaştan
birkaç ay sonra Kont A.G. Orlov’un ısrarı üzerine Elphinstone’un Rus
Donanması’ndaki görevine son vermişlerdir.
Çeşme Limanı’na giren gemilerden hangilerinin başarılı olduğu konusunda
ise İngiliz ve Rus kaynaklarında farklılıklar mevcuttur. İngilizler Yzb.
Mackenzie‘nin, Ruslar ise Yzb. Ilyin’in başarılı olduğunu iddia
etmektedirler.
In the afternoon a commercial freight ship arrived in Cesme Harbor,
filled with biscuits. This also was a great booty for the Russians.
Empress Catherine later generously awarded the participants of the Cesme
Battle. A.G.Orlov was awarded the medaillon of 1st degree Saint Georgiy,
the right to keep the Kaiser’s fiag for his entire life, and permission in
order to add it to his pennant, and the title of Cesmensky. Admiral
G.A.Spiridov was granted the Andreyev Cross. Count F.G. Orlov and
Commodore S.K. Greig, received the 2nd degree medallion of Georgiy and
money awards.
Right after the battle Count Orlov had thanked to all the officers who
participated in the war particularly the ones who showed extraordinary
courage and worked hard, Commodore Greig was promoted to the rank of Rear
Admiral and he was granted second degree Order of Merit, Captain Dugdale
became first degree Captain of Galleon.
Among others one of the people who were left out of these awards and
medallions was the Rear Admiral Elphinstone. Following the insistence by
CountA.G. Orlov the assignment of Elphinstone for the Russian Fleet was
terminated.
Kısacasıherkesdoğalolarakkendivatandaşını tutmaktadır. Kaptanı Derya
Hüsamettin Paşa, Rus Donanması’na karşı gerekli reaksiyonları göstermemek
ve pasif kalmakla suçlanır. Ancak uzun süredir Haliç’te yatmakta olan
Donanmanın birkaç gün içerisinde yapılan yetersiz bir hazırlıkla savaşa
gönderilmesine karar verildikten sonra, bir dostuna verdiği cevabın
içeriğinden, Donanmaya kesinlikle güvenmediği ve gemilerin savaşa hazır
olmadığını bildiği anlaşılmaktadır.
Bazı Osmanlı kaynakları ayrıca, Çeşme mağlubiyetini, Sakız Savaşı sonrası
Riyale Komutanı Cafer Bey’in verdiği yanlış bir karara bağlamaktadır.
İddialara göre, yangının kendi gemilerine sirayetinden korkan Cafer Bey,
filosunu kaldırıp Cezayirli Hasan Beyin itirazına rağmen Çeşme Limanı’na
iltica etmiş ve onun bu hatası diğer Osmanlı gemilerinin de aynı limana
dolmasıyla neticelenmiştir. Ancak, o anda gemisi batmış ve denizde yaşam
mücadelesi yapan Cezayirli Gazi Hasan Paşa ile Cafer Bey’in hangi
vasıtalar ile görüştüğü ve nasıl bir fikir teatisinde bulunduğu hususu
öncelikle cevaplandırılması gereken sorular olarak görülmektedir.
Felaketten kurtulan tek gemi Hüsamettin Paşa’nın Baştardası olmuştur.
Baskından sonra Hüsamettin Paşa, Cezayirli Hasan ve Cafer beyler İzmir’e
gittiler.
Vasıf tarihine göre Hüsamettin Paşa ve Cezayirli Hasan bey yaralı idiler.
Fevzi Kurtoğlu’nun yazdığına göre ise «Cezayirli Hasan bey ağzında kılıcı
ile denize atlayıp kıyıya çıkmış ve bundan ötürü de kendisine “Timsah
Adam” lakabı takılmıştır.
Padişah daha sonra Cafer Beyin rütbesini arttırıp onu Osmanlı
Donanması’na Derya Kaptanı yapmıştı. Cezayirli Hasan Paşa da bir ay kadar
yaralarını İzmir’de tedavi ettirdikten sonra Alaiye Fırkateyni ile
Çanakkale’ye gelmişti. Hüsamettin Paşa da Gelibolu’ya gelmiş ve çok
geçmeden burada ölmüştür.
Cafer Bey yaralı olmasına rağmen İzmir’de boş durmuyor, Ruslara karşı
herhangi bir mukabil harekat yapmak için Çeşme’de yanan gemilerden
kurtulabilen ve İzmir’e gelen mürettebat ile ne yapabileceğini
düşünüyordu.
There are some discrepances on which ships were successful after entering
the Cesme Harbor in the British and Russian sources. The British claimed
that Captain Mackenzie was successful, and the Russians claimed Captain
Ilyin was successful. In brief, obviously both sides were glorifying the
person from their own nation.
Admiral Husamettin Pasa was blamed for not reacting against the Russian
Fleet as he should, and for staying passiv. But based on a letter that he
wrote to a friend it was found that the fleet departed unprepared from the
Golden Horn, he could not rely on the Fleet in these conditions and he
knew that the ships were not prepared for such a battle.
Additionally some Ottoman sources claimed that the defeat of Cesme was
related to the wrongful decisions given by Cafer Beigh after the battle of
Chios. Based on the claims Cafer Beigh who was afraid the fire would
spread into their ships ran away with his fleet from Cesme Harbor in
contrary to the orders given to him by Cezayirli Gazi Hasan Pasha, and
this failure resulted with the arrival of other Ottoman vessels and
completely filling the harbor.What kind of a discussion Cezayirli Gazi
Hasan Pasha and Cafer Beigh were in when their ship sunk and when they
were struggling for their lives still needs to be answered.
The only ship to escape the disaster was the Galley Reale of Husamettin
Pasa. After the invasion Husamettin Pasa, Cezayirli Gazi Hasan Pasha and
Cafer beigh went to Izmir.
According to Vasif the historian, Husamettin Pasa and Cezayirli Gazi
Hasan Pasha were injured. Based on wht Fevzi Kurtoglu wrote «Cezayirli
Gazi Hasan Pasha jumped into the water with sword in his mouth therefore
he was called “Alligator Man” .
The Sultan later promoted Cafer Beigh and made him Grand Admiral.
Cezayirli Gazi Hasan Pasha was treated for a month in Izmir for his
injuries then arrived to Canakkale with the frigate of Alaiye. Husamettin
Pasha arrived in Gallipoli and died after a short while.
Although Cafer Beigh was injured he did not waste his time in Izmir, but
planned a counter attack against the Russians with the help of the
personnel that escaped the burning vessels in Cesme and made it to
Izmir.
BÖLÜM V
CHAPTER V
-
5.1 Limni Kuşatması ve
Savaşı
-
5.1 Siege and Battle of
Lemnos
Çeşme Zaferi sonrası Rus Donanması’nda özellikle Orlov ile Elphinstone
arasındaki fikir ayrılıkları başlamıştı. Orlov, Limni Adası’na yerleşerek,
Boğazı abluka altına almak ve İskenderiye ile başka limanlardan İstanbul’a
tahıl gelmesini engellemek isterken, Elphinstone, Çanakkale’ye taarruz
ederek İstanbul’a yönelik bir taarruz düzenlenmesinde ısrarlıydı.
Orlov’un Limni Adası’nı tercih etmesinin sebeplerinden birisi de, Mondros
Limanı imkanlarından istifade ederek yaklaşmakta olan kışı rahat
geçirebilmek ve bu arada gemilerinin gerekli bakım tutumları ve
onarımlarını kolaylıkla yapabilmek ve personelin dinlenmesine imkan
vermekti.
Tüm Rus Donanması 16 Temmuz 1770’e kadar birliktedir. Ancak her gün yeni
bir sorun çıkmakta ve amiraller bir türlü anlaşamamaktadır.
After the Cesme Victory there were many confiicts of opinion particularly
between Orlov and Elphinstone. Orlov settled in the Island of Lemnos, and
wanted to block the channel to prevent grain transportation from
Alexandria and other harbors to Istanbul. Elphinstone on the other hand
wanted to attack Canakkale and he also insisted on an attack plan against
Istanbul.
One of the reasons for Orlov to prefer the Island of Lemnos was to use
the Moudros Harbor throughout the winter, to perform the maintenances and
repairs of the ships and give the opportunity to the personnel to
rest.
The entire Russian Fleet in the Mediterranean stuck together until July
16 1770. But each day a new problem arose and the Admirals could not get
along very well.
Rus Filosu Alargada / Russian Fleet at Anchor
Elphinstone artık birlikte olmanın bir fayda sağlayamayacağını
değerlendirerek 16 Temmuz günü demir alır ve Çanakkale Boğazı’na doğru
ilerlemeye başlar.
Rus Amiral emrindeki gemiler ise 8 Temmuz 1770 akşamı Koyun Adaları’ndan
demir alarak Limni Adası’na doğru hareket eder. Spiridov komutasındaki
öncü birlik 10 Temmuz 1770 günü Mondros Limanı’na demirler.
Bu tarihten sonra üç aydan fazla sürecek olan Limni Kuşatması
başlayacaktır. Adadaki Müslüman halk çaresiz kaleye kaçar ve buradaki kale
muhafızları ile birlikte kaleyi ve canlarını kurtarmak için mücadele
verirler. Verilen mücadele sadece Rus askerlerine karşı değil, kuşatma
altında olmanın en büyük zorluklarından biri olan açlık ve susuzluğa karşı
da savaş demkti.
Limni mektubunda Orlov, kuşatmanın başlaması ile ilgili şunları
yazacaktır:
“ 27 Haziran Rumi’de mahalli cenkten hareketle Elphinstone’u boğaz
hisarına ve birkaç (karavele) leri de mahalli ahare bedelersal kendini
Limni Arap Yarımadası topraklarına demir atmış olduğundan adadaki ehli
İslam kaleye tahassun edip zikrolunan cezireyi ol kadar suhulet ile
zaptedeceğimi mülahaza etmezdim.”
Gazavatı Hasan Paşa’da ise Rusların Limni’ye çıkışı ile ilgili
olarak:
“Düşman meşhur Mondros Körfezine donanmasını sevk ile lengerendoz oldu.
Boğaz cihetini ka tı imdat için birçok gemi ile tutup bahren ve berren her
tarafı kuşattıktan sonra reayayı istimalet ile tebaiyet ettirdi. İslam
malı deyu 80.000 ağnamı ve 1.000 kadar çift öküzünü kesip kavurma yaptı
vesair İslam çiftliklerinde mevcut hububatı toplayıp gemilere tahmil etti,
bir miktar zahireyi de Mondros kariyesinde derambar etti. Bundan sonra
Karakulak İbrahim Ağayı teslim tekli^ ile bir fırkateyne bindirip Limni
Kalesine gönderdi.” demektedir.
Bu esnada ise Elphinstone Filosu Çanakkale Boğazı’nın ablukasına devam
ediyordu. Bir kalyon Gökçeada ile Rumeli sahili arasında, bir kalyon ve
bir fırkateyn Bozcaada ile Anadolu sahili arasında ve bir kalyonla bir
fırkateyn de Bozcaada ile Gökçeada arasında karakol yapıyordu. Ayrıca
silahlı bir gemi de Taşoz’da gözcü idi. Limni ile Midilli arasında ise
Limni’den gönderilen bir kalyon ile silahlı bir Yunan gemisi keşif-
karakol görevindeydi.
Elphinstone evaluated the situation as there was no more a necessity for
being together, heaved up anchor and navigated towards the Channel of
Canakkale (Dardanelles).
The ships under the command of the Russian Admiral heaved up anchor from
the island group of Koyun Adalari in the evening of July 8, 1770 and
cruised towards the Island of Lemnos. The pioneering fleet under the
command of Spiridov moored in Moudros Harbor on July 10th.
The siege of Lemnos commenced and lasted for more than three months after
that date. The inhabitants with Muslim belief ran away into the fortress
and struggled for survival along with the guards inside this fortress. The
struggle for survival was not only against the Russians but also against
hunger and the lack of water which were the main complications of the
siege.
Orlov wrote in his Lemnos letter on the start of the siege:
“ Due to the local battle that took place on June 27 Elphinstone went to
the fortress on the channel and a few Caravels moored in the Arab
Peninsula of Lemnos, so the Muslim community moved inside the fortress. I
never could have thought that it would be so hard for me to invade the
fortress.”
Hasan Pasha noted the following on the Landing of Russians on
Lemnos:
The enemy arrived with their ships into the Gulf of Moudros and anchored
there. They blocked the channel with many ships to prevent any possible
help and sieged every place by the sea and by land. They used the
Christian subjects and made them their own followers. They slaughtered
80.000 sheeps and 1.000 bulls and prepared preserve of fried meat with the
excuse that these were the goods of Islamic origin. They collected the
cereal grains in the other Islamic farms and loaded them in their freight
ships. Some of the remaining grains were stored in the country side near
Moudros. After this they embarked Karakulak Ibrahim Aga into a frigate and
sent him to the fortress of Lemnos with an offer for them to
surrender.”
In the mean time the fleet of Elphinstone continued the blockade on the
Canakkale Channel. A galleon was patrolling between İmbros and the coast
of Roumoi, another galleon and a frigate between Tenedos and Anatolian
coast, and a third galleon was patrolling between Tenedos and İmbros with
a frigate. In addition to those an armed ship was patrolling the Thasos
region. A galleon and an armed Greek ship were on reconaissance and patrol
duty between Lemnos and Lesbos.
Limni Kalesinin Muhasarası ve
Bombardımanı
Ruslar kalenin durumunu Rumlardan
öğrenmiş ve kendilerini kuvvetli göstererek kolayca zapt edeceklerini
ümit etmişlerdi. Çeşme Savaşı’nda esir düşen Karakulak İbrahim Ağa Ruslar
tarafından elçi olarak kaleye gönderilir.
Limni Kalesi’nde yeteri kadar kale muhafızı mevcut değildi, ayrıca silah
ve cephanede oldukça kısıtlıydı. Gazavatı Hasan Paşa’da Kale’nin durumu “
Kal’ai Padişahi harap ve yebap olup onyedi adet köhne ve mübeddel falyalı
amele gayri sali top ile birkaç adet kundaksız tüfek olup bundan akdem
cepanede ola üçyüz sandık siyah barut, zahire ve sarnıçlarda su dahi
azdı.” olarak açıklanmıştır.
İbrahim Ağa kale ile dışındaki bir yerde müzakereye başlanır. Kont
Orlov’un teklifi 24 saat zarfında kalenin teslim edilip Türk ahaliden
yılda bir altın cizye vermeyi kabul edenlere dokunulmayacağı, teklifi
kabul etmeyenlerin ise diledikleri yerlere gidebilecekleri, eğer kabul
edilmez ise, 4.000 askerle taarruz edilerek kalenin zorla
alınacağıydı.
Kaledekiler ise zaman kazanmak istiyorlardı. Orlov’a hitaben:
“Kalemiz metin ve müstahkem olup cephane ve mühimmat ve sarnıçlarımızdaki
sular dolu olup ve arada henüz muharebe olup galip ve mağlup belli olmadan
kaleyi teslim edemeyiz ve bu hususta müzakereye devama hazır
olduğumuza” denilerek bir gün daha kazanırlar.
Kont Orlov ise cevaben:
“Sizin kal’a deyu mandıra şeklin deki harabenizin ne askeri, ne topu, ne
de cephanesi, hatta suyu olmadığı malumunuzdur. Ancak vakit kazanıp imdat
beklemek istiyorsunuz, fakat imdat değil kuş bile uçurmam, size 24 saat
daha mühlet veriyorum, silah ve cephanenizi tayin edeceğim adamlara teslim
ederek kaleden çı karsanız beheriniz için dörder altın vermek şartıyla
bitaraf gemilerle başka yerlere gitmenize müsaade ederim” diyordu.
Kaledeki halkın ileri gelenleri bu şartları derinlemesine tartışırlar ve
sonra ölünceye kadar kaleyi müdafaaya karar verirler.
Kalenin dışındaki varoş kısmı müdafaa edilmeyerek terkedilmiştir. Kalenin
üç tarafı deniz, yalnız bir tarafı karaya bitişik olduğundan Rus gemileri
sahile yaklaşarak üç taraftan kaleyi topa tutmak üzere
hazırlanırlar.
Siege and Bombing of Lemnos Fortress
Russians found out about the conditions of the fortress from the Greeks
and hoped that it would be easy to invade the fortress by showing them
their strength. Karakulak Ibrahim Aga who was enslaved by the Russians
during the Battle of Cesme, was sent to the fortress as negotiator.
There weren’t sufficient guards present in the Lemnos Fortress.
Additionally the amount of weapons and ammunition was scarce. Hasan Pasha
explained the situation of the fortress as “The fortress of the Sultan was
in ruins and devastated, seventeen pieces of cannons were very old and
their barrels were changed and these were not recently maintained. There
were also a few unfilled rifies and the ammunition included three hundred
cases of black gunpowder. The grain cereals and water supply inside the
cistern were very scarce.”
An argument was started with Ibrahim Aga outside the fortress. Count
Orlov wanted them to surrender the fortress within 24 hours and in return
he would not harm any Turks as long as they accepted to pay one golden
coin in tax. The ones who would not accept to pay this tax could go
anywhere and if they did not want to do this 4.000 soldiers were to attack
and take over the fortress by force.
The people inside the fortress needed some time. They sent a message to
Orlov:
“Our fortress is solid and forti^ed. Our ammunition depot is full and so
are our cisterns. We won’t surrender the fortress whe there is no battle
fought, there are no winners or losers. In this case we are open for
negotiations” , and they won another day.
Count Orlov said in return:
“What you call a fortress is rather a dairy farm in ruins. It has neither
soldiers, nor cannons and ammunition, not even water, as we know. You are
trying to gain some time but forget about the aid, I won’t even let a bird
^y above you. So I give you 24 hours more, if you surrender your weapons
and ammunition to the personnel that I shall assign and abandon the
fortress I will allow you to leave the island on neutral vessels and pay
you each 4 golden coins.”
The prominent people in the fortress discussed these conditions in depth
and decided to defend the fortress until they die.
Mondıros Limanı, Voyage Pittoresque 1809 / Mondros Harbour, Voyage
Pittoresquw1809
Limni Kalesi Gravürü / Engraving of Lemnos Fortress
St. Paul gemisi kaptanı Preston’un yardımıyla, mezarlıktaki taşları söküp
kara tarafında bir koydan diğer koya kadar bir set yaparlar. Böylece
karşılıklı olarak iki kale kurulmuş gibi olur. Sahile çıkarılan toplar da
buraya konuşlandırılır.
Ruslar kuşatma hazırlıklarını tamamladıktan sonra genel bir taarruza
karar verirler. Gazavatı Hasan Paşa’ya göre Rus Birlikleri 20 Temmuz 1770
günü ikindi vakti dört taraftan bombardımana ve taarruza geçtiler. Fakat
Türk kahramanları ellerindeki silahların ve cephanenin noksanlığına rağmen
müdafaaya muvaffak oldular. Rusların karadaki 4.000 askerine karşı Limni
müdafilerinin hakiki miktarı 400 den fazla değildi.
The outskirts outside the fortress was not defended but abandoned. The
fortress was surrounded on three sides by the sea and only one side by
land therefore the Russian ships neared the coast and waited for firing at
the fortress from three sides.
With the help of captain Preston of the ship St. Paul, they uninstalled
the stones in the cemetery and built an embankment on the land side from
one bay to another. By this way it looked as though there were two
fortresses built against each other. The cannons that were moved to the
coast were positioned there.
Spiridov Filosu ile birlikte Limni’nin batısındaki kaleyi kuşatmıştı.
Kont Orlov ise iki kalyon, üç fırkateyn ve bir humbara gemisi ile 23
Temmuz 1770 günü Limni’den demir alarak kuzeye yükselir, 25 Temmuz günü
Semadirek Adası civarında dolaşarak 26 Temmuz’da Mondros / Limni’ye döner.
30 Temmuz 1770 günü ise Mondros’tan çıkarak Limni Kalesi önüne gelerek
Spiridov filosu ile birleşir. Birleşen filo 31 Temmuz günü kaleyi yoğun
bir bombardımana tutar ancak, bir netice alamaz.
Ruslar bütün kuvvetlerini Limni Kalesi’nin ele geçirilmesine
yöneltmişlerdi ve kaledeki Türklerin kısa bir süre sonra teslim
olacaklarını zannediyorlardı. Fakat bu düşüncelerinin boşa çıktığını
anlayınca kale surlarını top ateşi ile yıkıp sonra da hücumla ele
geçirmeye çalıştılar. Top ateşi ile surlarda iki delik açıldı ve Ruslar bu
gediklerden birine taarruz ettiler. Fakat ya asıl taarruzu yapan Rus
kuvvetlerinin şanssızlığı ya da öteki gedikten yalancı bir hücum yapmaya
gönderilen kuvvetin yetersizliğinden dolayı bu hücum da başarılı
olamadı
Günler bu kuşatma ile sürüyor, Osmanlı ve Rus tarafında bir ilerleme
kaydedilemiyordu. Ancak, Limni Kalesi’nde kuyu veya çeşme yoktu.
Kaledekiler yağmurda birikmiş sarnıç suyu içiyorlardı. Suları gittikçe
azaldığından yakında yağmur yağmazsa susuzluktan öleceklerinden veya
şartsız teslim olacaklarından korkmaya başlamışlardı.
Rusların 15/16 Ağustos 1770 gecesi baskın şeklinde yaptıkları hücum
hepsinden şiddetli idi, kalenin Çukur Sarnıç denilen cephesi top
ateşleriyle yıkılmış olduğundan buradan kaleye girmek kolaylaşmış
bulunuyordu. Ruslar her birinden ikişer kişi yan yana çıkabilecek
merdivenler hazırladıkları gibi gemilerdeki askerin bir kısmını filikalara
doldurarak kaleye deniz tarafından hücum etmeyi de ihmal etmemişlerdi. Bu
çatışmada yaklaşık 150 Rus askeri öldü. Kalenin kuşatılmasından bu yana
yaklaşık bir ay olmasına rağmen kale halen düşmemişti.
20 Ağustos pazartesi günü Amiral Elphinstone Kont Orlov’dan aldığı bir
emir üzerine Kaptan Preston ile Limni’ye gülle ve cephane gönderdi. Bu
malzemeyi götüren gemiye, filoda bulunup Rus İmparatoriçesi’ne fedakarlık
ve yararlılık göstermek isteyen bazı İngilizler de gönüllü olarak
katılmışlardı.
After the preparation of the Russians for the siege they decided to make
a general attack. According to the works of Hasan pasha the Russian troops
started bombarding and attacking on four sides in the evening of July 20th
1770. But the Turkish heroes defended the fortress successfully regardless
of the scarcity of the weapons and ammunition. Against the 4.000 troops of
Russians on land, the people who defended Lemnos were no more than
400.
Spiridov had sieged the fortress in the west of Lemnos with his fleet.
Count Orlov on the other hand heaved up anchor from Lemnos with two
galleons, three frigates and a bomb ship on July 23, 1770 and navigated
towards the north. Encircled the island of Samothrace and returned to
Moudros / Lemnos on July 26th. On July 30 1770 he departed from Moudros,
cruised to the front of Lemnos Fortress and there he united with
Spiridov’s fleet. The united fleet bombarded the fortress heavily on July
31th but there was no result.
Russians directed all their forces for the invasion of Lemnos Fortress
and thought the Turks were going to surrender shortly. But when they
understood their own plans failed they tried to bring down the
fortiflcations by flring cannon balls and then attacked the fortress to
flnally take it over. The cannon balls only made two holes in the
fortiflcation and the Russians attacked through one of these holes. But
this attack failed to succeed either due to the bad luck on the side of
the Russians or the incompetence of the forces which were sent to the
other hole for a fake attack.
Days were gone by, the siege continued, there was no progress on the
Ottoman or Russian side. But there was no well or a fountain inside the
Lemnos Fortress. The inhabitants of the fortress drank the water from the
cistern. They were afraid that the water decrease could cause their death
in case it didn’t rain or they were going to have to surrender.
The attack of the Russians in the night of August 15/16, 1770 which was
actually a raid, was more violent than all. The facade of the fortress
called Cukur Sarnic was collapsed and it looked easier to go inside
through there. Russians had prepared ladders on which two persons could
climb side by side, and the crews of the ships were embarked on boats to
attack the fortress from the sea. 150 Russian soldiers had died during
that combat. One month had passed since the siege had begun but it still
was not surrendered.
Rus Filosuna Ait Gemiler, Rus Donanmasının Tarihi St. Petersburg 1864
/
Ships of the Russian Fleet, History of Russian Fleet, St. Petersburg
1864
Elphinstone ise halen Boğaz kuşatmasına devam ediyordu. 16/17 Eylülde
amiral gemisi Svyatoslav ile Gökçeada’dan Limni’ye hareket etti. 17 Eylül
(Pazartesi) sabahleyin Limni’nin 9 mil doğusunda sığlığa oturdu,
Gökçeada’dan filoya yardım geldi ise de kurtarılamadı.
Bu arada, Limni Kalesi’nin surlarında açılan yoğun ateş sonucu yer yer
büyük gedikler açılmıştı. Buraların yeniden onarılması oldukça zordu ve
Rusların buralardan Kaleye saldırma olasılığı günden güne artıyordu.
İngiliz Subayın günlüğünde Limni Kuşatması ile ilgili olarak şunlar
yazılıdır:
Eylül ayının başlarında, Rusların Liverno Limanı’ndan satın aldıkları
ile, bize gelmiş olan 40-50 kadar İngiliz ve İsveçli gemici, asıl Rus
Donanması’nda bulunan centilmen, subay ve gemici İngilizlere bir mektup
gönderdiler. Donanmadaki İngilizler kısa bir süre önce İngiliz Beyzadesi
Lord Ef^ngham’ın komutasında olarak gediğe hücuma talip olmuşlardı. Şimdi
yeni gelenler de mektuplarında kendilerinin de beraber hareket
edeceklerini bildirdiler.
Ertesi gün başka gemilerden 30-40 İngiliz gemicisi daha geldi. Hücumun
planı yapılarak Komodor Greig’e bildirildi. Bu plana göre İngilizler ve
İsveçliler gemici kılıçları ve tabancaları ile silahlanmış olarak önde
saldıracaklar, bunların ardından 100 kişilik en cesur Rum kıtası daha
arkadan da 200 kişilik Rum müfrezesi yürüyecekti. Bu sırada geride kalan
bütün Rumlar da hücuma girecekler gerek gedikte ve gerekse içeri girdikten
sonra siperler oluşturmak üzere kum torbaları, ağaç ve daha başka şeyleri
taşıyacaklardı.
On Monday August the 20th Admiral Elphinstone followed the orders of
Count Orlov and sent cannon balls to Lemnos and other ammunition with
Captain Preston. Some British soldiers were also on that ship voluntarily.
They wanted to show the Russian Empress their devotion and
usefulness.
Elphinstone was still involved in the siege of the channel. On September
16/17 he navigated with the flagship Svyatoslav from İmbros to Lemnos. In
the morning of Monday September 17 the ship was stranded on a sandbank 9
nautical miles east of Lemnos. It could not be saved even with the efforts
of the aid from İmbros.
In the mean time large holes were made in the forti^cations of Lemnos
Fortress due to the intense ^ring. It was extremely dif^cult to repair the
forti^cations which collapsed and the probability of the Russians to
attack through these increased each day. The following is written on the
siege of Lemnos in the diary of the British Of^cer:
Between 40 to 50 British and Swedish sailors which the Russians hired
from the Harbor of Livorno in September sent a letter to the British
of^cers in the Russian Navy. The British soldiers under the command of the
British gentleman Lord Ef^ngham wanted to volunteer for an attack to the
fortress through the collapsed forti^cations. Now the newcomers as well
wanted to participate in that attack as they stated in their
letters.
Bu tertibat alt gediğe ilk önce hücum edileceği ^krine göre yapılmıştı.
Fakat sonradan biraz daha düşünülerek aşağı gediğe hücumdan vazgeçildi.
Çünkü üst gediğe hücum edilmesi de aynı derecede kolay olup ele
geçirildiği takdirde daha yararlı sonuçlar elde edilecekti. Bu gedik bizim
elimize geçince düşman ya iç kaleyi kurtarmak üzere burayı olduğu gibi
bırakıp çekip gidecek yada iç hisarı da aynı hücumda ele geçirme
tehlikesine açık bırakacaktı.
Şimdi herkes saldırı saatinin gelmesini bekliyor zaferin kazanılacağına
kesin gözüyle bakıyordu. Her şey yolunda gidecek ve hücum edenler şan ve
şeref tacını giyeceklerdi. Kale üzerinde aynı zamanda üç ayrı yerden de
yalancı bir hücum yapılacağından, Türklerin asıl gediği savunmaya
getireceği kuvvetin hücum edenlerin kuvvetinden çok daha az olacağına
inanılmakta idi.
İşte bu durumda ve büyük sabırsızlıklar içinde beklemekte iken işler
birdenbire gevşedi. Ve ortaya şöyle bir söz atıldı :
Kaledeki Türklerin susuz kalarak eziyet çekmekte oldukları anlaşılıyor.
Çok yakında teslim olmaları mümkündür. Onun için biraz beklemeliyiz.
Türkler teslim olmayıp da yine gediğe hücum etmek gerekirse en önde gitme
şere^ İngilizlerindir.
Nihayet Eylül’ün yirminci günü geldi ve Limni’deki Ruslar Svyatoslav
Kalyonu’nun yukarıda anlattığımız kötü bir kazaya uğradığını haber
aldılar. Bu haber kuşatma ile uğraşanların şevk ve cesaretini kırdığı
halde Türklerin cesaretini yükseltti. Fakat Ekim’in beşinci günü geldiği
halde Türklerin aman dilemediklerinden başka Kale’de su kalmadığından iki
taraf arasında Kale’nin Ruslara bırakılmasını içeren bir anlaşma yapılması
kararlaştırıldı.
Türkler kendilerini götürecek gemilerin limana gelmesiyle Kale’yi Ruslara
vereceklerini vaat ederek bunun için rehineler de bıraktılar.
Ertesi gün öğleden sonra Rus Ordugahı birdenbire çadırlarını bozarak
askerlerin az ilerideki tepede toplanmaları emri verildi. Çünkü kuşatmayı
kaldırmak üzere bir Türk Müfrezesinin adanın kuzey batı tarafına
çıktıkları haberi alınmıştı. Yine bu günün gecesinde bütün Rusların ve
dostlarının hemen gemilere girmeleri emri verildi.
The following day between 30-40 more British soldiers arrived from other
vessels. The attack plan was made and delivered to Commodore Greig.
According to the plan the British and Swedish sailors were to attack in
the front line with their swords and pistols. These were going to be
followed by 100 soldiers of the most courageous Greek batallion, and the
Greek platoon of 200. In the mean time the rest of the Greeks were to
participate in the attack too by carrying sand bags or wood, etc. To
prepare shields at the collapsed wall, and after going in.
This system was made based on the idea that the lower hole was to be
attacked ^rst. But after thinking it over this plan was given up. The
upper hole would be just as easy to enter and the results also more
bene^cial. When this hole became ours either the enemy would have to let
it go and defend the inner fortress instead, or would also leave the inner
fortress open against the risk of attack.
Now everyone was waiting for the time to attack, and thought the victory
was very near. Everything was supposed to be as planned and the attackers
were to be crowned with glory and honor. There were going to be three fake
attacks on the fortress, therefore the defense of the Turks for keeping
the hole guarded was supposed to be less, or so everyone believed.
At that moment when everyone waited impatiently suddenly everything
loosened when someone claimed :
It is obvious that the Turks suffer due to lack of water. They may
surrender any time. Therefore we have to wait a little longer. In case the
Turks do not surrender and we have to attack the fortress through the
holes the honor for the initial attack belong to the British.
Finally it was the September 20th and the Russians received the news
about their galleon Svyatoslav being stranded. This was demoralising for
the attackers but it was good news to the Turks. When it was October the
5th the Turks still did not give up but there was no water left in the
fortress. Both sides decided to make a treaty to leave the fortress to the
Russians.
The Turks promised to surrender the fortress to the Russians when the
ships that will take them away arrived and they let some of the hostages
go free. The following day in the afternoon the Russian Camp decided to
undo their tents and they were ordered to gather further on the
hill.
Kont Orlov, Düşmanın gelmesini beklemekten çıkabilecek yararları ve
zararları değerlendirdikten sonra düşmandan çabuk davranıp kuşatmayı
kaldırmaya karar verdi. Böylece ne kadar arzulansa ve istense de çok
pahalıya mal olacak ve aynı zamanda değerli bir başarının kazanılmasını da
tehlikeye sokacak bir davranıştan bir tek Rus askerinin burnu kanamadan
vazgeçti.
İngiliz subayın günlüğünden Osmanlının karşısında, Rus, Fransız, İngiliz,
Danimarkalı, Yunan ve Arnavutlardan sonra şimdi de İsveçlilerin olduğunu
öğreniyoruz.
20 Eylülde Elphinstone gemiyi terk ederek Ne Tron Menya kalyonuna Amiral
forsunu çeker. Svyatoslav kalyonu içi su dolmuş ve yarı parçalanmış bir
halde bırakılarak 24 Eylül günü Elphinstone emrindeki diğer gemilerle
Limni’de Orlov’un filosuna katılır.
Ekimin beşinci günü iki taraf arasında yapılan ve Kale’nin Ruslara
bırakılmasını içeren anlaşma aşağıdaki hususları kapsıyordu ;
-
1. Türkler bütün silahları ve cephaneyi, hatta bel
bıçaklarına varıncaya kadar cümlesini toplayıp Ruslar tarafından
gönderilecek memura teslim edecekler,
-
2. Herkes kendi eşyasından yanında götürebileceği
kadar eşya alacak,
-
3. Kale kapılarından çıkarlarken herkes dörder
altın yol parası verecek,
-
4. Bu işleri yapmak için 24 saat mühlet
verilecek,
-
5. Bu şartları ifa edeceklerini temin etmek üzere
Türk ileri gelenlerinden bir miktar rehin verilecektir.
Artık Kale’yi aylarca kahramanca savunan bir avuç insan için yapacak
fazla bir şey kalmamıştır. Ancak Cezayirli Hasan Bey Kale’nin teslim
edilmesini kabul etmek taraftarı değildir ve bunun için her türlü imkanı
kullanmaya kararlıdır.
Cezayirli Hasan Bey, Rusların Limni Adası’nı işgal için harekata
başladıklarını Çanakkale’ye geldiği zaman öğrenmişti. Boğaz Seraskeri
Moldovancı Ali Paşa’ya giderek Bozcaada kıyılarıyla Limni Adası’na baskın
yapmak hususundaki planını ona açıkladı.
İngiliz Amirali Elphinstone’nun komuta ettiği Rus Filosu’nun da Limni
Adası’na gelmesi, ilk önce, Cezayirli’nin yapmak istediği baskın
hareketinin yapılmasına bir engel sayıldı.
Because according to the information they had received the Turkish troops
which landed from the northwest of the island prepared for an attack. The
same night all Russians and their partners were ordered to embark the
ships.
Count Orlov evaluated the pros and cons of the arrival of the enemy on
the island and acted fast to give up the siege. By this way he had given
up a plan which could cost him lives no matter how much it was desired or
how much glory it would bring.
We find out about the presence of the Swedish in addition to the Russian,
French, British, Danish Greek and the Albanians against the Ottomans,
based on the diary of the British officer.
On September the 20th Elphinstone abandoned the ship and hoisted the fiag
of the Admiral on the galleon Ne Tron Menya. The galleon Svyatoslav was
left leaning on its side and filled with water inside. On September the
24th Elphinstone joined with his fieet to the fieet of Orlov in
Lemnos.
The treaty on surrendering the fortress to the Russians prepared by both
parties on October the 5th, included these;
-
1. Turks are to surrender all weapons and
ammunition including knives on their waists to an officer sent by the
Russians,
-
2. Everyone is to take the goods with him that he
can carry,
-
3. Everyone is to pay four golden coins for the
travel as they go out the fortress gate,
-
4. The time limit for doing these is 24
hours,
-
5. Turks to give some of their dignitaries as
hostages to assure they are going to keep their promises.
There was nothing else left to do for the few people who defended the
fortress for months. But Algerian Gazi Hasan Pasha refused to surrender
the fortress and he was ready to use every possible way to keep it.
Algerian Gazi Hasan Pasha found out that the Russians started an
operation to invade Lemnos when he arrived in Canakkale. He visited the
Commander in Chief at the Channel Moldovanci Ali Pasha to explain his
plans to raid the shores of Tenedos and the island of Lemnos.
Fakat Cezayirli Hasan Bey Rusların kesin olarak adaya yerleşmek ve
burasını bir üs biçimine sokmak hususundaki tasarılarını anlayınca
fikrinde ısrar etmek zorunluluğunu duydu. Ona göre, Rusların Limni
Adası’na yerleşmeleri ve burada önemli sayıda deniz kuvveti bulundurmaları
Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki stratejik ve ekonomik durumunu bütün
şiddetiyle etkilerdi.
Cezayirli Hasan Bey’in ayak diremesi karşısında Boğaz Seraskeri Ali Paşa
onun yaptığı öneriyi İstanbul’a bildirmek zorunluluğunu duydu. Hükümdar
verdiği emirde Çanakkale’den verilecek 2.000 ve donanmadan verilecek 1000
kalyoncu erle bir imdat birliğinin meydana getirilmesini ve bu birliğin
uygun bulunacak bir komutanın komutasında Limni Adası’na gönderilmesini
bildirdi.
Baskın harekatını yönetmede başka bir istekli bulunmadığı için Cezayirli
Hasan Bey birlik komutanlığını kişisel olarak kendi üzerine aldı. Fakat o
sırada Çanakkale’de bulunan Baron de Tott Cezayirli’nin bu fikrini delice
bir fikir olarak nitelemişti. Üstelik böyle bir baskın hareketinin
başarıya ulaşma ihtimalinin hiç olmadığını da ekledi.
The arrival of the Russian fleet under the command of British Admiral
Elphinstone in the island of Lemnos was accepted as an obstacle for the
raid that the Algerian was supposed to be making.
But when Algerian Gazi Hasan Pasha foresaw their plans to make the island
a military basis in the heart of the Aegean he thought he should keep
insisting on his opinions. According to him the settlement of the Russians
on the Lemnos Island and keep an important amount of their naval forces
there would deeply effect the strategical and economical state of the
Ottomans in the Mediterranean.
When Algerian Gazi Hasan Pasha insisted on his refusal, the Commander in
Chief Ali Pasha felt obliged to inform his suggestion to Istanbul. The
Sultan ordered the mobilization of 2.000 troops from Canakkale and 1000
sailors from the navy for the galleons to establish an emergency unit and
to send this unit to the island of Lemnos under an appropriate
commander.
Since there was no one else found for the commandership of the raid
Algerian Gazi Hasan Pasha personally took over this assignment. Meanwhile
Baron de Tott who was in Canakkale at the time thought this was somewhat a
crazy idea. He added there was no chance for such an operation to
succeed.
Baron de Tott hatıralarında bu konuyu şu satırlarla aktarır :
Boğazın en dar yerinde (Çanakkale -Kilitbahir) hisarlarının daha
batısında bunlarla istinadı müşterek teşkil edecek veçhile (Kümeli’de
Değirmen Burnu – Anadolu’da Barbiye Burnu)na birer tabya yaptırdı. Diğer
tabyaları da tamir ettirdi. Artık Ruslar Boğazı zorlayamazlardı. Türk
topçusu pek cahil bulunduğundan topçu mektebini açmak için İstanbul’a git
ti. Bu sırada Cezayirli Hasan Bey ile de görüşerek Çeşme Muharebesi’ne
dair malumat aldı. Fakat Hasan Bey küçük gemi ve kayıklarla hiç top
almayarak birkaç bin fedai ile Limni’ye çıkıp muhasarayı ref ve Rus
Donanması’nı tecrit edeceğini iddia ediyordu. Bu proje Baron de Tott’a bir
çılgınlık eseri gibi göründü ve İstanbul’a gittiği zaman bu planın
aleyhinde bulundu ve bu harekete müsaade etmiş olan ricali devletten şu
cevabı aldı. “Muvaffak olmazlarsa birkaç bin serseriden kurtulmuş oluruz.”
Fakat kaleyi muhasara eden Ruslar ga^l avlanarak rezilane ^rar ile
donanmalarına sığındılar. Türklerde tabancadan başka ateşli silah olmadığı
halde Rus Donanması alelacele demir alarak uzaklaştı. Bu suretle Hasan Bey
imkansız bir şey yapmış bulunuyordu.
Cezayirli Hasan Paşa donanmadan ayrılmış olan 1.070 kalyoncuyu beraberine
alarak Seddülbahir Kalesi’ne gider Ali Paşa da Çanakkale’deki küçük
Cihanoğlu ve Sepetoğlu, gibi Derebeylerinin toplayacağı 2.000 askeri
yollayacaktı. Fakat Cezayirli Hasan Paşa Seddülbahir’de yedi gün
bekledikten ve Derya Kaptanı Cafer Paşa ile müzakereden sonra Ali Paşa’nın
yanına çıkarak vaat olunan askerin henüz gelmediğini bildirir. Bunun
üzerine Ali Paşa derebeylerini çağırarak askerin hemen hazırlatılıp
gönderilmesini emreder.
Derebeyleri askerlerin derhal hazırlatılarak sabah gün ağarmadan üç saat
sonra kayıklarla Seddülbahir’e yetişeceklerini belirtirler. Cezayirli
Hasan Paşa, Seddülbahir’e avdet ederek kalyoncuları kayıklara yükletir.
Belirlenen zamandan bir saat daha geçtiği halde henüz vaat edilen kuvvetin
gelmediğini görünce eldeki kalyoncular ile gitmeye karar verir. Çünkü, son
feryatçı Limni Kalesi’nin düşmek üzere olduğunu bildirmişti. Donanmaya
mensup birkaç çektiri ve fırkate, toplam 23 parçadan oluşan bu kayık ve
gemilere refakat ediyordu.
Baron de Tott wrote the following in his memoirs:
He (Ali Pasha) built bastions at the narrowest section of the channel
(Canakkale - Kilitbahir) further west from the forti^cations and to be
combined with these at the Degirmen Cape in Kumeli and Barbiye Cape in
Anatolia. He had the other bastions restored. Now the Russians could not
be a serious threat against the channel anymore. Since the Turkish
artillery men were found to be too naive, he went to Istanbul to found the
Artillerymen Learning Center. In the mean time he met Algerian Gazi Hasan
Pasha and received information on the Battle of Cesme. But Algerian Gazi
Hasan Pasha claimed he could lift the siege by landing a few thousand
volunteers on Lemnos transported by small ships and boats, without even
taking along cannons, and isolate the Russian ^eet. That project seemed
the product of insanity for Baron de Tott. When he went to Istanbul, he
told his negative opinions on the project and received this answer in
return from the representative of the government who actually had allowed
him this act; “In case they fail this way we will get rid of a few loose
cannons !” But the Russians who kept the fortress under siege were caught
unprepared and ran disgracefully to take refuge in their own ^eet. Turks
did not have any other ^re arms but pistols, it still was enough to scare
away the Russian ^eet to heave up anchor and run. By this way Algerian
Gazi Hasan Pasha accomplished the impossible.
Algerian Gazi Hasan Pasha went to the Seddulbahir Fortress along with the
1070 sailors who were withdrawn from the navy. Ali Pasha was also supposed
to send the 2000 troops gathered together by the feudal lords in Canakkale
region such as Cihanoglu and Sepetoglu. But after Hasan Pasha waited for
seven days in Seddulbahir and the debates with Grand Admiral Cafer Pasha,
he visited Ali Pasha to inform that the soldiers that were promised had
not arrived yet. Upon this information Ali Pasha called the feudal lords
and ordered them to get these soldiers ready and send them.
The feudal lords informed him that the soldiers would be prepared
immediately and make it to Seddulbahir on boats three hours after the
break of dawn. Algerian Gazi Hasan Pasha arrived in Seddulbahir and
embarked the sailors on boats.
Rus Donanmasının Üs Olarak Kullandığı Paros Adası Naussa Limanı, Voyage
Pittoresque 1809, Paris
244 Naussa Harbour, Paros Island the base of Russian Fleet
Rus Filosunun Bombardımanı ve Sahile Asker Çıkartılması / Bombardment of
the Russian Fleet and Force Protection
Gece karanlığından istifade edilerek 5/6 Ekimde denize açılan kayıklar
rüzgarın müsait olmasından dolayı yelken açtılar ve Gelibolu
Yarımadası’nın kuzey sahiline doğru yükseldikten sonra Gökçeada’nın güney
sahiline yakın olarak seyredildi.
Fakat Kömür Burnu civarından geçerken rüzgar şiddetlenir, Fırkate
kaptanları rüzgarın şiddetinden dolayı daha ileri gitmenin sakıncalı
olabileceğini rapor etseler de aklında o anda kalenin kurtarılmasından
başka bir şey bulunmayan Cezayirli Hasan Bey bu sözlere önem vermez. 6
Ekim 1770 sabahı Limni Adası’nın kuzey kısmında olan Plako ve Soteri
burunları geçilerek Yüzbaşı Limanı’na girerler.
Kont Orlov aslında Ekim ayı başlarında Türklerin Anadolu’dan Limni’yi
kurtarmak için yardım getireceklerini öğrenmişti. Bu maksatla adanın
kuzeyinde karakol yapmaktan sorumlu olan Vestal Gemisi Kaptanı Edmund
Shrieve’yi dikkatli olması konusunda uyarır.
Aslında bir savaş gemisi olmayan ancak sonradan topla donatılarak İngiliz
Donanması’ndan alınan Vestal gemisinin personeli oldukça azalmıştı.
Bunlardan bir çoğu da hastalandığından gemide görev yapabilecek sadece 20
gemici kalmıştı.
As he saw that the forces that were promised to him did not arrive he
decided to leave with the galleon sailors in hand. Because the last
informant had informed that Lemnos fortress was about to fall. A few
galleys and frigates of the navy accompanied these boats and ships which
consisted of 23 pieces.
The boats that departed at night on October 5/6 unfurled sails thanks to
the winds that started blowing and after navigating towards the north of
the Gallipoli peninsula, they changed course and cruised close to the
southern coasts of İmbros.
But as they cruised near the cape of Komur Burnu the winds turned gusty.
The captains of the frigates reported that further navigating could have
its risks. But Algerian Gazi Hasan Pasha did not have anything else in
mind but saving the fortress, so he didn’t give these words much credit.
On October the 6th 1770, in the morning, they passed by the capes of Plako
and Soteri in the north of the island of Lemnos, and entered the Yuzbasi
Harbor.
Ancak iaşe durumu oldukça kısıtlı olduğundan bunlar da oldukça güçsüz
düşmüştü. Kaptanın personel takviyesi talepleri de karşılanmadığından
geminin demir alarak yelken basacak ve seyir yapacak olanağı mevcut
değildi.
İngiliz Subay’ın günlüğünde Vetsal gemisi ile ilgili olarak şunlar
yazılıdır:
Ekimin 5. günü erkenden Vestal gemisinde bulunanlar Limni Adası’nın
poyraz burnundan doğru beş yelkenlinin yaklaşmakta olduğunu gördüler daha
sonda yelkenlilerin sayışı 13’ü buldu. Vestal’da bulunanlar doğal olarak
bu gemilerin Limni’ye Türklere yardım getirdiklerini düşündüler.
O sırada Kaptan Edmund Shrieve ishalden yatağa düşmüştü. Düşmanın
görüldüğü kendisine haber verilince, hemen kıç üstünde kumanda mevkiine
götürülmesi emrini verdi. Çünkü gemiyi asla düşmana teslim etmeyi
kararlaştırmamışlardı. Rus bandıralarının direğe çekilmesi, topların
salkım gülle ile doldurulması emrini de verdi. Aynı zamanda ambar
ağızlarına da kafesler kilitlenerek tekne en iyi şekilde savunma haline
getirildi. Ancak gemide demirleri kaldıracak kadar adam bulunmadığından
eski mevkilerini korumuşlardı.
Bir ara kaptan bulunduğu yerde bayıldı ve aşağıya kamarasına götürüldü.
Bununla beraber mürettebatın cesareti kırılmamıştı. Bütün subayların
göstermiş oldukları cesaretten dolayı şevklerinin artmasından ötürü
ölünceye kadar dövüşmeye ve eğer yenilirlerse düşmandan merhamet
beklemedikleri için geminin cephanesini tutuşturup Türklerden son ve şanlı
bir öç almaya karar vermiş bulunuyorlardı.
Fakat Türkler Vestal Gemisi’nin üzerine gelmediler. Vestal’dekiler de bir
süre sonra Türkleri gözden kaçırdılar. En son öğleden bir saat sonra
Türkler hiçbir direnç görmeden karaya çıkıp geldikleri tekneleri geriye
Anadolu’ya gönderdiler ve geldikleri yerden adanın kuzey batışı (Karayel)
ucuna doğru ilerlediler. Orada Rumların kaçarken bıraktıkları iki büyük
sandal türünden iki tekne bulup birini yaktılar diğerini de yakmak üzere
idiler. Fakat bu sırada Vestal’in top ateşi altına girmiş olduklarından
salkım gülle atışları ile o kadar taciz oldular ki, -hemen sandala binip
gemiye hücum edecekleri yerde-bütün hızları ile uzaklaştılar.
Count Orlov had actually found out about the mobilization of the Turkish
troops in October for the rescue of Lemnos. He warned Captain Edmund
Shrieve of the ship Vestal to be careful about that possibility.
Vestal was in fact not a battle ship but it was purchased from the
British Navy after its armament. But it lacked sufficient number of
personnel. Most of these were ill and there were only 20 sailors who could
do their work on the ship. But since there was not enough food those also
became very weak. The personnel support demands of the captain could not
be answered properly and there were no personnel for heaving up anchor,
filling sails or for navigating.
The British Officer’s diary contains the following on the ship
Vestal:
On October the 5th early in the morning, the sailors on Vestal saw ^ve
ships that neared Lemnos Island from the northeastern direction, then the
number of ships increased to 13. Obviously the crew aboard Vestal thought
that these ships were going to help the Turks in Lemnos.
At the time the Captain Edmund Shrieve was ill and in bed due to heavy
diarrhea. When he was informed that the enemy ships were seen he ordered
the crew to take himself to the stern of the ship. Because they have never
negotiated on the potential surrender of the ship to the enemy. He ordered
the Russian ^ags to get hoisted on the masts and the cannons get ^lled
with grenades. In the mean time the storages were kept under cages and
locked, to provide best defense. But since there were not enough men
aboard to heave up anchor they preserved their previous positions.
Once the captain had passed out at the spot and was brought downstairs
into his cabin. On the other hand the crew still hung on to their courage.
They made a vow to ^ght until they die and if they are beaten to a ^nal
and reputable revenge against the Turks by putting their ammunition in ^re
instead of asking them to show mercy.
But the Turks did not go over Vestal. And they were out of the vision of
the crew on Vestal after a while. Finally at one in the afternoon Turks
landed without confronting a resistance and they sent back the vessels
that they came with to Anatolia and they moved towards the northwest of
the island.
Türkler deniz kıyısından hisara geri döndüklerinden Vestal’in
tayfalarından bir kısmı hızla sahile inip Türklerin yakmak üzere oldukları
sandalı alıp gemiye getirdiler. Eğer istediği yardım Kaptan Edmund
Shrieve’ e zamanında gönderilmiş olsaydı onun Vestal gemisi ile Türk
teknelerinin yarısını batırıp geri kalan yarısını da kaçmaya mecbur etmesi
kaçınılmazdı. Çünkü askerleri getiren tekneler ya çok küçük yada az
kuvvetli idiler.
Cezayirli Hasan Bey hemen 110 denizci karaya çıkarak limana hakim olan
tepeleri tutar ve gemilerdeki askeri karaya çıkartarak mevcut cephaneleri
dağıtır. Buradan Limni Kalesi’ne kadar dokuz saatlik yol vardı. Beş buçuk
saat yol yüründükten sonra mola verilir. Burada bir buçuk saat
dinlenildikten sonra yola çıkılarak Limni Kalesi yakınındaki Kronos
Köyü’ne gelirler ve burada da uzunca bir mola verilerek kalenin vaziyeti
hakkında malumat alırlar.
Muhasara altında kalan Türklerin kaleyi teslim teklifini kabul
ettiklerini, fakat henüz Rusların kaleye girememiş olduklarını öğrenen
Cezayirli Hasan Bey rahatlamıştır. Yerli Hıristiyanlardan birkaç kişiye
beş on altın verip, “Gidin Rus Komutanı’na haber verin, on iki bin
mükemmel asker ile geldim” diye haber yollar.
Ertesi sabah birdenbire Türklerin adaya çıkmış olduğunu haber alan Amiral
Spiridov karşılarına çıkacak Türk kuvvetlerinin gerçekte olduğundan çok
daha büyük bir kuvvet olmasından oldukça fazla endişelenmişti. Ruslar,
Adaya çıkan Türk kuvvetlerinin on iki bin kişi olduğunu
sanmaktaydılar.
Bunun üzerine Kont Orlov adaya çıkardığı Rus askerlerini tekrar Limni
Kalesi’nin 5-10 mil güneyinde olan ve Kandiya adı verilen Paşa
Limanı’ndaki demirli gemilerine doğru geri çeker. Kont Orlov bilahare iki
kalyon, iki fırkateyn, bir humbara ve bir silahlı nakliye gemisi ile 14
Ekim 1770 günü, Limni’de kalan Donanmanın komutasını Amiral Spiridov’a
bırakarak hareket eder ve Paros Adası’na gider.
Limni Kalesi kuşatması kaldırılınca Türklerin eline geçmemesi için
Limni’nin doğusunda oturan Svyatoslav kalyonu da Ruslar tarafından
yakılır. Gazavatı Hasan Paşaya göre “Düşmanın mahuı nabut olan bir
kalyondan başka diğer bir gemisi de Limni ile Bozbaba arasında
mühimmatıyla beraber garkolmuştur.” Ancak bu husus Rus kaynaklarında yer
almamaktadır. Tahminen Yunanlılardan kiralanan teknelerden biri
olabilir.
There they found two large boats which were left by the running Greeks,
and they burned one of these and they were about to burn the other. In
that moment they were within the range of Vestal. And when Vestal started
sooting at them they just went away instead of hopping in the boat and
attacking Vestal.
Since the Turks followed the coast line and went back to the citadel some
of the personnel of Vestal sailed to the coast very fast and brought the
boat that the Turks were about to burn to the ship. If the aid requested
by Captain Edmund Shrieve arrived on time he would have sunken half of the
Turkish boats and force them to return with the remaining half. Because
the boats that brought the troops into the island were either too small or
too weak.
Algerian Gazi Hasan Pasha immediately landed 110 sailors, controlled the
hills that are overlooking the harbor and distributed the ammunition among
the sailors who were landed. The road from that point to the fortress of
Lemnos would take nine hours. The fi rst break was after five and a half
hours of walk. They rested for an hour and a half resumed the walk,
arrived in Kronos near Lemnos fortress, took a long break and received
information on the status of the fortress.
Algerian Gazi Hasan Pasha had heard that the Turks first accepted the
offer to surrender the fortress under siege, but felt relaxed when he
found out that Russians had not arrived in the fortress yet. He paid the
local Christians a few golden coins to deliver this message: “Go tell the
Russian commander I came here with twelve thousand soldiers in excellent
condition”.
Admiral Spiridov was worried to confront a more crowded Turkish Army than
he had expected, Russians thought that the Turkish forces which landed on
the island were twelve thousand people.
Upon receiving this information Count Orlov moved his soldiers to the
ships that were moored in the Pasha Harbor also known as Kandiya 5-10
nautical miles south from the island of Lemnos. He later left two
galleons, two frigates a bombardier and an armed freight vessel along with
the commandership of the fieet to Admiral Spiridov on October 14, 1770,
who stayed in Lemnos and he went to the island of Paros.
Liman Önünde Rus Filosu, Philipp Hackert Peterhof Sarayı / Russian
Fleet in front of harbour, Phikipp Hackert Peterhof Palace
Cezayirli Hasan Bey Limni Kalesi’ni kurtardıktan sonra boş durmadı,
kalenin dışında kendine bir karargah kurar. Aylardır kuşatma altında
yaşayan halk günlük işlerini yapamamış, tarlasıyla, hayvanıyla
uğraşamamıştı. Rusların bombardımanı sonucunda kale adeta bir harabeye
dönmüştü. Kalede yiyecek ve su stokları tükenmiş, cephane azalmıştı.
Derhal çalışmalar başlar ve eksikler tamamlanmaya çalışılır, azalan asker
mevcudunu karşılamak içinde silah altına alınabilecek halk göreve çağrılır
ve birlikler yeniden teşkilatlanır. Bir müddet sonra Amiral Spiridov bu
mağlubiyetten sonra yardıma gelmiş olan Türk kuvvetinin aslında
tahminlerinden çok daha az olduğunu anladı ve 17 Ekim 1770 günü tekrar
Mondros Limanı’na asker çıkararak Hasan Bey’e meydan okumayı
planladı.
Rusların Mondros Limanı’na çıktıklarını öğrenen Hasan Bey halktan da
tedarik ettiği süvari askerinin de desteğini alarak gece yarısı yola
çıkar. 18 Ekim 1770 sabaha karşı bir baskın yaparak şiddetli bir çatışma
ile Rusları mağlup eder ve gemilerine kaçmaya mecbur eder.
After the siege on Lemnos fortress was lifted the galleon called
Svyatoslav was put on fire by the Russians not to let the Turks use it.
According to Gazavat Hasan Pasha “In addition to an enemy galleon that was
destroyed another one of their ships submerged with all its ammunition
between Lemnos and Tenedos.” But that matter was not mentioned in the
Russian sources. It probably was one of the vessels that was rented from
the Greeks.
Algerian Gazi Hasan Pasha did not stop after saving the fortress of
Lemnos, he set up the headquarters outside the fortress. The people who
were under siege for many months could not perform their daily duties, and
they could not work in their■
fields or take care of their animals. After the bombardment by the
Russians the fortress became ruins. People ran out of their food and water
stocks and the ammunition was very scarce.
People started to refill their stocks right away, the ones who could use
weapons were called for active duty to fill in for the missing. The troops
were reorganized. Some time later Admiral Spiridov understood that the
Turks who came in the island after the defeat were not very too many in
numbers.
Cezayirli Hasan Paşa bugün bile geçerli olan detaylı keşif, planlama,
aldatma, baskın, propaganda ile düşmanın moralini bozmak gibi harp
prensiplerini çok iyi uygulamış ve kalyoncularının kahramanlığına güvenip
kendi hayatını tehlikeye atarak zafere ulaşmıştı. Bunları kısaca
sıralarsak:
-
1. Emrinde başlangıçta planlananın sadece üçte biri
kadar asker olmasına rağmen Kaleye yardıma gitmek için bir an bile
tereddüt etmedi.
-
2. Çevresindekilerin, hazırlamış olduğu plana
muhalefet etmesine rağmen, askerinin cesaret ve kahramanlığına
güvenerek kararından bir an olsun vazgeçmedi.
-
3. Çok iyi bir denizciydi, Limni’ye intikalinde
şiddetli rüzgar ve ağır denizin onun için aslında bir avantaj
olduğunun farkındaydı. Çünkü, bu ağır havada Rusların denize
çıkmayacağını hesaplamıştı.
-
4. Limni’de karaya çıktıktan sonra kendilerini
buraya getiren tekneleri geriye göndererek, askerine artık zaferden
başka bir şansları kalmadığını gösterdi. Sahilde kendilerini bekleyen
bir tekne olmadığından asker sonuna kadar savaşmak zorundaydı.
-
5. Tekneleri geri gönderme nedeni olarak
askerlerine yeniden yardım getireceklerini belirtiyordu. Böylece
askerler yalnız olmadıklarını bilecek ve kendilerini güvencede
hissedeceklerdi.
-
6. Bu tekneleri geri göndermekle aslında bir amacı
daha vardı. Rusların bu tekneleri görmeleri halinde adaya kaç kişi
çıkarıldığını anlayabilirlerdi
-
7. Adaya getirdiği asker sayısı, karşısındaki
düşmana oranla oldukça azdı, bu yüzden asker miktarını fazla
göstererek bir blöf yapacaktı, bir nevi günümüz tabiriyle “Propaganda”
yapmıştı.
-
8. Önceden kale ve çevresi hakkında güzel bir keşif
yaparak kullanılan ve daha tenha olan limanları ve yolları çok iyi
etüt etti. Sonuçta bilinen ve en işlek limanlar yerine Rusların çok az
kullandıkları bir limanı ve kuzey yolunu seçerek kaleye kadar
görülmeden intikal edebildi.
-
9. Kaleye hücum için çok uygun bir zaman seçilmiş
böylece baskın prensibi mükemmel olarak uygulanmıştı.
And on October 17, 1770 he again planned to land troops on the harbor of
Moudros and challenge Algerian Gazi Hasan Pasha.
Algerian Gazi Hasan Pasha found out about the enemy troops landing in
Moudros Harbor and with the support from local people he departed at
midnight. In the morning of October 18, 1770 he made a violent raid on the
Russians and beat them, he forced them to run to their ships.
Algerian Gazi Hasan Pasha performed the battle tactics such as detailed
discovery, planning, disguising, raid, propaganda and humiliation which
are used even today and depended on the brave galleonmen and risked his
own life to achieve victory. His qualities are in brief:
-
1. He did not even hesitate one moment to go and
save the fortress although he had only one third of the soldiers of
the number that was initially planned.
-
2. Although the people surrounding him were against
his plan he did not change his mind and always depended on the courage
and bravery of his soldiers.
-
3. He was an excellent sailor, he actually knew
that gusty winds and heavy sea were to his advantage. Because he knew
that Russians would not be navigating in such hard conditions.
-
4. After landing in Lemnos he sent all the vessels
that brought them there back to tell his men that they do not have any
other chance but to succeed. Since there was no other vessel on the
coast that awaited them the troops had to ^ght til they had a
result.
-
5. He told his soldiers that the reason to send the
vessels back was to bring bring in new forces. This way they were
going to know that they would not be alone, and feel assured.
-
6. He had another purpose for sending the vessels
back. If the Russians saw these vessels they would know how many
soldiers were actually brought.
-
7. The amount of soldiers he brought onto the
island was in fact lower than the amount of the soldiers of the enemy,
this way he was obviously bluf^ng, this was sort of similar to the
“Propaganda” of present.
-
8. He had thoroughly studied the harbors and roads
which were used less frequently by making an expedition ahead of
time.
1807 yılında Osmanlı ve Rus Donanmaları Arasındaki Muhabere /
Battle between Ottoman and Russian Fleet in 1807
İngiliz Subayı günlüğünde 18 Ekim günü yaşananlarla ilgili şu satırlara
yer verecektir:
Rus Filosu, Limni Kalesi kuşatmasını kaldırdıktan sonra Mondros Limanı’na
gitti. Çünkü orada aynı isimli köyde asker ekmeği için fırınlar
yapmışlardı. Burada Türkler 700 kişi oldukları halde hisardan bir çıkış
hareketi yaptılar ve bütün Rus Donanması’nın gözleri önünde Rusların bütün
fırınlarını ve diğer malzemelerini yaktıktan sonra Ruslardan hiçbir tepki
görmeksizin ve tek bir asker bile kaybetmeden çok muntazam bir şekilde
hisara geri çekildiler.
Aslında zamanında gemilerden kuvvet çıkarılıp da çıkış yapan Türklerle
hisarın bulunduğu bölge arasındaki yer tutulmuş olsaydı kale ve bütün ada
ele geçirilip Türklerin bu çok atılgan hareketlerinin cezası verilmiş
olurdu. Fakat Ruslar bu fırsatı kaçırdılar. Türkler de işin tehlikesini
anlayıp hızla geri çekildiler. Her ne kadar bazı cesur Rumlar bunların
arkasından gidip 60 kişi kadar öldürdülerse de kendilerine yardım
gelmediği için çaresiz geri çekildiler.”
In the end he chose a harbor and the northern road which were not
frequently used by the Russians and arrived the fortress without being
noticed.
On the events of October the 18th the British Officer wrote in his
diary:
The Russian ^eet went to Moudros Harbor after lifting the siege on the
fortress of Lemnos. There they had built bakeries for baking bread to feed
the soldiers. But the 700 Turks temporarily left the citadel burned down
all the bakeries and all the supplies in front of the eyes of the Russian
^eet and returned to the citadel without an obstruction or even without
getting one single soldier killed by the Russians.
If the troops left the ships on time and lined between the Turks who left
the citadel and the citadel, then the Turks would be punished real hard
for such a daring action by invading the citadel and the entire island.
But the Russians missed that opportunity. The Turks were aware of the
danger and retreated rapidly. Although some of the Greeks were brave
enough to go after them and kill approximately 60 people they retreated
while there no one came to help them.”
Bu çatışmadan Gazavatı Hasan Paşa şöyle bahseder:
Bu muharebede Türklerden dahi 150 kişi şehit düştü ve 101 kişi yaralandı.
Beş buçuk saat süren bu muharebeden sonra Rusların Limni Adasından bütün
bütün ümitleri kesildi. Paros - Noxos, (Nakşa - Bare) adalarına çekilip
gittiler. Cezayirli Hasan Bey aldığı esirlerden bir kısmını Rusların Limni
kalesinden almış oldukları sekiz rehine ile değiştirerek bunları da
kurtarmanın yolunu buldu.
Bundan sonra Limni kalesi’nin Cezayirli Hasan Bey’in kuvvetlerine karşı
tertipledikleri hücumlardan sonuç alınamayacağını anlayan Amiral Spiridov,
18 Ekim 1770 tarihinde Limni’den hareket ederek 30 Ekimde Taşoz’a varır.
Burada 5 kalyon, 3 firkateyn ile değişik büyüklüklerde birçok gemi
toplanır.
İki yıldan beri devam eden harpte, karada ve denizde birçok
mağlubiyetlere uğranıldığından padişah III. Mustafa, Limni’nin kurtulduğu
haberini duyunca çok sevinir ve Cezayirli Hasan Bey’e üç Tuğlu Vezirlik
rütbesi vererek Kaptan-ı Deryalığa getirir. Kendisine bir samur kürk ile
bir altın çelenk verdiği gibi askerin yararlık göstermiş olanlarına
verilmek üzere dört yüz çelenk ile beş bin kuruş yollar. Bundan sonra
Hasan Paşa’ya gönderilen tezkerelerde Gazi unvanının verildiği
görülmektedir. Hasan Paşa Limni Adası’ndaki durumu düzelttikten sonra
Çanakkale’ye dönecektir.
Limni halkı, başarısız olsa bile Rusların adaya çıkışını unutmamış ve 234
sene sonra icra edilen Rus-Yunan Dostluk Günleri ile ve yaptırılan Orlov
Anıtı’yla teşekkür etmişlerdir.
26 Eylül 2004 günü Limni Adası’nda icra edilen Rus-Yunan Dostluk Günleri
münasebetiyle her iki ülkenin ileri gelenleri, komutanları ve donanmaları
bir araya geldi. Rus Donanması kutlamalar için alışılagelmişin dışında
önemli bir katılım gösterdi ve daha sonra Rus Deniz Kuvvetleri Komutanı
olacak Karadeniz Donanma Komutanı Koramiral komutasında Karadeniz
Filosu’ndan “Moskova kruvazörü ve “Smetlİvy” muhribini Limni’ye
gönderdi.
Güvenlik gerekçesiyle Yunanistan ve Rusya tarafından resmi olarak
açıklanmasa dahi Rus Devlet Başkanı Sn. Putin’in de bu törenlere Rus
Donanması gemileriyle gelerek katılmasının planlandığı bilinmektedir.
Ancak o sırada Rusya’da yaşanan okul baskını faciası ve yaşanan trajik
olaylar bu katılımın gerçekleşmesini engellemiştir.
The battle was defined in Gazavati Hasan Pasha :
150 people died and became martyrs, 101 were wounded during that battle.
It took ^ve and a half hours and the Russians completely lost their hopes
on Lemnos island. They departed to Paros - Noxos, islands. Algerian Gazi
Hasan Pasha traded some of the slaves that he took with the one enslaved
by the Russians in the fortress of Lemnos, and by this way he saved
them.
After that Admiral Spiridov perceived that their attacks against the
forces of Algerian Gazi Hasan Pasha would be without any results, and on
October 18 1770 he departed from Lemnos and arrived in Thasos on October
the 30th. Many ships were gathered there including 5 galleons, 3 frigates
and others in various sizes
The news about the island of Lemnos being saved made Sultan Mustafa the
3rd very happy in the second year of the war where there were mostly
defeats on land and in the sea. He promoted Algerian Gazi Hasan Pasha to
Grand Admiral position by giving him the rank of the Vizier with three
Plumes. The Sultan also gave him a sable fur coat, and a golden garment,
in addition to those he gave him four hundred garments and five thousand
piasters to be given to the soldiers who bravely fought. The letters that
were sent to Hasan Pasha after that were bearing the title: War Veteran.
Hasan Pasha corrected the situation on the island of Lemnos and returned
to Canakkale.
The people of Lemnos, although a failure, did not forget the landing of
the Russian troops and 234 years later they showed their gratitude with
the Russian-Greek Anniversary of Friendship that they organized and the
Monument of Orlov they built.
The Russian-Greek Friendship Days on September 26 2004 on Lemnos Island
brought together the leaders from both countries. The Russian Navy
realized an extraordinary participation for the celebrations and sent the
battle cruiser named “Moscow” and destroyer of “Smetlivy” to Lemnos under
the command of the Vice Admiral, Commander of Black Sea Naval Forces who
later became the Commander of Russian Maritime Forces.
Although this was not declared officially by Russia or Greece due to
security purposes it was found that the original plan included a
Öncelikle, Myrina’daki Trinity Katedrali’nde Yunan ve Rus rahiplerinin
birlikte görev yaptığı toplu dua ayinleri düzenlenmiş, ayinin ardından
topluluk halinde Amiral Alexis Orlov komutasındaki Rus Deniz Filosu ile
1770’te bir toplantı düzenlenmesini sağlayan Limni Başpiskoposu Joachim ve
okul müdürü Cosmas’ın mezarına dini bir yürüyüş tertiplenmiştir.
Mezarlıkta yapılan bir anma töreninin ardından aralarında Rus Milli
Meclisi Sözcü Yardımcısı Sergei Baburin ve Rusya’nın Yunanistan
Büyükelçisi Andrei Vdovin ve Rus Karadeniz Donanma Komutanı Masorin’in
bulunduğu Rus delegasyonu anıtlara çelenk bırakmıştır.
Daha sonra Myrina’da deniz kenarındaki toprak set üzerinde Kont Alexis
Orlov ve Amiral Dmitry Senyavin adına dikilmiş olan anıtın açılış töreni
icra edilmiştir. Sergei Baburin anıtın açılış seremonisinde yaptığı
konuşmasında şöyle demektedir.
Limni’nin insanları ve Limni sakinleri denizcilerimizin hatırasını
bağrına basıyor ve paylaştığımız tarihin anısını koruyorlar ve
saklıyorlar. Biz Ruslar minnettarız, çok müteşekkiriz
Açılan anıtta kalın mermer dilimler bir gemiyi temsil etmekte ve
üzerindeki yazıtta: “Yunan bağımsızlığına katkıda bulunan Kont Alexis
Orlov ve Koramiral Dmitry Senyavin komutasındaki Rus Filosu’nun
denizcileri anısına” ibaresi bulunmaktadır.
Anıtın açılışını Rus Karadeniz Filosu top atışları ve bayraklarla
selamlarken, Karadeniz Filosu Bandosu da marşlar çalmaktaydı. Bunları
gemilerin geçit töreni izlemiştir.
Napolyon döneminin Rus deniz komutanlarından Dmitry Seryavin 1805-1807
yıllarında Adriyatik ve Ege Denizleri’nde filosuyla Fransız ve Osmanlı
Donanmaları’yla savaşmıştır. 19 Haziran 1807’de Limni’ye gitmek üzere yola
çıkan bir Türk filosu Ruslarla karşılaşır ve sonradan manastır merkezi
olan Athos Dağı karşısında savaşırlar. Bu muharebenin, yıllar sonra
1821’de Yunanlıların yeniden bağımsızlığını kazandığı Yunan ayaklanmasına,
ilham kaynağı olduğu kabul edilmektedir.
participation by the Russian President Putin in the ceremonies by
cruising with the ships of the Russian Navy. But the tragic school
killings disaster that were experienced those days prevented him from
participating in the celebrations.
Primarily combined preyer liturgicals were organized in the Cathedral of
Trinity in Myrina where Greek and Russian monks worked together. After the
liturgicals a march was organized to the memory of the Russian Fleet under
the command of Admiral Aleksey Orlov, the Lemnos Hierarch Joachim and the
school’s principal Cosmas who arranged a meeting in 1770.
After the memorial service in the cemetery the Russian delegation
consisting of Sergei Baburin who was serving as the spokesman for the
House of Representatives of Russia, the Ambassador of Russia to Greece
Andrei Vdovin and the Russian Navy Commander Masorin placed a garment on
the monuments.
Later on the opening ceremony for the Memorial of Count Aleksey Orlov and
Admiral Dmitry Senyavin on the embankment on the shore of Myrina was
performed. Sergei Baburin made the following opening speech:
People of Lemnos and inhabitants of Lemnos embraced the memory of our
sailors and preserved the memory of the history that we share. We,
Russians appreciate this and are very thankful.
The large marble plates on the monument represent a ship and the
inscription on it contains: “To the memory of the sailors of the Russian
Fleet under the command of Count Aleksey Orlov and Vice Admiral Dmitry
Senyavin who participated in Greek Independence”.
The opening of the monument was saluted by the Russian Black Sea Fleet by
firing guns and hoisting flags. The Black Sea Fleet Band played marching
music. This was followed by the parade of vessels.
Dmitry Seryavin who was one of the Napoleon period Russian naval
commanders fought against French and Ottoman Navies between 1805-1807 in
the seas of Adriatic and the Aegean. On June 19 1807 the Russians
confronted the Turkish fleet which had departed to go to Lemnos, and they
fought across from the Athos Mountain which was the monastery
center.
Uluslararası ilişkiler açısından bakıldığında, Rusların iki asırdan fazla
bir süre geçtikten sonra bu tür bir faaliyete ve anıt açılışına en üst
düzeyde katılım göstermesi hoş karşılanmaz ve her zaman için üçüncü ülkeye
bir mesaj niteliği taşır. Ancak Yunanistan’a bu filoyu gönderen tecrübeli
Rus Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz’deki Blackseafor ( Karadeniz Deniz
İşbirliği Görev Kuvveti), Mavi Akım ve benzeri girişimler sonucu oldukça
üst seviyede olan Türk – Rus ilişkilerini de tehlikeye atamazdı. Aynı
zamanda bir taşla iki kuş vurmak istiyordu.
Doğru bir kararla Karadeniz Filosu’nun öncelikle İzmir Liman ziyareti
yapması sağlandı. Böylelikle Türkiye’nin de gönlü alınmış ve amaçlarının
Türkiye’ye karşı bir mesaj göndermek olmadığı belirtilmek
istenmişti.
This battle was considered the inspiration source for the Greek Uprising
in 1821 where the Greeks gained their independence.
In terms of the International Relations, it is not appropriate for the
any country to participate in such a ceremony and monument opening at the
highest level, considering that two hundred years were passed and this
kind of actions always contain a message to a third country. But the
competent Russian Ministry of Foreign Affairs which sent this fleet to
Greece could not risk the Russian-Turkish relations which were at its peak
due to projects such as the Black Sea Blackseafor (Black Sea Maritime
Cooperation Task Force), Blue Stream Gas Project and the like. He also
wanted to kill two birds with one stone.
With the right decision he saw to it that the Black Sea fleet primarily
visited Izmir Harbor. By this way Turkey was placated and it was shown
that they did not mean to send any message against Turkey.
Osmanlı Fırkateyni,Beylerbeyi Sarayı / Ottoman Frigate, Beylerbeyi
Palace
Akdeniz Rus Donanması’nın
1771-1774 Yılları Arasındaki
Harekatı
Limni Kuşatması’nın kaldırılmasından sonra Kont Orlov, amiral gemisinin
grandi direği şapkasına kaldırdığı özel bir işaret bandırası ile, Amiral
Elphinstone Filosu kaptanlarına -Rus İmparatoriçesi adına- Amiral Spiridov
komutasına tabii olmalarını istedi. Halbuki Amiral Elphinstone,
İmparatoriçe’nin imzası altında olan bir ferman ile kendi filosunun
bağımsız amirali olup Amiral Spiridov Filosu ile ancak düşmana birlikte ve
daha uygun şartlarda saldırabilmek için ortak komutayı kabul
edebilirdi.
Evvela Elphinstone ve 6 Aralık 1770 günü de Spiridov Filoları Taşoz’dan
hareketle 15 Aralıkta Naussa Limanı’nda buluştular. 28 Aralıkta Rus
Donanması’nda bulunan bütün İngilizler Livorno’ya gitmek üzere izin
istediler.
11Ocak1771tarihindeElphinstonebaştaolmak üzere tüm İngilizler Livorno’ya
doğru intikale geçerler. Amiral Spiridov, Amiral Elphinstone’nun
donanmadan ayrıldığını Türklerin duyup cesaret almalarından çekindiğinden,
Amirale denizde karakol görevine gittiğini söylemesini istemişti. Amiral
Elphinstone, Livorno’ya varınca Kont Orlov karantina süresi bitene kadar
kendisini tanıtmamasını istedi. Amiral Elphinstone. Kont Orlov’un emrine
uydu. Kendisi ve oğullarını karantinada Howard olarak tanıttı.
Amiral Elphinstone’un herhangi bir sebep gösterilmeksizin Rusya’ya geri
gönderilmesinin gerçek nedeni belli değildir. Rusya İmparatoriçesi de daha
sonra Amiral Elphinstone hakkında Amiral Spiridov ve Kont Orlov tarafından
gösterilen kin ve kıskançlığa uymuştur. İngiliz Amiral’e Rus Hükümeti
tarafından ödeneceği bildirilen maaş ve ödüllerde tam olarak
verilmemişti.
18 yy. Paros Liman Portolonu /
18 cent. Portolon of Paros Harbour
The Russian Mediterranean Fleet Operation
1771 -1774
After the Lemnos Siege was lifted Count Orlov asked the ships of Admiral
Elphinstone’s fleet on behalf of the Russian Empress to be subject to the
commands of Admiral Spiridov, by raising and hoisting a special group of
signal pennants on the main mast of the flagship. But Admiral Elphinstone,
could only accept an imperial order signed by the Empress, and he could
only be the independent Admiral of his own fleet and could only accept the
offer of a common commandership under the circumstances where this could
serve the purpose of a combined attack against the enemy with the fleet of
Spiridov and under more suitable conditions.
First Elphinstone’s then on December the 6th 1770 Spiridov’s fleets
departed from Thassos and met in Naussa Harbor on December the 15th. On
December 28 all the crew members of British nationality asked for
permission to go to Livorno.
On January 11, 1771 Elphinstone and all the British sailors departed for
Livorno. Admiral Spiridov was afraid that the Turks would be encouraged to
hear that Admiral Elphinstone left and asked the Admiral to tell everyone
that he was off to patrol duty. Count Orlov also asked Admiral Elphinstone
not to present himself when he arrived to Livorno until the required
period for being an incognito ended. Admiral Elphinstone obeyed Count
Orlov’s orders. He presented himself and his sons as the Howards.
The real reason behind sending Admiral Elphinstone back to Russia without
an explanation is not clear. Even the Russian Empress showed the similar
reactions of Admiral Spiridov and Count Orlov of hate and jealousy against
him.
The wages and awards that were previously promised by the Russian
Government to the British Admiral were not exactly paid.
Therefore Elphinstone’s great grandson was going to appeal to the Russian
Government and spend his efforts to get the earnings of his great
grandfather.
Bu yüzden Elphinstone’nun torunu aradan 80 sene geçtikten sonra tekrar
Rus Hükümeti’ne baş vuracak ve dedesinin hak ettiği parayı almak için
uğraşacaktı.
Çeşme’de ele geçirilen Osmanlı kalyonu ise, Mora’da aşırı su almasından
dolayı baştan kara yapılmış ve kurtarılamayarak batmıştır. Rodos
Gemisi’nin bu şekilde kaybedilmesi Rusları Svyatoslav gemisinin
batmasından fazla üzmüştü. Çünkü ele geçirebildikleri tek gemi olduğundan
Türkler üzerinde kazandıkları parlak zaferin hatırası olmak üzere onu St.
Petersburg Limanı’na götürüp hükümdarlarına ve halka göstermek
istiyorlardı.
1770 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:
The Ottoman galleon that was seized in Cesme was driven ashore at
Peloponnes peninsula due to extreme leakage but it could not be saved and
it sank. Losing the ship of Rodos depressed the Russians more than seeing
Svyatoslav sink. It was the only Turkish ship they could seize and it had
the memory of the brilliant victory over Turks. They wanted to take it to
the harbor of St. Petersburg and show it to their Tsarina and the
people.
As of end 1770 the amount of ships of the Russian Fleet in
Mediterranean:
|
c
E □
|
c O'
^
|
c
ra ı_
|
0» —
z o
|
<0
E E
X o
|
E o
<0 K
|
|
Naussa
|
6
|
7
|
1
|
-
|
1
|
|
Patmos
|
1
|
1
|
-
|
-
|
1
|
|
Mahon
|
1
|
-
|
-
|
-
|
1
|
|
Livorno
|
2
|
1
|
-
|
1
|
-
|
|
TOPLAM
|
10
|
9
|
1
|
1
|
3
|
|
Z İS o x
H o
|
O
O
|
OJ
on
|
§ s.
lU- cn
|
e .& cq cn
|
Q.
cn "O
E
|
|
Naussa
|
6
|
7
|
1
|
-
|
1
|
|
Patmos
|
1
|
1
|
-
|
-
|
1
|
|
Mahon
|
1
|
-
|
-
|
-
|
1
|
|
Livorno
|
2
|
1
|
-
|
1
|
-
|
|
TOTAL
|
10
|
9
|
1
|
1
|
3
|
Bu arada Rusya hizmetinde bulunan Danimarkalı Amiral Arf Rusya’dan iki
kalyon, bir firkateyn ve on dört nakliye gemisi ile birlikte 5 Ocak 1771
de Naussa Limanı’na gelmişti. Nakliyeler arasındaki 12 İngiliz gemisinde
erzak ve mühimmat ile 3.000 kara askeri bulunuyordu.
Paros ve Patmos Adaları’nda kışı geçiren Rus Donanması 1771 ilkbaharında
bir faaliyet göstermek istiyordu. Cezayirli Gazi Hasan Paşa ise, Kaptan-ı
Derya olduktan sonra Çanakkale’de bulunan 10 gemilik bir filoyu onartmış
ve savaşa hazır hale getirmişti. Bu gemilere daha sonra İstanbul’dan gelen
10 gemi daha ilave olacaktı. Bar ve Ülgün’den Mora sularına gelen 6 gemi
ile 4 Cezayir gemisi de Rus ablukasını yararak boğaza girer ve buradaki
filoya katılır.
Bu suretle Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa emrindeki Donanmayı
Hümayun irili ufaklı 30 parça gemiye ulaşmıştır. Bu tarihte İstanbul,
Sinop, Midilli ve Rodos Tersaneleri’nde ikişer adet olmak üzere toplam
sekiz kalyon ise inşa halindeydi.
In the mean time the Danish Admiral Arf who was at Russia’s service had
arrived in Naussa Harbor with two galleons, one frigate and fourteen
freight ships on January the 5th 1771. The 12 British ships among the
freight ships carried supplies, ammunition and 3000 soldiers.
The Russian fleet which spent the winter in the islands of Paros and
Patmos wanted to be active as of spring 1771. In the mean time Algerian
Gazi Hasan Pasha had a fleet of ten ships repaired and prepared for battle
after he became the Grand Admiral. Ten more ships were going to arrive
from Istanbul. After Bar and Ulgun 6 ships that came to the environs of
Peloponnes Peninsula and 4 Algerian ships broke the Russian blockade
entered the channel and joined the fleet.
By this way the Ottoman Navy under the command of Algerian Gazi Hasan
Pasha consisted from a total of 30 ships. At that date eight galleons were
to be built, 2 in each of the Istanbul, Sinop, Midilli and Rhodes
shipbuilding yards.
Midilli Adası, 1698 / Lesbos Island, 1698
Ruslar bu donanmayı henüz takviye edilmeden ve muharebe kifayeti
yükselmeden Çanakkale Boğazı’nın dışına çekip Çeşme Muharebesi benzeri bir
zafer kazanmak istiyorlardı. Kont Orlov aslında tekrar Limni’ye hücumdan
çekiniyordu, çünkü buranın Gazi Hasan Paşa tarafından takviye edildiğini
biliyordu.
Midilli’yi bir baskın ile ele geçireceğini ve bu esnada henüz teşekkül
etmekte olan Osmanlı Donanması’nı bir tuzağa düşüreceğini ümit ediyordu.
Rus Donanması 1770’de Çeşme ve Limni’de iki kalyon ve bir firkateyn
kaybederek mevcudu 7 kalyon ve üç fırkateyne inmiş ise de, Manyadaki yedi
gemiye el koyduğu gibi, Rusya’dan önemli miktarda yardım almış olduğundan
geçen yıldan daha kuvvetliydi ve bu yüzden kendisine güvenebiliyordu. 1771
başında Rusların Ege Denizi’nde yedi kalyon, 8 fırkateynleri ve birkaç
silahlı gemileri bulunuyordu.
2 Ağustos 1771 günü Paros güneydoğusunda Triyo limanında bütün Rus
Donanması (10 kalyon 9 firkateyn, l humbara gemisi ve nakliyesi) toplandı.
Orlov Livorno’dan Paros adasına gelerek yine komutayı ele aldı.
Russians wanted a victory before this fleet received backing and their
combat proficiency increased, they were to force them out of the Canakkale
Channel and win the battle as they did in Cesme. Count Orlov actually was
holding off from attacking Lemnos once more because he knew this place was
in fact backed by the forces of Algerian Gazi Hasan Pasha.
He knew that he could raid and seize Lesbos and hoping that he could
entrap the Ottoman Fleet which was just starting to recuperate. Although
the Russian Navy had lost two galleons and a frigate at Cesme in 1770, and
the number of their ships decreased to 7 galleons and three frigates, it
was still stronger since they seized seven ships and received an important
amount of aid from Russia, therefore he had selfconfidence. In the
beginning of 1771 Russians had seven galleons, eight frigates and a few
armed vessels in the Aegean Sea.
On August 2 1771 the Russian Navy gathered in the southeast of Paros (10
galleons, 9 frigates, l bomb ship and freight ship). Orlov came from
Livorno to Paros island and again took over the commandership.
On August 17 1771 Count Aleksey Orlov’s brother Count Fyodor Orlov came
to Rhodes with a galleon and two frigates and started
Rus Filosu Önünde, Kasım Jacob Phhilipp Hackert, Petershof Sarayı /
Russian Fleet, Philipp Hackert, Peterhof Palace
17 Ağustos 1771 günü Aleksi’nin kardeşi Teodor Orlov bir kalyon ve iki
fırkateyn ile Rodos’a gelip muharebeye girişti ise de gördüğü direniş
üzerine üç gün içinde geri dönmeye mecbur kaldı.
27 Ağustos 1771‘de Spiridov - Arf birleşik filoları, Eğriboz’a asker
çıkartarak muharebeye girişirlerse de onlarda gördükleri şiddetli direniş
üzerine askerlerini tekrar gemilere almak zorunda kalırlar.
15 Ekim 1771 tarihinde bütün Rus Donanması tekrar Çanakkale Boğazı önünde
birleşti ve Midilli’ye hareket etti. 11 Kasım günü Midilli önüne gelerek
kale bombardımana tutulur. 13 Kasım 1771 günü Ruslar karaya çıkarlar ancak
diğer adalarda karşılaştıkları direniş burada da söz konusudur. Sadece iki
gün tutunabilen Ruslar, 15 Kasım günü askerlerini tekrar gemilere alırlar
ve ertesi gün Midilli’den Naussa’ ya hareket ederler.
Gazavat-ı Hasan Paşa’ya göre Rusların Midilli Harekatı şu şekilde
sonuçlanacaktır:
Karadaki kızak larda inşa edilmekte olan bir kalyon ile iki çektiriyi
Ruslar yaktılar. Hasan Paşa Rusların bu hareketini takip ile Limni’nin
imdadına koştuğu gibi Midilli’yi kurtarmayı da vazife bildi. Hazırladığı
kuvvetleri küçük ka yıklarla Anadolu kıyısında Çakmak denilen mevkiden
gece Midilli Adası’na geçirmeye muvaffak oldu ve Midilliyi muhasara eden
Rusların üzeri ne hücum ederek onları mağlup ve muhasarayı kaldırmaya
mecbur etti.
Bu esnada Rus Donanması’ndan bir kalyon limandan çıkmaya muvaffak
olamadığından içindeki 25 personel ile birlikte ele geçirilir. Sonra da
yakılır ve yanan Türk kalyonunun intikamı böylece alınmış olur.
Midilli Adası’nın savunması için gerekli hazırlıklar yapıldıktan sonra
Cezayirli Hasan Paşa tekrar Çanakkale’ye döner.
Çeşme Savaşı’ndan sonra RuslarAkdeniz’deki Türk sahillerinin abluka
altına alındığını ilan ederler. Ancak binlerce mil uzunluğunda olan bu
sahilleri fiilen abluka etmek Rus Filosu’nun imkan ve kabiliyetlerinin
dışındaydı. Rus hükümeti, Baltık Filosu’nun hareketi esnasında
Petersburg’daki elçilere :
“Amirallerimiz, Hıristiyan gemilerinin seyrüseferini engellemeyeceği gibi
bunları Kuzey Afrika korsanlarının tecavüzlerinden muhafazaya çalışacaktır
ve bütün devletlerin
fighting but upon the resistance that he confronted he was obliged to
return within three days.
On August 27 1771 the united fleets of Spiridov and Arf, landed troops on
Euboea and fought but the strong resistance by the enemy forced them to
return to their ships.
On October 15 1771 the entire Russian Fleet gathered in front of the
Canakkale Channel again and departed for Lesbos. On November 11 they were
in front of the Lesbos Fortress and bombarded the fortress. On November
13, 1771 Russians landed but they confronted the similar resistance they
found on the other islands. Russians could hold on for two days and on
November 15 they embarked their troops again on the ships and departed for
Naussa the next day.
According to Hasan Pasha the Lesbos operation of the Russians resulted
like this:
The Russians burned the galleon and two galleys that were being built on
land inside the shipbuilding yards. Just as he ran for help in Lemnos
Algerian Gazi Hasan Pasha pursued the actions of Russians and he thought
it was his duty to be saving Lesbos, He succeeded to mobilize the small
forces that he had prepared on small boats from the location called Cakmak
on the Anatolian shores to the island of Lesbos and attacked on the
Russians who kept the island under siege. He had beaten them and forced
them to lift the siege.
In the mean time a galleon of the Russian Navy which could not leave the
harbor, was seized with its crew of 25 people. The galleon was burned
later, and that was the revenge of the Turkish galleon that was put on
fire.
After the necessary preparations for the defense of Lesbos, Algerian Gazi
Hasan Pasha returned to Canakkale.
For the Russians the Battle of Cesme had marked the day the Mediterranean
coasts of the Ottoman Empire was subjected to a blockade. But a physical
blockade of these coasts which were thousands of miles long was beyond the
power and ability of the Russian Fleet. The explanation by the Russian
government to the Ambassadors at St Petersburg on the blockade during the
mobilization of the fleet from the Baltic Sea and the act of blockade were
contradicting each other:
Rusların Midilli’ye çıkması ve tersanedeki gemileri yakması 13 Kasım
1771 Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı / Russian landing on Lesbos
Island and Burning of the Ships at the Yard, November 13, 1771 Jacob
Philipp Hackert, Petershof Palace
ticaret gemileri her yerde ve her surette imkan nispetinde filolarımızın
himayesi altında bulunacaktır” diye verdiği izahat ile abluka hareketi
birbirine muhalifti.
Fakat Ruslara karşı tarafsız bir politika izleyen İngilizler bu hususta
bir itirazda bulunmadılar. Yalnız İzmir’e gitmekte olan Hevreux adındaki
bir Fransız ticaret gemisinin içindeki 39 Türk yolcunun esir ve kargosunda
bulunan malzemenin müsadere edilmesi üzerine Fransızlar şikayet ettiler.
Petersburg’daki Fransız Elçisi Rus Dışişleri Bakanı Kont Panin’e bir nota
vererek tutuklanan Türk yolcuların serbest bırakılması ve müsadere edilen
malzemenin iadesi ve gemi sahiplerine tazminat verilmesini ve bundan sonra
bu gibi bir olayla karşılaşılmaması maksadıyla amirale kesin bir emir
gönderilmesini talep eder.
Fransız gemisi hakkındaki talep kabul edilmekle beraber abluka
kaldırılmıyordu. Ruslar Limni ve Midilli Adaları’nı almaktan ümitlerini
kestikten sonra Paros Adası’nı hareket üssü olarak belirleyecek ve
ablukaya devam edeceklerdir.
“Our Admirals will not be blocking the navigation of the Christian
vessels in contrary they will safeguard them against the attacks of the
North-African pirates. All the trade ships of every country will be
everywhere under the protection of our fleets”.
But the British who followed neutral politics against the Russians had
not opposed to that. Only the French complained upon the confiscation of
the material and slaves of 39 Turkish passengers inside a French trade
ship on its way to Izmir named Hevreux. The French Ambassador in
Petersburg sent a note to Count Panin on the liberation of the Turkish
passengers who were arrested and the return of the material confiscated,
and in addition, paying compensation to the owners of the French vessel
and sending a definitive order to the admiral to keep him from repeating
such a mistake.
Although the request for the French ship was accepted the blockade was
not lifted. After the Russians gave up their hopes about seizing Lemnos
and Lesbos islands, they used the island of Paros as their base and
continued the blockade.
1771 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:
As of late 1771 the Russian fleet in the Mediterranean consisted
of:
-
* 10 Galleons
-
* 22 Frigates
-
* 5 Armed freight ships
-
* 3 Bomb ships
-
* 3 Galleys
1772 Yılı Rus Donanması Ege Harekatı
Russian Navy’s Aegean Operation in 1772
1770 yılında Mora’ya çıkan Ruslar aynı zamanda Mısır’da da büyük bir isyan
çıkarmaya uğraşıyorlardı. Nisan ayında Patmos’dan çıkan bir fırkateyn ve
üç çektiri ile altı Rum çektirisi 29 Mayıs’ta Dimyat’ta birleşir ve
Hayfa’ya gelir. Daha sonra 18 Haziran 1772‘de Beyrut Kalesi üç gün süreyle
bombardımana tutulur. 22 Haziran günü ise karaya asker çıkarılır ancak
şiddetli bir direnişle karşılaşılması üzerine askerler tekrar gemilere
geri alınır. Rus gemileri de 30 Temmuz günü Naussa’ya geri döner.
29 Haziran 1772’de Rus Donanması ile dört ay süreli bir barış anlaşması
yapılır.
29 Ekim 1772 de dört aylık barış dönemi son bulduğundan tekrar savaş
başlar. Amiral Greig dört kalyon, beş fırkateyn ve bir humbara gemisi ile
2 Kasım 1772 tarihinde Çeşme’yi bombardıman eder.
Çeşme bombardımanını müteakip Çanakkale Boğazı’na hareket eden Greig
Filosu’na ait bir kalyon Bozcaada - Taşoz arasında keşif – karakol
esnasında karaya oturur. Mora batısında ise Rus Konayef Filosu da 8 Kasım
günü Patros açıklarında Ülgün Filosu ile çatışır ve 15 Kasım 1772’de Ege
Denizi’ne döner.
1772 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:
In 1770 the Russians who landed in Peloponnes Peninsula were also trying
to start a big uprising in Egypt. One frigate, three galleys and six Greek
galleys that left Patmos in April were gathered on May 29 in Damietta and
together they went to Haifa. After that on June 18, 1772 the fortress of
Beirut was bombarded for three days. On June 22 troops were landed but
after confronting a fierce resistance the troops returned to their ships.
Russian ships returned to Naussa on July 30.
On June 29 1772 the Russian Fleet signed a peace treaty to last four
months.
On October 29 1772 when the treaty was over the battle was resumed.
Admiral Greig bombarded Cesme with four galleons, five frigates and a bomb
ship on November 2 1772.
After the bombardment of Cesme a galleon of the fleet of Greig ran ashore
between its expedition-patrol trip between Tenedos – Thassos, on the way
to Canakkale. In the west of Peloponnes Peninsula the Konyef Fleet of the
Russians was in combat against the Ulgun Fleet in the environs of Patros
island on November 8, and it returned to Aegean Sea on November 15
1772.
As of late 1772 the Russian fleet in the Mediterranean consisted
of:
-
* 13 Galleons
-
* 18 Frigates
-
* 5 Armed freight ships
-
* 2 Bomb ships
-
* 4 Galleys
1773 Yılı Rus Donanması Ege Harekatı
21 Şubat 1773’te Mikoni Adası’ndan keşfe çıkan Asya kalyonu bütün
mürettebatı ile batıp kaybolur ve hiç bir iz bulunamaz.
Bulut Kapan Ali Bey diye şöhret kazanan Kölemen Beyi 1772’den beri
Ruslardan gördüğü yardımlardan yararlanarak Mısırdaki Türk hakimiyetine
son vermeye teşebbüs etti.
Bu harekat esnasında Rus Filosu’ndan ayrılan bir grup (3 fırkateyn, 6
çektiri, 2 kadırga, 5 Rum çektirisi, 1 silahlı nakliye) 6 Temmuz 1773’de
Beyrut Limanı’nı topa tuttuktan sonra karaya asker çıkardı. Fakat karaya
çıkanlar büyük zayiat vererek denize döküldüler. Bilahare Cezayirli Gazi
Hasan Paşa tarafından Mısır ve Filistin asileri de temizlenmiş, daha evvel
Ali Bey’e yardım için Mısır’a çıkarılan 400 Rus askeri öldürülmüştür. Rus
Filosu daha sonra sene sonuna kadar bu sularda dolaşmıştır.
Elmanof emrindeki Rus Filosu (4 kalyon, 3 firkateyn, 3 humbara gemisi, 1
silahlı nakliye) 1773 yılı 11 Ağustosunda Bodrum Kalesi önüne gelerek
karaya asker çıkarır ve kaleyi bombardımana tutar. Aynı günde Spiridov
emrindeki diğer Rus Filosu da (4 Kalyon, l fırkateyn) Sisam Adası’na
demirler. 12 Ağustosta Elmanof Bodrum’da muharebeye devam etti ise de bir
netice alamadığından askeri tekrar gemilere alıp 13 Ağustos günü
Bodrum’dan İstanköy’e hareket eder.
16 Ağustos’ta İstanköy Kalesi’ne ateş açar ve karaya asker çıkarır. Üç
gün süreyle şiddetli bir çatışma yaşanır. Fakat Cezayirli Hasan Paşa’nın
Ege Denizi kıyıları ve adalarındaki Türklere verdiği şanlı örnekleri
unutmamış olan İstanköy’ün Türk kahramanları sadece savunma ile
yetinmediler ve kaleden bir sürpriz bir çıkış yaparak sekiz saatlik bir
mücadeleden sonra Rusları, gemilerine kaçmaya mecbur ettiler. Böylece
kuşatma sona ermiştir. Bu muharebede Ruslardan 500 kişi ölmüş, 7 top ile
100 kantar baruta el konulmuştur.
Bu başarısızlık üzerine Ruslar 18 Ağustos günü askerlerini gemilere alıp
ertesi gün hareket ederler. 29 Ağustos’ta Rusların iki filosu Lipsoarki
Adaları arasında tekrar buluşurlar. Bilahare Eğriboz’da Tunus gemileri ile
Rus Filosu arasında bir çarpışma olmuştur.
Russian Navy’s Aegean Operation in 1773
On February 21 1773 the galleon named Asia departed from the island of
Mikonos had sunken with all its crew on board, and no trace was
found.
The Keulemen Beigh which was famed as Bulut Kapan Ali Bey tried to put an
end to the Turkish hegemony in Egypt thanks to the aid he received from
Russians since 1772.
During this operation a smaller fleet that was separated from the Russian
Fleet (3 frigates, 6 galleys, 2 galley reale, 5 Greek galleys, 1 armed
freight ship) bombarded Beirut Harbor on July 6 1773 and landed troops.
But there were many casualties, most of these troops drowned in the sea.
After a while the rebels in Egypt and Palestine were annihilated by
Algerian Gazi Hasan Pasha, and the 400 Russian soldiers which were brought
to Egypt to aid Ali Bey were also killed. Later on the Russian Fleet
navigated in these waters till the end of the year.
The Russian Fleet under the command of Elmanov (4 galleons, 3 frigates, 3
bombardier vessels, 1 armed freight ship) moored before the Bodrum
Fortress on August 11, 1773 landed troops and bombarded the fortress. The
same day the other Russian Fleet under the command of Spiridov (4
Galleons, 1 frigate) anchored near the island of Samos. Although Elmanov
continued combat in Bodrum on August 12th, left for the island of Kos on
August the 13th since there were no results.
On August the 16th started Russian Fleet flring and at the Fortress of
Kos and landed troops on the island. There were flerce combats that lasted
three long days. But the Turkish defenders of Kos inspired by the glorious
examples of Algerian Gazi Hasan Pasha on the Aegean Coasts of Anatolia and
the Aegean Islands were not going to be satisfled with defending their
positions alone. And made a surprise exit from the fortress and after a
battle that lasted eight hours they forced the Russians to run to their
ships. By this way the siege was completely ended. During this battle 500
Russian soldiers were killed 7 cannons and 5.5 tons of gunpowder were
conflscated.
Çeşme’nin İkinci Kez Bombalanması ve Teknelerin Yakılması 24 Kasım 1772,
Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı / Chesme’ s second bombardment and
the burning of the ship in the harbour Nov 24th 1772, Jacob Philipp
Hackert Peterhof Palace
1773 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:
* 11 Kalyon
* 17 Fırkateyn
* 3 Silahlı Nakliye Gemisi
* 3 Humbara Gemisi
* 6 Çektiri den ibarettir.
Upon their failure Russians embarked their soldiers on August the 18th
and departed the next day. On August 29 two Russian fleets met again
between the islands of Lipsoarki. Later on there was a battle in Euboea
between the Tunisian ships and the Russian Fleet.
As of late 1773 the Russian fleet in the Mediterranean consisted
of:
1774 yılında Elmanof emrinde beş kalyon, üç fırkateyn ve bir humbara
gemisinden oluşan Rus Filosu 7 Haziran 1774 günü Çeşme’ye gelmiş, 9 ve 10
Haziran günleri şehri ve kaleyi topa tuttuktan sonra 15 Haziran günü
Midilli’ye, 25 Haziran günü ise Gökçeada’ya demirlemiştir. Son olarak 26
Temmuz’da Taşoz’a gidilmiş ve bilahare Rus Filosu Rusya’ya geri intikale
geçmiştir.
-
* 11 Galleons
-
* 17 Frigates
-
* 3 Armed freight ships
-
* 3 Bombardier ships
-
* 6 Galleys
On June 7, 1774 the Russian fleet under the command of Elmanov which
consisted of fl ve galleons, three frigates and one bombardier ship
arrived in Cesme, bombarded the fortress and the town on June 9th and
10th. The fleet anchored near Lesbos on June 15th, and near İmbros on the
25th. Finally went to Thassos on the 26th, and the Russian Fleet started
to retreat at that date.
Rus Filosu Mısır Sahillerinde Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı /
Russian Fleet at Eygpt Jacob Philipp Hackert, Petershof Palace
Çeşme Madalyasının Ön ve Arka Yüzü / Front and near side of Chesme
medal
5.3 Çeşme Savaşının Sonuçları ve Yapılan
Hatalar
5.3 Lessons learned and Results of the Battle
of Chesme
Çeşme Savaşı’nın Rusya’daki Yansımaları
Çeşme Savaşı Saint Petersburg’ta büyük şenlikler düzenlenmesine neden
olmuş ve tüm Rusya’da geniş çaplı büyük propagandalarla
duyurulmuştur.
Katerina, bu savaşa katılanları cömertçe mükafatlandırdı. A.G.Orlov’a I.
derece Aziz Georgiy madalyası, hayatı boyunca Keiser Sancağı’nı saklama
hakkı ve onu armasına eklemek için izin ile Çesmenskiy unvanı verildi.
Amiral G.A.Spiridov Andreyev Haçı’nı ve bazı köyleri aldı. F.G. Orlov ve
S.K. Greig II. derece Georgiy madalyaları ile cömertçe para ödülleri
aldılar. Bu sefere katılıp da ödül veya madalyadan mahrum edilen birkaç
kişi arasında Amiral Elphinstone bulunmaktaydı.
Saint Petersburg’da çeşme isimli bir saray ve sarayın bahçesinde büyük
bir kilise yapılmıştır. Bunların dışında da ayrıca bir de “ Çeşme Anıtı”
dikilmiştir. Bu anıtın altındaki kaide üzerinde Çeşme Savaşını anlatan
rölyefler yer almaktadır. Bu anıtın hemen karşısında ise Çeşme Hamamı
bulunmaktadır.
Bu anıt eserler turistlere gezdirilmekte,
Çeşmeadınınizahıiçindebaskınanlatılmaktadır.
İnşa edilen gemilere de ardı ardına “Çeşme” adı verilerek bu ad
yaşatılmaktadır.
Reflections of the Battle of Cesme in
Russia
With the Battle of Cesme big celebrations were organized in Saint
Petersburg and the victory was announced through large scale propaganda
activities throughout Russia.
Catherine generously awarded the participants of this war. A.G.Orlov was
awarded 1st degree Saint Georgiy medallion, life long right to preserve
the Kaiser’s Flag, permission to hoist this on his mast, and the title of
Cesmensky. Admiral G.A.Spiridov was awarded the cross of Andreyev and some
villages. F.G. Orlov and S.K. Greig were awarded 2nd degree Georgiy
medallions and generous money awards. Admiral Elphinstone was among the
people who were assigned during this campaign but were never
awarded.
A palace named Cesme and a church in the garden of this palace were built
in Saint Petersburg. In addition to those a monument was built and called
the“ Cesme Monument”. There are reliefs on the pedestal of this monument,
which describe the Battle of Cesme. Right across from the monument there
is a bath of Cesme.
These monuments are currently tourist attractions, where tourists visit
and they are informed on the raid of Cesme.
İlk olarak hemen iki yıl sonra Amiral Çiçagof komutasında Ege’ye
gönderilmiş olan Rus filosundaki kalyonlardan birinin ismi Çeşme
Kalyonudur. Çeşme isimli bir firkateyn Sinop baskınında
kullanılmıştır.
Kont Alexi Orlov’a II Katerina tarafından Çeşme Kontu (Graf Cesmenskiy)
unvanı verilmiş bu galibiyetin hatırasını ebedileştirmek için ise madalya
ihdas edilmiştir. Subay ve askerlere verilmek üzere hazırlatılan bu
madalyaların üzerinde “Bende Oradaydım” ifadesi bulunuyordu.
1771 yılında yanda resmi bulunan Philippe Hackert isimli bir Alman
ressama da II. Katerina’nın sarayına koymak üzere Çeşme baskını ile ilgili
tablo siparişi verilmişti. Ancak bu savaşı görmemiş olan bu ressamın o anı
yaşayabilmesi içinde Livorno Limanı’nda 60 Toplu St. Barbara isimli Rus
gemisi havaya uçurulmuş ve o anı resmetmesi talep edilmişti. Philippe
Hackert tarafından yapılan bu resim yukarıdadır,
Saint Petersburg’ta bulunan II. Katerina’nın sarayında Çeşme Salonu
adında bir salon bulunmaktadır. Bu salon tamamen Çeşme Savaşı’nı tasvir
eden tablolarla doludur. Gatchina Sarayı’nda da yanda fotoğrafı görülen
Çeşme Galerisi adı verilen ve sadece Çeşme Savaşı’na ait tabloların yer
aldığı bir koridor bulunmaktadır.
Ege Denizi seferlerine katılan Rus denizcilere ödenecek ödül 1776 yılında
belirlenir. 8 Ağustos 1776 tarihinde ödül olarak toplanan para 630.388
Ruble olmuştur.
The ships that are being built are also called “Cesme” one after the
other, to make the name survive. The first Russian fleet that was sent to
the Aegean under the command of Admiral Chichagov two years from the
battle contained a ship named the Galleon of Cesme. A frigate named Cesme
was used during the raid against Sinop.
Count Aleksey Orlov was granted the title Count of Cesme (Graf Cesmensky)
by Tsarina Catherine the 2nd and a medallion to eternalize the memory of
the victory. The medallions that were prepared to be given to the officers
and soldiers were bearing the words: “I Have Been There”.
A painting was ordered to a German painter called Philippe Hackert in
1771 (picture on the right) to be placed in the palace of Catherine the
2nd and describing the raid of Cesme. But the artist had not seen that
battle therefore a Russian ship St Barbara with 60 cannons was blown up at
the Harbor of Livorno, for him to experience a similar feeling, and he was
told to paint that moment. The painting by Philippe Hackert is the picture
above,
Catherine the 2nd’s palace in Saint Petersburg contains a hall named the
Cesme Hall. That hall is completely filled with paintings that describe
the Battle of Cesme. Also the Palace of Gatchina contains a corridor
called the Gallery of Cesme where only the paintings on Cesme Battle were
hung on the walls.
The awards to be paid to the Russian sailors who participated in the
Aegean Sea campaign was defined in 1776. On August the 8th 1776 the award
money that was collected was a total of 630.388 Rubles.
Çeşme Kilisesi / Chesme Church
Çeşme Sütunu / Chesme Monolith
Çeşme Hamamı / Turkish Bath in Chesme
Osmanlı – Rus Donanmalarının
Mukayesesi ve
Yapılan Hatalar
Comparison of Ottoman and Russian Navies and
Lessons Learned
1768 yılında Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya harp ilan edildiğinde
Osmanlı Donanması’nda 22 kalyon ve 22 çektiri hazır ayrıca, 8 kalyon ve 40
çektiri inşa halinde bulunmaktaydı. Çeşme Deniz Savaşı esnasında Osmanlı
Donanması envanterinde yaklaşık 2426 kalyon ve 40 çektiri sınıfı gemisi
bulunduğu kıymetlendirilmektedir.
Çeşme Deniz Savaşı’na Osmanlı Donanması, 26 Mart 1770’de Midilli Adası
muhafızlığından Kaptan-ı Derya’lığa getirilen Hüsamettin Paşa komutasında,
on kalyon bir baştarda, altı kadırga ve beş perkende ve değişik tiplerde
küçük tekneler ile iştirak etmiştir. Bu gemilerde yaklaşık sekiz yüz elli
ile dokuz yüz elli arası top bulunduğu kıymetlendirilmektedir. Osmanlı
kalyonların isimleri ve inşa yılları şu şekildeydi:
Burc-u Zafer (Kapudane Cezayirli Gazi Hasan Paşa sancak gemisi) Üç
ambarlı (1770)
Hısn-ı Bahri ( Patrona Ali Bey sancak gemisi) Üç ambarlı, (1758)
Ziver-i Bahri ( Riyale Cafer Bey sancak gemisi ) Üç ambarlı (1752)
Mukaddeme-i Şeref (1760)
Semend-i Bahri (1760)
Mesken-i Bahri (1770)
Peleng-i Bahri (1770)
Tılsım-ı Bahri (1770)
İkab-ı Bahri (1770)
Seyf-i Bahri (1768)
Bu savaşa katılan Rus Donanması’nda ise, dokuz kalyon, üç fırkateyn, bir
humbara gemisi, dört ateş kayığı ve dört silahlı ticaret gemisi
bulunmaktaydı. Ancak beş sene boyunca Ruslar sürekli olarak Rusya’dan
takviye olarak gemi getirmişler, Yunanlıların teknelerine el koymuşlar
veya komutalarına almışlar ayrıca İngiltere’den gemi kiralamışlardır. Rus
Donanması sonradan kiralanan ve Yunanlıların teknelerinde bulunanlarla
birlikte yaklaşık dokuz yüz topa sahipti.
In 1768 when the Ottoman government declared war against Russia they
possessed 22 galleons, 22 galleys which were already in service. In
addition to those 8 galleons and 40 galleys were being built. It is
assumed that during the Cesme Battle the Ottoman Navy had approximately
24-26 galleons and 40 galleys in its inventory.
The Ottoman Fleet participated in the Battle of Cesme with ten galleons,
one galley reale, six galleys, five brigantins and small vessels in
various types under the commandership of Husamettin Pasha who was brought
to the Grand Admiral position from the Island of Lesbos on March 26 1770
where he was on duty as the warden of the island. It is assumed that these
ships contained approximately between eight hundred fifty and nine hundred
cannons. The names and building dates of the Ottoman galleons are:
Burc-u Zafer (Flagship of Full Admiral and Veteran Cezayirli Gazi Hasan
Pasha) with three storages (1770)
Hisn-i Bahri ( Vice Admiral Ali Beigh’s Flagship) with three storages,
(1758)
Ziver-i Bahri ( Rear Admiral Cafer Beigh’s Flagship) with three storages
(1752)
Mukaddeme-i Seref (1760)
Semend-i Bahri (1760)
Mesken-i Bahri (1770)
Peleng-i Bahri (1770)
Tilsim-i Bahri (1770)
Ikab-i Bahri (1770)
Seyf-i Bahri (1768)
There were nine galleons, three frigates, one bombardier ship, four fire
boats and four armed trade ships in the Russian Fleet during the battle.
But five years long the Russians continuously brought ships from Russia,
they had confiscated or taken over the command of the Greek ships, in
addition to those they had rented ships from Britain. The Russian Fleet
owned approximately nine hundred cannons together with the rented ones and
the ones in the vessels of the Greeks.
Osmanlı Çektirileri Limanda / Ottoman Galleys in Harbor
Savaş Sonrası Çeşme Limanı’nı Gösteren Gravür Voyoge Pittoresque 1809 /
Engraving showing the Chesme Harbour after the battle Voyage Pittoresque
1809
Çeşme Deniz Savaşı’nın Osmanlı ile Rus Donanması arasında geçtiği
bilinir. Ancak Rus komuta heyetinde üst düzey İngiliz ve Danimarkalı
amiraller görev yapmış, kalyon kaptanları ve subaylar arasında da İngiliz,
Fransız, İsveçli, Arnavut ve Yunanlı subaylar bulunmaktadır. Yani
Osmanlı’nın karşısında Ruslar değil aslında bir Haçlı Donanması yer
almaktadır.
Birçok kaynakta Çeşme Deniz Savaşı sonunda tüm Osmanlı Donanması’nın yok
edildiği yazılıdır. Burada kastedilen husus, Çeşme Savaşı’na katılan tüm
donanma gemilerinin yok edildiği hususudur. O tarihte Osmanlı’nın elinde
yaklaşık 26 kalyon ve 30 çektiri bulunmakta idi. Dolayısıyla aslında
Çeşme’de kaybedilen donanmanın gemi adedi olarak yaklaşık üçte biri
kadardır.
Osmanlı kayıpları konusunda da on iki binlere kadar çıkan rakamlar
telaffuz edilmektedir. Halbuki yapılan muharebelere katılan toplam denizci
sayısı bile bu kadar değildi.
Çeşme Limanı’nda baskın gecesi personelin birçoğunun karaya çıkmış
olduğu, gemilerin sahile 100-200 metre yakınlıkta demirli bulunduğu, küçük
teknelerin ise zaten kıyıda olduğu bilindiğinden, toplam kaybın beş bin
rakamının üzerinde olmasının çok düşük bir ihtimal olacağı
kıymetlendirilmektedir. Büyük gemi olarak ise toplam on kalyon, on bir
çektiri kaybedilmiştir.
According to the common knowledge the battle of Cesme was between the
Ottomans and the Greeks. But high ranking Admirals from Britain and
Denmark were also on duty in the Russian Command Staff, and there were
personnel of British, French, Swedish, Albanian and Greek nationals among
the galleon captains, and other officers. Namely Ottomans were not
fighting against Russians but the Fleet of Crusaders.
Many sources wrote that the entire Ottoman Navy was destroyed in the end
the Battle of Cesme. What really meant was that all the naval ships that
contributed in the battle were destroyed. At the time Ottomans had 26
galleons and 30 galleys. Therefore what in fact was lost in Cesme amounted
to approximately one third of the Armada.
There are also figures surmounting twelve thousand for the human losses
of the Ottomans. Actually not even the number of the sailors involved in
the sea battles were close to that figure.
Since it was known that most of the personnel landed in Cesme Harbor the
night of the raid, that the ships were not moored further from the coast
more than 100-200 meters, that the smaller vessels were already at the
shore, total number of losses could hardly be over■
five thousand people. The losses in terms of larger ships were ten
galleons and eleven galleys.
Rus Hidrografi Başkanlığı arşivi kayıtlarında Rus Donanmasının 1769-1774
yılları arasında yaptığı seferle ilgili olarak kayıp ve kazançların
yazıldığı bir belge bulunmaktadır. Buna göre sefere gönderilen 18 büyük
gemi kaybedilmiş, 12.200 denizcinin ise 4.518’i geri dönmemiştir.
Bu rakamlar esas alındığında, aslında iki tarafın kayıplarının yaklaşık
olarak birbirine yakın olduğu ortaya çıkmaktadır.
Osmanlı ve Rus Donanmaları, kuruluş, personel, eğitim, organizasyon,
lojistik, kültür, kurumsallaşma gibi faktörler açısından mukayese
edildiğinde ise, aralarındaki en önemli farkın, personel eğitimi konusunda
olduğu görülecektir. Kalyon devrine geçmiş bir donanmanın, yaz geldiğinde
Anadolu’dan topladığı çiftçilerle denize çıkması ve bir muharebe kazanması
hiçbir zaman mümkün değildi.
Kadırga devrinde seyirden, topçuluktan ve gemicilikten anlayan toplam 33
personelin bulunması bir kadırga için yeterli olabiliyordu. Personelin
geri kalanı kürek çekilmesi veya rampa edildikten sonra savaşmak için
gerekliydi. Dolayısıyla kışın çiftçilik yapan bir köylü yazın kadırgalarda
rahatlıkla savaşabilirdi.
Kalyonlara geçildiğinde ise bu adet devam etmişti. Ancak bir kalyon için
gemicilikten anlayan personel sayısı yüzlerle ifade ediliyordu ve tamamen
bir takım çalışması gerektiren yelkenlere hükmetmek, gelişen topçuluk
teknolojisine ayak uydurabilmek için çok ciddi eğitimlerden geçilmesi
gerekmekteydi. Gabyar yani yelkenci sınıfı halen kurulmamıştı.
Kalyonlarda serenlerle, yelkenlere bakan fora, sara, toka eden, armaların
ve tüm donanımın netasından sorumlu olan gemicilere gabyar denirdi. 1774
yılına kadar donanmamızda gabyar sınıfı yoktu. Yani Çeşme Savaşı’nda
kalyonlarda yelkenden anlayan ve doğrudan sorumlu olan bir sınıf yoktu.
1827 yılına kadar ise sadece Levendi Rumlar gabyar sınıfında görev yaptı.
Eylül 1827 de ilk kez bin Müslüman genç gabyar olarak
sınıfiandırıldı.
1770 yılında karşı karşıya gelen Osmanlı ve Rus Donanmalarındaki duruma
kısaca bir göz atarsak ilginç bazı rakamlarla karşılaşırız:
Rus Donanması 1696 yılında kurulmuştur. Kuruluşundan sadece iki sene
sonra ilk okulunu açan Rusların 1770 yılı itibarıyla yedi değişik kademede
ve kapsamda denizcilik okulu bulunmaktaydı.
The Russian Hydrographical Administration has a document in their
archives on the losses and gains of the Russian Fleet between 17691774.
According to that document the 18 large ships that were sent to the
campaign were lost, 4.518 out of 12.200 sailors could not return.
Considering these figures it could be assumed that both sides actually
had similar losses.
The most important difference between the Ottoman and Russian Fleets,
based on the factors such as foundation, personnel, education,
organization, logistics, culture, and institutionalization, was the
personnel training. It was not very likely for a navy which was in the
transition phase into Galleon period to sail and win a battle with the
gathered personnel from Anatolia which were actually paesants who worked
in the farms.
It could be sufficient for the navigation of a galley to have 33
personnel present who understood the principles of navigation, artillery
and seamanship. The rest of the personnel were used as oarsmen or
for■
fighting after the ship was boarded. Therefore a paesant who worked in
winter could fight in summer.
The tradition continued after the transition period to galleons. But the
number of personnel who were knowledgeable enough for a galleon were no
more than a few hundreds and to manage the sails needed team work, and to
adapt the artillery technology serious training was needed. The topman
(sailor) unit still was not founded.
The sailors responsible for the boom, who unfurl and close up sails, and
who are also responsible for the riggings and who are responsible for the
cleanliness and tidyness of all the equipments were called “gabyar”
(topman). Until 1774 Turkish Navy did not contain a gabyar unit. That
means that during the Battle of Cesme there was no unit in the galleons
who knew about the sails in the galleons or there was no unit which was
directly responsible for that. Until 1827 only Greeks of Levand origin
worked as gabyars. In September 1827 for the first time 1000 Muslim boys
were categorized as young gabyar.
When the Ottoman and Russian Fleets which confronted each other in 1770
the following figures come to light:
1698 Moskova’da Denizcilik Okulu’nun açılması.
1701 Moskova’da Seyir Okulu’nun açılması.
1703 Voronezh’de Amiral Okulu’nun açılması.
1711 Arkhangelsk’de Admiralty Okulu açılması.
1716 St. Petersburg’da Deniz Harp Okulu kurulması,
1752 St. Petersburg’da Deniz Harp Okulu’na bağlı olarak, Gentry (asillerden
sonra gelen sınıf) Üniversitesi’nin açılması,
1753 Irkutsk’da Seyir Okulu’nun açılması.
1081 yılında kurulan Osmanlı Donanması’nın denizcilikle ilgili ilk eğitim
kurumu yaklaşık yedi asır sonra 1773‘de kurulacaktı, yani 1770 yılı
itibarıyla ise Osmanlı Donanması’nda eğitimden söz etmenin imkanı dahi
yoktu.
Bir Donanma kültürü oluşmasına katkıda bulunan diğer kurumları
karşılaştırdığımızda ise benzer bir durumla karşılaşırız. Rus Donanma
Kronolojine göre:
1709 İlk Rus Deniz Müzesi’nin kurulması. (Halen faaldir)
1715 St. Petersburg’da Donanma Hastanesi’nin kurulması. (Halen faaldir)
1720 I. Petro tarafından üzerinde çalışılmış olan ilk Donanma Talimatı’nın
yayımlanması,
1724 Amiraller Kurulu’na bağlı olarak Denizcilik Arşivi’nin kurulması.
Osmanlı Donanması’nda ise:
Kasımpaşa Deniz Hastanesi 1827 yılında, Deniz Müzesi ise nihayet Deniz
Kuvvetlerinin kuruluşundan yaklaşık 8 asır geçtikten sonra 1897 yılında
kurulmuştur.
Kısacası, 1770 yılına gelindiğinde sadece 74 yıllık bir maziye sahip
ancak 7 okulu, Deniz Müzesi, Donanma Talimatları, Arşivi ve Hastanesi olan
Rus Donanması ile yaklaşık 700 yıllık bir mazisi olan, buna karşılık o
tarihe kadar denizcilikle ilgili herhangi bir okulu müzesi, arşivi, yazılı
Donanma Talimatı ve hastanesi olmayan yani kurumsallaşmayı başaramamış
Osmanlı Donanması karşı karşıya gelecektir.
The Russian Navy was founded in 1696. Russians founded their maritime
school only two years after the foundation of their navy. In 1770 they had
maritime schools at seven different levels and scopes.
1698 Maritime School founded in Moscow.
1701 Navigation School founded in Moscow.
1703 Academy ofAdmiralty, Voronezh.
1711 Academy ofAdmiralty, Arkhangelsk.
1716 Naval Academy of War, St. Petersburg,
1752 Gentry University at St. Petersburg as a complementary unit of Naval
Academy of War,
1753 Navigation School, Irkutsk.
Ottoman Navy which was founded in 1081, obtained its first education
institution approximately seven years later in 1773. As of 1770 there was
no way of mentioning education in the Ottoman Navy.
If we compare the other institutions which contribute to the forming of a
Naval culture we observe a similar situation. According to the chronology
of the Russian Navy:
1709 Foundation of First Russian Naval Museum (Still active)
1715 St. Petersburg Naval Hospital (Still active)
1720 The First Naval Instructions Publication written by Peter the 1st,
1724 Foundation of the Maritime Archive under Admiralty Assembly.
In the Ottoman Navy:
Kasimpasa Maritime Hospital was founded in 1827, Maritime Museum was
founded approximately eight hundred years after the foundation of the
Naval Forces in 1897.
Brie^y said, in 1770, on one side there was the Russian Navy which was
created only 74 years before, but in the background they possessed 7
schools, a maritime museum, naval instructions which were published, an
archive and a hospital, on the other side the Ottoman Navy with a past of
approximately 700 years, but on the contrary they had no maritime schools,
no museum, archive or instructions, and no naval hospital: a
noninstitutionalized Ottoman Navy.
Aradaki kuvvet farkı çok fazla olsa bile kurumsallaşamamış bir Donanma
her zaman için eğitimli ve belli bir disipline girmiş bir Donanma
karşısında yenilmeye mahkumdur. Bunun en güzel örneği 28 Mayıs 1770 günü
Anabolu Muharebesi’nde yaşanmıştır. On parça kalyona sahip Osmanlı
Donanması sadece üç parçadan oluşan Rus Donanması’ndan kaçarak, Anabolu
Kalesi’nin bataryalarına sığınmıştır. Gemi ve top sayısı olarak üç misli
kuvvetli bir filonun kaçmasının ardında yatan tek bir sebep olabilir, bu
da eğitim eksikliğidir.
Günümüzde savaş gemilerinde görev yapan bir subay veya astsubaya, gemide
morali etkileyen en önemli unsur nedir diye sorarsanız, alacağınız ilk
yanıt “ Yemek ” olacaktır.
18. asrın ikinci yarısındaki Osmanlı Donanması ile ilgili anılarında
Fransız Kaptan Bonneval ise şunları yazmaktadır:
Osmanlı gemilerinde hiçbir düzen ve hiçbir disiplin yoktur. Onlarda her
şey karmakarışıktır. Gıda dağıtımında eşitlik yoktur. Her fert ayrı olarak
ve işine geldiği şekilde yemek yer. Bundan dolayı bir kaptan için mevcut
yiyecek ile denizde ne kadar kalabileceğini evvelden kestirmek mümkün
değildir.
Geminin güvertesi de boydan boya tahtadan yapılmış küçük barakalar ile
doludur. Bunlar mürettebata dükkan, kahve ve mutfak vazifelerini görürler.
Işık geminin her tarafında ve gün ile gecenin her saatinde vardır. Deniz
harbine dair talim ve top egzersizleri bilinmeyen şeylerdir.
Although the physical powers were very different a noninstitutionalized
Navy is always bound to be beaten against a well educated Navy which acts
under a certain discipline. The best example for this was experienced on
May 28th 1770 during the Battle of Anapoli. Ten galleons of the Ottoman
fleet ran away from the three vessels of the Russian fleet. They took
shelter in the batteries of the Anapoli Fortress. There can only be one
reason behind the escape of a fleet three times strong as its rivals; and
that is lack of education and training.
In the modern day battle ships when an officer or naval petty officer is
asked about the most important element that effects motivation the answer
will be “the food”.
The French Captain Bonneval wrote in his memoirs the following about the
second half of the 18th century Ottoman Navy:
Ottoman vessels do not have any order nor discipline. Everything is
chaotic. There is not even a fair distribution of food. Each individual
eats separately and as he likes. Therefore there is no way of knowing for
a captain how long he can stay in the sea with the food in hand.
The board of the ship is ^lled with small wooden barracks. These have
functions such as shops, coffee and kitchen for the crew. There is light
all over the ship during day and night. No one is familiar with the
concepts such as training for the battle at sea or ^ring cannons.
1709 Yılında Kurulan Petersburg Deniz Müzesi / Petersburg Maritime
Museum, founded 1709
Bundan dolayı da bir Osmanlı gemisini savaş durumuna getirmek ve harp
yapacak hale koymak kadar güç bir şey yoktur. Bataryalarda her çaptan top
bulunur. Dolayısıyla mermileri kullanmak gerektiğinde, gerekli olanları
seçmek ve onlara uygun hartuçları bulmak için meydana gelen karışıklığı
hayal etmek kolaydır.
1793 yılına kadar sefere çıkacak gemilerin kumanyaları ( Mercimek,
pirinç, zeytinyağı ) doğrudan altı aylık olarak personelin kendisine
teslim edilirdi. Bunları alan askerlerin yemek yapma sorumluluğu
kendilerine aitti. Daha sonra bu sistemin mahsuru anlaşılacak ve er başına
yeteri kadar pirinç, zeytinyağı, sadeyağ, zeytin, tuz, soğan, sirke,
galeta ve peksimetten oluşan mukannenler hazırlanacak ve 77 günlük olarak
gemiye teslim edilecekti.
İlk olarak 1793 yılında Bahr-i Zafer kalyonu ile Hümayi Zafer
Fırkateynine kuzine yapılacak ve tüm personel yemeğinin bir kazanda
pişirilmesine başlanacaktı. Ekmek, et ve taze sebzenin de mukannenleri
yapılmış ve günlük olarak temin edilmesine başlanmıştı.
Rus kaynakları, Yevstafiy gemisinde Çeşme Savaşı esnasında bir
orkestranın varlığından söz etmektedir. Buna karşılık Osmanlı
Donanması’nda henüz kurumsallaşmış bir bando veya orkestranın o tarihlerde
bulunması söz konusu dahi değildir. Personelin moral motivasyonu artırıcı
yönde son derece önemli bir katkıda bulunabilecek böyle bir uygulamanın
Rus Donanması’nın başarısında bir payı olacağı muhakkaktır.
Osmanlı, personelin moralini yükseltici bir çaba içine girmediği gibi,
tam tersine Çeşme Limanı’nda Rus Filosunun yaklaştığını haber alınca
karaya çıkan Kaptan-ı Derya’yı gören askerin moralinin nasıl
etkileneceğini de tahmin etmek çok zor değildir.
Amiral Elphinstone daha seyre çıkmadan önce savaş sonrası dağıtılacak
ödülleri açıklamıştı. Bu tamamen personelin motivasyonunu artırmak için
yapılan bir uygulamadır. Ancak Osmanlı Donanması’nda böyle bir açıklama
seyir öncesi yapılmamıştı ve bu konuda yazılı belli bir uygulama zaten
mevcut değildi.
Rusya tarihte ilk kez 1764 yılında Nadeschda Blagoputschja isimli bir
fırkateynini Akdeniz’e deniz ticareti konusunda ilgilenmesi bahanesi ile
göndermişti.
Therefore ensuring the readiness of an Ottoman ship for the battle is the
hardest work known. Batteries contain bullets of every size. It is easy to
imagine the confusion created by this situation, when it is time to select
the right cartridges for the right purpose.
Until 1793 the field rations were delivered directly to the personnel,
this contained food enough for six months (lentl, rice, olive oil). The
soldiers which received this, were cooking their own food. Later on the
problems of this system were perceived and fixed food allowances for all
personnel enough for 77 days were delivered to the ship instead. This
consisted of rice, olive oil, cooking oil, olives, salt, onions, vinegar
and biscuits.
For the first time in 1793 kitchen stoves were built inside the galleon
of Bahr-i Zafer and frigate of Humayi Zafer and all the crew’s food was
cooked in one vessel. The fixed allowances for bread, meat and fresh
vegetables were also prepared and these were supplied on a daily
basis.
Russian sources mentioned the presence of an orchester in the ship of
Yevstafiy during the battle of Cesme. On the contrary there isn’t even a
word of an institutionalized orchester or a band in the Ottoman Navy in
those days. It is clear how such a practice can elevate the motivation of
the crew of the Russian Navy.
Ottomans had not spent efforts to elevate the motivation of the
personnel, in the contrary it is not hard to imagine what their motivation
would be like, when they saw their Grand Admiral landing in the Harbor of
Cesme, as he was informed that the Russian Fleet was approaching.
Admiral Elphinstone had declared the awards to be distributed after the
war, long before the campaign started. This was all about increasing the
motivation of the personnel. On the Ottoman side there was not such a
declaration made before the campaign started, and there was not such a
practice in the Ottoman Navy any way.
Russia had sent a frigate to the Mediterranean for the first time in
history in 1764. It was named Nadeschda Blagoputschja, and it was
supposedly sent for trade purposes. This ship of Tsarina Catherine the 2nd
was not very successful in the trade, but the Russian sailors obtained
enough information on the Mediterranean Sea.
Kasımpaşa Kalyoncular Kışlası, Voyoge Pittiroesque / Kasımpaşa Sailors
Barracks, Voyage Pittiroesque
Çariçe II. Katerina’nn bu gemisi ticaret konusunda pek başarılı olamasa
da gemideki Rus denizcileri Akdeniz konusunda yeteri kadar bilgi sahibi
olmuşlardı. Rus denizcilerin bu Akdeniz tecrübesi 1768-1774 Osmanlı-Rus
savaşı sırasında Baltık Denizi’nden Akdeniz’e Rus Donanması’nı gönderme
konusunda gereken yararı fazlasıyla sağlamıştır.
Buna karşılık Osmanlı ise istihbarat konusunda her hangi bir gayret sarf
etmemiş, hatta kendisine ulaştırılan haberlere bile coğrafya bilgisinin
kıtlığından dolayı itibar etmemiştir.
Sakız Kanalı’na ve Çeşme Limanı’na demir attığında Osmanlı Donanması’nın
dışarıya fırkateyn veya çektiri türü gemileri keşif için çıkarması
gerekmekteydi, ancak çok klasik olan bu emniyet tedbiri bile
alınmamıştı.
Rus Donanması’nda 1715 yılına gelindiğinde subayların çoğunluğu yabancı
olup, sadece bir kısmı Rus idi. 1724 yılında ise yüksek rütbeli 82
subaydan sadece 19’u Rus, buna karşılık 23’ü İngiliz, 17 si Danimarkalı,
13’ü Hollandalı ve 5’i Alman’dı.
Bu surette Ruslar o sırada Avrupa‘da yaşanan son teknolojik yeniliklere
doğrudan ulaşma ve uygulama imkanını buluyordu. Halbuki bu dönemde Osmanlı
Donanması henüz yabancı subaylara kapılarını açmamış, dolayısıyla dönemin
yeniliklerini öğrenememişti.
Rus Donanması gelirken İngiltere’de Porstmouth Tersanesi’ne uğramış ve
baştan sona yenilenmiş, eksikleri tamamlanmış, gerekli topçuluk ve yelken
eğitimleri pekiştirilmişti.
The Mediterranean experience by these Russian sailors exceedingly
provided the benefit for the Russian Navy to travel from the Baltic Sea to
the Mediterranean during the Ottoman-Russian war of 1768-1774.
On the other hand the Ottomans ignored the matter of intelligence, and
even disregarded the informations that were delivered due to lack of
geographical knowledge.
When moored at the channel of Chios and Cesme harbor it was necessary for
the ottoman Navy to send frigates or galleys for expedition purposes but
not even this classic safety measure taken.
In 1715 most of the Russian Navy officers were foreigners, only a few
were Russians. In 1724 out of 82 high ranking officers only 19 were
Russians, and there were 23 British, 17 Danish, 13 Dutch and 5 German
officers.
By this way the Russians had the chance to find out about the current
technological inventions in Europe directly, and to implement them. But
the Ottoman Navy those days, was not open for foreign officers, therefore
they had not seen those innovations.
The Russian Fleet paid a visit to the Shipbuilding Docks in Portsmouth,
England, and it was renewed from head to toe, all missing parts and
instrumentation was completed, even the trainings for artillery and
sailing were renewed. On the other hand the Ottoman headmen did not even
believe the information on the mobilization of the Russians from the
Baltic Sea to the Mediterranean by the French Ambassador, due to their
ignorances.
Levent Çiftliğinde talim yapan yeniçerileri gösteren bir Fransız
Karikatürü, 1783, De La Regence a la Revolution Armand Dayot, Paris / A
French comics showing the Training of Ottoman Soldiers at Levent
Ranch1783, De La Regence a la Revolution Armand Dayot, Paris
Buna karşılık Osmanlı yöneticileri bilgisizlikleri yüzünden Fransız
elçisi tarafından kendilerine iletilen Rus Filosu’nun Baltık’tan Akdeniz’e
geldiği haberine dahi inanmamışlardı. Bu yüzden İstanbul’daki donanma
eksiklikleri tamamlanmadan, yeteri kadar eğitim yapmadan ve tamamen
hazırlıksız olarak Ege’ye çıkmak zorunda kalmıştı.
Muharebede sonucu alacak olan topçu sınıfı da oldukça ihmal edilmişti. O
dönemde geliştirilen yöntemler ve teknolojiler ile sürekli eğitim ve talim
sayesinde İngiliz Donanması iki dakikada bir mezeborda ateşi açacak
seviyeye ulaşmıştı. Osmanlı Donanması’nın ise henüz bu seviyeden çok
uzakta olduğu ve altı ile on dakika arasında bir topu ateşe
hazırlayabildiği değerlendirilmektedir. Bu durumda basit bir hesapla, top
sayılarını eşit olarak kabul ettiğimizde, bir İngiliz kalyonunun, üç
Osmanlı kalyonu ile aynı ateş gücüne sahip olduğu anlaşılacaktır.
Komutanların meslekten yetişmiş denizciler olması büyük önem arz
etmektedir. Rus Filosu’nun başında bulunan İngiliz Komutanların tüm
yaşamları neredeyse denizde geçmişti, İngiliz kılavuz kaptanlar ise seyir
konularına oldukça vakıf denizcilerdi.
Therefore the Fleet in Istanbul departed without the necessary
completions, without the sufficient training, actually completely without
any preparation at all, towards the Aegean Sea.
The artillery unit which was to achieve results during a battle was also
neglected. The British Naval ships were in a state to open broadside fire
in less than two minutes with the methods and technologies that were
improved in that period. But the Ottoman Navy was far from accomplishing
this. The preparations took between six to ten minutes. A basic
calculation proves that one British galleon had the same firing capacity
against three Ottoman galleons.
The fact that the commanders were sailors who had been trained by own
experience was very important. The British Commanders in the
administration of the Russian Fleet were in the sea all their lives. The
British pilots were competent in navigation. There was no trained
commanders in the Ottoman Navy since there were no schools for such a
purpose. The captain positions for galleons or admiral positions were not
based on qulifications but connections, bribery and other issues were the
determinants.
Osmanlı Donanması’nda ise, zaten o dönemde her hangi bir okul mevcut
olmadığından eğitimli bir komutan bulmak mümkün değildi. Kalyon
kaptanlıkları ve amirallik makamları liyakata göre değil, yakınlık, rüşvet
gibi diğer faktörlere bağlı olarak elde edilebiliyordu.
XVII. ve XVIII. yüzyıllarda ateş gemileri oldukça önemli bir silah olarak
kabul görmekte ve tüm donanma teşkilatlarında yer almaktadır. Ancak
Osmanlı belki de pek adilane bir yöntem olmadığından ateş gemisini hiçbir
zaman kuruluşunda bulundurmamış ve bu gemilere karşı da herhangi bir önlem
geliştirmemiştir.
Bunun cezasını da tarihi boyunca ödemiş ancak kesinlikle bir ders
almamıştır. Çeşme’de yakıldıktan tam 52 yıl sonra 8 eylül 1822’de Amiral
gemimiz Yunanlıların bir ateş kayığı marifetiyle yakılmış ve o zamanki
Kaptan- ı Derya Nasuhzade Ali Paşa da bu gemide ölmüştür.
Halen 8 eylül günü Yunanistan’da büyük şenlikler düzenlenmekte ve temsili
bir maket gemi yakılmaktadır.
Yelken döneminde tamamen ağaçtan olan gemiler için en büyük tehlike
yangındır. Dolayısıyla bir geminin açık denizde top ateşi ile batırılması
oldukça zordur. Buna karşılık ıskaça bir limanda birbirine çok yakın
olarak demirlemiş bir fi loyu da tamamen yakmak sadece birkaç küçük ateş
gemisine ve baskın taktiklerinin iyi kullanılmasına bağlıdır. Osmanlı Rus
Filosu’nun geldiğini haber aldığı anda demir kesip, liman dışına çıkarak
rakibiyle mücadeleye girse savaşın sonucu çok daha farklı
olabilirdi.
Kara muharebelerinde taarruz veya savunma olmasına rağmen deniz
muharebelerinde savunma muharebesi diye bir husus mevcut değildir. Ancak
Kaptan-ı Derya açık denizde çatışmaya girmekten sürekli kaçmış ve liman
içine girerek düşmanı beklemeyi tercih etmiştir.
Yelken döneminde demir üzerinde muharebeye girdiğinizde rakibe her türlü
manevra imkanını ve inisiyatifi vermiş olursunuz. Rüzgarı istediği gibi
kullanacak olan rakibiniz kendisi için en avantajlı konumu seçecek ve
demirde olan filo için mağlubiyet kaçınılmaz olacaktır.
Çeşme Limanı’na girilmeden iki gün önce yapılan Sakız Kanalı Savaşı’nda
Osmanlı gemilerinin Çeşme’nin hemen kuzeyinde ve bugün Damla Suyu olarak
adlandırılan mevkide sahile paralel ve iki sıra olarak demirlemeleri,
aslında top sayısı olarak iki misli üstünlüğü
The fireships were very significant as weapons in the 17th and 18th
centuries, and they always were in the inventories of all naval
organizations. Ottomans never thought that this was a fair way for■
fighting the enemy, that was why it never was included in their fleet, and
also a prevention against those ships was never the issue.
They paid for this mistake for all their lives but never learned a
lesson. 52 years after the burning of the Armada at Cesme on September the
8th, 1822, our flagship was burned again by a Greek fireboat and the Grand
Admiral Nasuhzade Ali Pasha had died in that ship.
Big celebrations still take place in Greece on September the 8th, and the
burning of the ship is simulated on a model ship.
Fire was the most important danger in the period of sailships when all
was made of wood. Actually sinking a ship out in the open sea by
cannonball shooting was not that easy. On the other hand to burn a fleet
completely in a harbor where they have very closely anchored, by a small
fire ship and a raid tactic is very easy. If the Ottomans cut the chains
of the anchors right away when they were informed that the Russian Fleet
was coming, and left the harbor to fight the enemy the results of the
battle would have been very different.
Although there were attacks and defense during the battles on land there
is no such thing as defensive battle technics for the battles at sea. But
the Ottoman Grand Admiral always ran away from fighting in the open sea
and preferred to stay in the harbor and wait for the enemy.
In the period of sailships when a ship fought against the enemy when
anchored the rival was always advantageous in terms of manoeuvering and
all the initiatives. The rival could use the wind to his advantage, could
position in the most advantageous location, by this way for the anchored
part the defeat was unavoidable.
During the Battle of Chios Channel that took place two days before the
Battle of Cesme, the Ottoman ships were anchored in parallel to the
shoreline and in two lines in the north of Cesme, and in the location
called Damla Suyu today. This actually caused the Ottomans to be able to
use only half the fire power they could, when they had twice as many
cannons compared to the enemy.
Sultan Abdülaziz’in Levent Çiftliği’nde Askeri Teftişi, Hüsnü TENGUZ,
İstanbul Deniz Müzesi Inspection of army by Sultan Abdulaziz at Levent
Ranch, Hüsnü TENGUZ, Istanbul Naval Museum
sahip Osmanlının bu yüzden ateş gücünün yarısını kullanamaması, sadece ön
sıradaki gemilerin mezeborda ateşi açabilmesine olanak sağlamıştır. Taktik
açıdan yapılan büyük bir hatadır.
Gerek Çeşme Limanı’nda gerekse Top burnu – Damla Suyu önünde liman
savunması maksadıyla top bataryalarının kurulmaması ya da zamanında
bitirilememesi yine yapılan önemli hatalardan birisidir.
Son olarak ise yine İtalyan Amiral Fiorovano tarafından yapılan çok
önemli bir tespiti hatırlamakta yarar vardır.
İtalyan Amirali Türkler hiçbir zaman denizlere sahip çıkmak istemediler,
tam tersi yabancılara bol bol deniz ticaret imtiyazı vermekten başka,
kendi mallarını da çok büyük çok büyük navlunlar vererek onlara
taşıttılar. Bu yüzden imparatorluklarını kaybettiler”
Oldukça fazla tartışılması gereken, ancak denizci bir strateji izlemeyip
karaya dönük yaşanıldığı takdirde, hiçbir zaman büyük bir devlet
olunmasının mümkün olmadığını, her zaman için kaybetmeye mahkum
olunduğunu, bundan iki asır önce tespit eden önemli bir yorum.
This way only the ships in the frontline could open broadside fire. That
was one big tactical failure.
Both at Cesme Harbor and in front of Top Burnu-Damla Suyu the failure to
install or to belate the installation of the cannon batteries for defense
was anotherone of the most important mistakes.
Finally it seems necessary to remind the statement of the Italian Admiral
Fiorovano:
“Turks never wanted to become the authority at sea, just in the contrary
they had granted plenty of privileges to the foreigners for maritime
trading, and still they paid them a great deal of money to have them carry
their merchandise. This was the reason why they lost their Empire”.
An important comment stated two hundred years ago that unless a strategy
based on the maritime issues is not implemented a country can never become
powerful.
Çeşme Savaşı’nın Sonuçları ve Osmanlı Açısından
Yansımaları
1770 – 1774 yılları arasında Rus gemilerinin beş sene süreyle Ege ve
Akdeniz’de istedikleri gibi sancak dolaştırabilmelerinin tek nedeni,
Osmanlı Donanması’nın önemli bir bölümünün Çeşme Limanı’nda yanması, diğer
gemilerin ise Çanakkale Boğazı’nın savunulması maksadıyla burada
kalmalarındandır.
Karada her noktada istenildiği kadar güçlü ve donanımlı olmanın imkanı
yoktur. Belirli noktalardan tasarruf yaparak kuvvetlerinizi önemli olarak
gördüğünüz bölgelere toplamanız gerekmektedir. Bu noktalar arasında
karadan bir kuvvet kaydırılması oldukça zor ve uzun süreli bir süreç
gerektirir. Büyük bir alana yayılmış olan İmparatorluğun, buralardaki
birliklerine ve kalelerine takviye gönderilebilmesinin tek yolu ise
denizdir.
Osmanlı topraklarının denizden destek sağlama imkanı kalmadığını gören
Ruslar planlarının ikinci aşamasını yürürlüğe sokmuş ve zayıf noktalara
asker çıkararak buralardaki halkı isyana teşvik etmişler bunda da oldukça
başarılı olmuşlardır. Donanmaya önem vermeyen Osmanlı Hükümeti bunun
bedelini çok ağır olarak ödemeye başlayacaktır. Çünkü artık buralarda
yaşayanlar için bağımsızlık. fitili bir kez ateşlenmiştir ve bu ateşi
söndürmek pek mümkün olmayacaktır. Lübnan, Suriye, Beyrut, Kırım, ve
Mısır’da direniş başlamıştır.
Karadeniz Filosu kalyonlarının Çanakkale Boğazı’nın savunulmasına tahsis
edilmesi Karadeniz’de de boşluk yaratmış ve Kırım Hanlığı’nın gerektiği
kadar takviye edilememesi sonucunda da Rus Orduları 1771’de Kırım’a
girerek Fatih Sultan Mehmet tarafından 296 yıl evvel kurulan Osmanlı
egemenliğine son vermişlerdir.
Osmanlının da Çar I. Petro gibi donanmasını Avrupa standartları ve
teknolojisine göre reorganize ve modernize etmesi gerekiyordu. Ancak
yabancı uzmanlara yeterince güvenilmediğinden bu konuda bir ilerleme
kaydedilememiştir. Bu baskın ve yenilgilerden sonra artık Osmanlı Hükümeti
Batı teknolojisinin yakinen takip edilmesi ve eğitim sisteminin ivedilikle
kurumsallaşması gerektiğini geçte olsa anlamıştı.
Results and Reflections on the Ottoman Side of
the Cesme Battle
The only reason for the Russian ships for freely cruising with their■
flags hoisted in the Aegean and the Mediterranean Seas five years long
between 1770 – 1774, was because an important part of the Ottoman Navya
was burned, therefore they wanted to keep the remaining ships in the
Channel of Canakkale for defense purposes.
There is no way of being strong or equipped every where as much as
needed. It is important to decrease some forces at some determined points
to focus them more in more strategical locations. It takes a lot of time
and effort to mobilize forces between those locations on land. The only
way to mobilize supporting forces for the troops of the Empire which are
scattered on a large land, is to use the seas.
The Russians who saw that the Ottoman land did not have the means to
provide support from the seas any more, started to implement the second
step of their plan and landed troops on more weakened locations, provoked
uprising among the local people and succeeded at a certain level. The
Ottoman Empire which underestimated the value of an efficient Fleet
started facing its consequences by a tragic experience. Because for the
people who lived in those geographies the independence was in a way
jumpstarted. And there was no way of giving up that energy. Resistance
started in Lebanon, Syrie, Beirut, Crimea and Egypt.
The allocation of the galleons of the Black Sea Fleet to the defense of
the Canakkale Channel created an imbalance in the Black Sea, and as a
result of not supporting the Crimean Khanate the Russian Armies entered
Crimea in 1771 and ended the Ottoman Hegemony which was founded 296 years
before by Sultan Mehmed the Conqueror.
It was necessary for the Ottomans to reorganize and modernize their Navy
in accordance with the European standards and technology, the way Tsar
Peter the 1st had. But the mistrust against the foreigners did not allow
progress in that field. After the raid and the defeats the Ottoman
Government had perceived the importance of closely and urgently pursuing
the western technologies and education system although it was a little
late for that.
Heybeliada Deniz Harp Okulu Anonim, İstanbul Deniz Müzesi / Heybeliada,
Naval Academy, Anonymous, Istanbul Naval Museum
Ancak bu uyanmanın bedeli oldukça ağırdır. Osmanlı İmparatorluğu, Küçük
Kaynarca Antlaşması (1774) ile, Türk Gölü diye tanımlanan Karadeniz’i de
artık Rus gemileriyle paylaşmak zorunda kalmış ve önemli oranda prestij
kaybına uğramıştır.
Yetişmiş insan gücünün büyük bir kısmı Çeşme Deniz Savaşı’nda
kaybedilmiştir. Rus Filosu’nun Baltık’tan kalkarak Akdeniz’e gelmesi ve
burada kazandığı başarılar, Tekirdağlı bir tüccarın kölesi iken, efendisi
tarafından azad edilen ve Cezayir korsanları arasına katılarak yetişen
yeni Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa’yı çok etkilemiştir.
Rus denizcilerin eğitim seviyeleri onun için ulaşılması gereken ilk nokta
olmalıydı. Artık denizcilerin, sadece denizde usta-çırak metodu ile değil,
mutlaka okulda yetişmesi gerektiği yönündeki inancını kimse
değiştiremezdi.
Cezayirli Gazi Hasan Paşa Çanakkale savunma sistemlerinin takviyesi
sırasında buraya gönderilen Baron de Tott ile tanışmış ve çalışmıştır. Bu
ikili daha sonra padişahın fermanıyla, 1773 yılında bir kurs niteliği
taşıyan ve bugünkü anlamda “Matematik Okulu” diyebileceğimiz “Mekteb-i
Riyaziye” ile 1776 yılında da bugün Deniz Mühendishanesi olarak telaffuz
edilen ve Deniz Harp Okulu Komutanlığı’nın bir yerde temelini teşkil
edecek olan “Tersane Hendesehanesi”ni kurmuşlardır.
But the price for the awakening was too high. Based on the treaty of
Kucuk Kaynarca (1774) the Ottoman Empire had to be sharing the Black Sea
which once used to be an inner sea called the Turkish Lake with the
Russian ships, and by this way lost a great deal of prestige as
well.
The larger part of the trained people were lost during the battle of
Cesme. The arrival of the Russian Fleet that departed from Baltic Sea in
the Mediterranean and their successes, deeply struck Admiral Gazi Hasan
Pasha who was raised among the Algerian pirates after being freed by his
master who was a merchant in Tekirdag, where he was a slave throughout his
childhood.
The level of education of the Russian sailors was the first goal he
wanted to achieve. No one believed more than him that sailors should first
be trained and taught at school instead of only at sea with the
traditional master-apprentice method.
Gazi Hasan Pasha met and worked with Baron de Tott who was sent during
the strenghtening of the defense systems in Canakkale. The two later
founded the “Mekteb-i Riyaziye” in 1773 which is a mathematics school, and
“Tersane Hendesehanesi” in 1776 which was Maritime Engineering School
which later became the foundation of the modern Naval Academy .
İleriki yıllarda, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk “Deniz Mühendislik Okulu”
olan Tersane Hendesehanesi’nin askeri uzantısından “Deniz Harp Okulu”,
sivil uzantısından da “İstanbul Teknik Üniversitesi“ doğacaktır. Çeşme
Baskını, Osmanlı İmparatorluğu’nda modern anlamdaki iki ilim ve bilim
yuvasının temellerini atılmasına vesile olduğundan tarihimiz açısından her
kes tarafından bilinmesi ve dikkatlice incelenmesi gereken bir
konudur.
“Mekteb-i Bahriye-i Şahane” adı ile bilinen Deniz Harp Okulu’nun kıymetli
harp tarihi hocasının bir sözü, bu ülkede yaşayan her vatandaşımızın
aklından çıkarmaması gereken bir gerçeği, ne güzel ifade etmektedir:
(Denizler tükenmez kir memba* servet ve kuvvettir. Milleti Osmaniye ise
tafran denizci olmayabilir. Lâkin öyle bir memlekette oturmaktadır ki o
memleket, vaz’an, mevkien, siyaseten, iktisaden, halen ve atiyyen
denizlere hakim bir midede meskun olmak ihtiy acındadır. Rsyayi Osmani,
kendisine böyle bir sahip buluncaya kadar suriş ve keşmekeşten
kurtulamayacaktır. İnsanlar şeraiti muhit? uymazlarsa yaşayamazlar.
Osmanlı Tİürkleri ya denizci olmaya veya ■ eski vatanlarının kızgın çöllerinde çobanlık etmeye mahkumdur.
■ . Mekteb-i (Bahriye-i Şahane
IHl < ■
Tarihi ^arbi (Bahri (Muallimi
•
'
7di rfaydar Emir (‘AL&A.Ç'UT')
In the following years the first Maritime Engineering School became Naval
Academy and its civilian extension was Istanbul Technical University. The
raid of Cesme was actually conducive for the foundation of the first two
modern schools for the teaching of science. Therefore this should be
thoroughly analysed.
The words of the famous War History Professor of the Naval Academy of War
which was known as “Mekteb-i Bahriye-i Sahane”, clearly de^nes a fact that
each citizen of our country should grasp and not forget:
The Seas are infinite resources for wealth and power. ‘Anti the Ottoman
Nation may not he bom saibors. 'But this country has to be inhabited by a
nation which is the dominant navabpower for strategical bocab, pobiticab,
economical reasons, at present and in the future. The Asiatic Ottoman may
not escape the chaos until he gets himself such a master. ‘Man may not
survive if he can not adapt . the conditions in his environment. Ottoman
‘Tx.irks have to become and live as ■ saibors or go bach to their origins
to become sheep herds again in the deserts under red-hot sun.
.
liavab
Academy Tbistorian
W' '
Kti tiaydar Emir (ALTAqU^
REFERENCES
ADKİN Mark, The Trafalgar Companion, Aurum Press, LONDRA, 2005
TEZEL Hayati, Anadolu Türklerinin Deniz Tarihi C.I, Deniz Basımevi,
İSTANBUL, 1973
PARLAK Türkmen, Ege Denizinde İlk Türk Derya Beyleri, Deniz Basımevi,
İSTANBUL, 2005
DÜMEN Erdoğan, Denizde Yıllar Boyu Anadolu Türkleri, DZ.K.K Basımevi,
İSTANBUL, 1993
BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.II,
Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1982
BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.IV,
Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1984
ALTIER Selim Sırrı, Osmanlı Bahriyesinin Yelken Devri ve Türk Korsanları,
Boğaziçi Yayınları
POLAT Muzaffer, Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa, Seyir Hidrografi ve
Oşiografi Dairesi Başkanlığı, İSTANBUL, 1989
TEZCAN Sadullah, Türk Deniz Tarihi, Kültür Yayınları Tarih Dizisi No:66,
ANKARA, 2005
SERİ Burhanettin, Gemicilik II, Dz. Harp. Ok. Bahri İlimler Zümre Bşk.,
İSTANBUL, 1971
ATABEY Figen, Geçmişten Günümüze Bahriye Kıyafetleri (1390-2005), Ankara
Deniz İkmal Grup Komutanlığı Matbaa Amirliği, ANKARA, 2005
IŞIN İ. Bülent, Osmanlı Bahriyesi Kronolojisi, DZ.K.K Mrk.D.Bşk.
Basımevi, ANKARA, 2004
DE TOTT Baron, Türkler, Dumat Matbaası, 2004
GÜNGEN Coşkun, XVI. Yüzyıldaki Gelimeler Işığında Osmanlı Denizciliği,
DZ.K.K Karargah Basımevi, ANKARA, 1997
Piri Reis, Kitab’ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı C.I, Tercüman 1001 Temel
Eser (19)
UYGAN Mehmet (Çev.), Temel Yelkencilik, Deniz Harp Okulu Basımevi,
1980
BAYKARA Tuncer, Aydınoğlu Gazi Umur Bey, Başbakanlık Basımevi, ANKARA,
1990
YARBAY Saffet Bey, Mezemorta Hüseyin Paşa, Dz.K.K.lığı Basımevi,
İSTANBUL, 1994
AMİRAL Lorey, Türk Sularında Deniz
Hareketleri, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 2005
MARMARA Rinaldo, İstanbul Deniz Zindanı 1740, Denizler Kitabevi,
İSTANBUL, 2005
ADKİN Mark, The Trafalgar Companion, Aurum Press, LONDON, 2005
TEZEL Hayati, Anadolu Türklerinin Deniz Tarihi C.I, Deniz Basımevi,
İSTANBUL, 1973
PARLAK Türkmen, Ege Denizinde İlk Türk Derya Beyleri, Deniz Basımevi,
İSTANBUL, 2005
DÜMEN Erdoğan, Denizde Yıllar Boyu Anadolu Türkleri, DZ.K.K Basımevi,
İSTANBUL, 1993
BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.II,
Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1982
BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.IV,
Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1984
ALTIER Selim Sırrı, Osmanlı Bahriyesinin Yelken Devri ve Türk Korsanları,
Boğaziçi Yayınları
POLAT Muzaffer, Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa, Seyir Hidrografi ve
Oşiografi Dairesi Başkanlığı, İSTANBUL, 1989
TEZCAN Sadullah, Türk Deniz Tarihi, Kültür Yayınları Tarih Dizisi No:66,
ANKARA, 2005
SERİ Burhanettin, Gemicilik II, Dz. Harp. Ok. Bahri İlimler Zümre Bşk.,
İSTANBUL, 1971
ATABEY Figen, Geçmişten Günümüze Bahriye Kıyafetleri (1390-2005), Ankara
Deniz İkmal Grup Komutanlığı Matbaa Amirliği, ANKARA, 2005
IŞIN İ. Bülent, Osmanlı Bahriyesi Kronolojisi, DZ.K.K Mrk.D.Bşk.
Basımevi, ANKARA, 2004
DE TOTT Baron, Türkler, Dumat Matbaası, 2004
GÜNGEN Coşkun, XVI. Yüzyıldaki Gelimeler Işığında Osmanlı Denizciliği,
DZ.K.K Karargah Basımevi, ANKARA, 1997
Piri Reis, Kitab’ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı C.I, Tercüman 1001 Temel
Eser (19)
UYGAN Mehmet (Çev.), Temel Yelkencilik, Deniz Harp Okulu Basımevi,
1980
BAYKARA Tuncer, Aydınoğlu Gazi Umur Bey, Başbakanlık Basımevi, ANKARA,
1990
YARBAY Saffet Bey, Mezemorta Hüseyin Paşa, Dz.K.K.lığı Basımevi,
İSTANBUL, 1994
AMİRAL Lorey, Türk Sularında Deniz
Hareketleri, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 2005
MARMARA Rinaldo, İstanbul Deniz Zindanı 1740, Denizler Kitabevi,
İSTANBUL, 2005
SEYFİ Ali Rıza, Çeşme Deniz Savaşı Faciası ve Akdeniz’de İlk Rus
Donanması, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1943
CEYLAN Mehmet Akif, Ege Adalarında Türkçe Yer Adları Üzerine Bir
İnceleme, Çantay Kitabevi, İSTANBUL, 2004
ÇOKER Fahri, Bahriyemizin Yakın Tarihinden Kesitler, Dz.K.K.lığı Karargah
Basımevi, ANKARA, 1994
TARAKÇI Nejat, Sömürgecilikten 21. Yüzyıla Deniz Gücü Mücadelesi, Deniz
Basımevi, İSTANBUL, 2005
STILLWELL Alexander, The Trafalgar
Companion, Osprey Publishing, LONDRA, 2005
ABULAFIA David, Tarih Boyunca Akdeniz
Uygarlıkları, Oğlak Yayıncılık, İSTANBUL , 2004
GÜLERYÜZ Ahmet, Kadırgadan Kalyona Osmanlı’da Yelken, Denizler Kitabevi,
İSTANBUL, 2004
KOUTSİKAS Costas, The Engravings of Chios V.II Maps-Landscapes, Costis M.
Los Sons Foundation
Çeşme Tarih Araştırması, I. Uluslar arası Çeşme Tarih ve Kültürü
Sempozyumu Bildirileri, Özen Ofset, İZMİR, 1997
ERBİL Kazım, Leventler, Donanma Dergisi S. 458, 1967
YAKITAL Emin, Kaptan-ı Derya Gazi Hasan Paşa’ya ilk görev emri, Dz.K.K
Dergisi S. 529, 1985
BAYKARA Tuncer, Çeşme Kalesi
İNCİ Tevfik, Çaka Bey, Donanma Dergisi S. 400, Temmuz 1952
İNCİ Tevfik, Türklerin İkinci Amirali Gazi Umur Paşa ve Hayatı, Donanma
Dergisi S. 401, 1 Ekim 1952
Kd. Yüzbaşı Osman, Çeşme Deniz
Muharebesi, Deniz Mecmuası S. 316
TELAT Sait, Çeşme Deniz Muharebesi ve Çıkarılan Dersler, Deniz Mecmuası
S. 326
IŞIN Fethi, Kürek ve Yelken Devri Deniz Tarihimizde Strareji ve Tabiye
Sahasında Muvaffakıyetli Vakalar, Donanma Dergisi S. 396, Temmuz
1951
ZİYA Ethem, Gemi Topçuluğunun Geçirdiği Safhalar, Deniz Matbaası,
İSTANBUL, 1934
KURTOĞLU Fevzi, Rus Karadeniz Filosu
Tarihi, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1935
ÜLKEKUL Cevat, Düsturnamei Enveri, Evkaf
Matbaası, İSTANBUL, 1929
BURAK Salahattin, Gemicilik Kitabı C. I,
SEYFİ Ali Rıza, Çeşme Deniz Savaşı Faciası ve Akdeniz’de İlk Rus
Donanması, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1943
CEYLAN Mehmet Akif, Ege Adalarında Türkçe Yer Adları Üzerine Bir
İnceleme, Çantay Kitabevi, İSTANBUL, 2004
ÇOKER Fahri, Bahriyemizin Yakın
Tarihinden Kesitler, Dz.K.K.lığı Karargah
Basımevi, ANKARA, 1994
TARAKÇI Nejat, Sömürgecilikten 21.
Yüzyıla Deniz Gücü Mücadelesi, Deniz
Basımevi, İSTANBUL, 2005
STILLWELL Alexander, The Trafalgar
Companion, Osprey Publishing, LONDRA, 2005
ABULAFIA David, Tarih Boyunca Akdeniz
Uygarlıkları, Oğlak Yayıncılık, İSTANBUL , 2004
GÜLERYÜZ Ahmet, Kadırgadan Kalyona Osmanlı’da Yelken, Denizler Kitabevi,
İSTANBUL, 2004
KOUTSİKAS Costas, The Engravings of Chios V.II Maps-Landscapes, Costis M.
Los Sons Foundation
Çeşme Tarih Araştırması, I. Uluslar arası Çeşme Tarih ve Kültürü
Sempozyumu Bildirileri, Özen Ofset, İZMİR, 1997
ERBİL Kazım, Leventler, Donanma Dergisi S. 458, 1967
YAKITAL Emin, Kaptan-ı Derya Gazi Hasan Paşa’ya ilk görev emri, Dz.K.K
Dergisi S. 529, 1985
BAYKARA Tuncer, Çeşme Kalesi
İNCİ Tevfik, Çaka Bey, Donanma Dergisi S. 400, Temmuz 1952
İNCİ Tevfik, Türklerin İkinci Amirali Gazi Umur Paşa ve Hayatı, Donanma
Dergisi S. 401, 1 Ekim 1952
Kd. Yüzbaşı Osman, Çeşme Deniz
Muharebesi, Deniz Mecmuası S. 316
TELAT Sait, Çeşme Deniz Muharebesi ve Çıkarılan Dersler, Deniz Mecmuası
S. 326
IŞIN Fethi, Kürek ve Yelken Devri Deniz Tarihimizde Strareji ve Tabiye
Sahasında Muvaffakıyetli Vakalar, Donanma Dergisi S. 396, Temmuz
1951
ZİYA Ethem, Gemi Topçuluğunun Geçirdiği Safhalar, Deniz Matbaası,
İSTANBUL, 1934
KURTOĞLU Fevzi, Rus Karadeniz Filosu
Tarihi, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1935
ÜLKEKUL Cevat, Düsturnamei Enveri, Evkaf Matbaası, İSTANBUL, 1929
BURAK Salahattin, Gemicilik Kitabı C. I,
Genkur IX Dz. Şube, 1942
ORLOV Aleksi , Emirlerinin Orijinalleri, Oğuz Aydemir Koleksiyonu
Elphinstone John Günlükleri
A.R.SEYFİ, Genelkurmay Bşk.lığı, IX. Şube., 1768-1774 Osmanlı- Rus Savaşı
ve Rusların Akdeniz Harekatı,
PİRİ REİS, Kitab-ı Bahriyye, Tercüman 1001
Temel Eser, Kervan Kitapçılık, 1973
Yararlanılan İnternet Siteleri
www.agniart.ru/eng
www.artsales.com/Ancient%20Ships/ aTableofContents.htm
www.military-art.com
www.antiqueguns.com
www.romaeterna.org
www.portsmouthbookshop.com/
ContinentIndex/Europe/greece.htm
www.fullbooks.com/History-of-Friedrich-II-of-Prussia-Vx28893.html
www.leithhistory.co.uk/2004/06/18/ leith-1744
www.rainfall.com/posters/default.htmwww.nmm.ac.uk
www.mun.ca/mhp/index.htmlwww.war-art.com
www.seajunk.com/lmplockr.htm
cma.soton.ac.uk/HistShip/shlect21.htm
oldguns.net/
www.tersanemodel.com/osmanli_ donanmasi.html
www.phoenician.org/ancient_ships.htmwww.aviapress.com/viewonekit.
htm?OTH-119
sailing-ships.oktett.net
www.theshipslist.com
www.cronab.demon.co.uk/INTRO.HTM
www.bruzelius.info/Nautica/Nautica.html
www.aviapress.com/viewonekit. htm?OTH-119
covax.bth.se/chapmanprojekt/ritningar. html?33
www.angelfire.com/ga4/guilmartin. com/#G&G
libweb.princeton.edu/libraries/firestone/ rbsc/aids/elphinston
Genkur IX Dz. Şube, 1942
ORLOV Aleksi , Written Commands
Originals, Oğuz Aydemir Collection
Elphinstone John Diaries
A.R.SEYFİ, Genelkurmay Bşk.lığı, IX. Şube., 1768-1774 Osmanlı- Rus Savaşı
ve Rusların Akdeniz Harekatı,
PİRİ REİS, Kitab-ı Bahriyye, Tercüman 1001
Temel Eser, Kervan Kitapçılık, 1973
Websites
www.agniart.ru/eng
www.artsales.com/Ancient%20Ships/ aTableofContents.htm
www.military-art.com
www.antiqueguns.com
www.romaeterna.org
www.portsmouthbookshop.com/
ContinentIndex/Europe/greece.htm
www.fullbooks.com/History-of-Friedrich-II-of-Prussia-Vx28893.html
www.leithhistory.co.uk/2004/06/18/ leith-1744
www.rainfall.com/posters/default.htmwww.nmm.ac.uk
www.mun.ca/mhp/index.html
www.war-art.com
www.seajunk.com/lmplockr.htm
cma.soton.ac.uk/HistShip/shlect21.htm
oldguns.net/
www.tersanemodel.com/osmanli_ donanmasi.html
www.phoenician.org/ancient_ships.htmwww.aviapress.com/viewonekit.
htm?OTH-119
sailing-ships.oktett.net
www.theshipslist.com
www.cronab.demon.co.uk/INTRO.HTM
www.bruzelius.info/Nautica/Nautica.html
www.aviapress.com/viewonekit. htm?OTH-119
covax.bth.se/chapmanprojekt/ritningar. html?33
www.angelfire.com/ga4/guilmartin. com/#G&G
libweb.princeton.edu/libraries/firestone/ rbsc/aids/elphinston
286
aracını kullanabilirsiniz. Evren ÇAVUŞOĞLU'nun setindeki vidyoyu
uygulayabilirsiniz:
