1770 Çeşme Deniz Savaşı - 3

Rus Filosu Çeşme önünde, Philippe Hackert / Russian Fleet in Front of the Cesme, Philippe Hackert

Komodor Greig’e, Çeşme Limanı’na girip gemileri düşmana yakın mesafede bir duruma ve konuma göre en uygun şekilde yerleştirme emri verilmişti. Ateş gemilerine, Yüzbaşı Dugdale, Yüzbaşı Mackenzie, Yüzbaşı Ilyin ve Teğmen Prens Gagarin komuta ediyordu. Ateş gemilerin hazırlanmasından sorumlu General Hannibal, 6 Temmuz akşamı ateş gemilerinin hazır hale getirildiğini rapor eder. Bunun üzerine Komodor Greig tüm kaptanlara gereken talimatları verip “Rostislav” gemisine biner ve derhal komutan forsunu toka eder.

Yapmış olduğu Harekat Tasarısı sonucunda Komodor Greig’in gemilerine verdiği emirler şu şekildedir;

* Üç kalyon limana girip düşmana en yakın olabilecek mesafede ve birbirini engellemeyecek şekilde demirleyeceklerdir.

* Dördüncü gemi, ihtiyaç olması halinde yardıma gelecek veya hasar gören gemileri çekecek şekilde bir gomina daha açıkta bulunacaktır.

* Nadezhda Firkateyni, kuzeydeki burunda bulunan bataryalara karşı ateş edecektir.

* Afrika Firkateyni, düşmanın güney burnundaki bataryanın içine toplarını yerleştirdiği farz ve kabul edilerek burasını ateş altına alacaktır.

* Bombardıman gemisi kalyonlardan biraz daha açıkta durup onların üzerinden düşman donanmasını bombardıman altına tutacaktır.

* Dört ateş gemisi, Komodor gemisinden verilecek çift ^şek sinyalini görür görmez düşmana yönlenecek şekilde yelkenlerini açıp rüzgar altında duracaklar, düşman gemilerine yanaşıp bağlandıktan sonra kendi gemilerini ateşe vereceklerdir.

Çeşitli sebeplerden dolayı bu taarruzun gece gerçekleştirilmesi daha uygun bulunur. O gece dolunay vardı, dolayısıyla limana girip belirtilen yerlerde demirlemek ve diğer faaliyetlere başlamak için yeteri kadar aydınlık mevcuttu. Gece saat on bir sularında Komodor Greig Filosuna demir alma emrini verir. Bu zamana kadar top atışları ile düşmanı kuşkulandırmamak için randaya fener çektirip başlama emrini verdi.

Burada randaya fener çekmenin sebebi Filosundaki diğer gemileri, emir verdiğini ikaz etmek içindir.

Commodore Greig was ordered to go into the Cesme Harbor and position the ships at the closest possible distance and appropriate location based on the enemy vessels. The fire ships were commanded by Captain Dugdale, Captain Mackenzie, Captain Ilyin and Lieutenant Prince Gagarin. General Hannibal who was responsible for the preparation of the fire ships reported that the ships were ready in the evening, on July the 6th. As he heard this Commodore Greig instructed all his captains, climbed aboard “Rostislav” and immediately hoisted the commander pennant.

As a result of the Operation Plan he prepared Commodore Greig ordered the ships the following;

* Three galleons are to enter inside the harbor and anchor at the closest location possible, in a position eliminating the possibility to interefere with each other.

* The fourth ship shall come if help is needed or will stay 100 fathoms (1/10 Nautical Mile) away from the others to be ready to tow the damaged ships.

* Nadezhda, the frigate, is to ^re at the batteries located in the north of the cape.

* The Africa Frigate, assuming that the enemy kept cannons inside the battery, on the southern cape shall keep ^ring at that point.

* The bomb vessel was to keep the enemy ^eet under bombardment over these by keeping itself way behind the galleons.

* Four ^re ships were to unfurl the sails, and keep on the leeward side as soon as they saw the double ^re crackers launched from the ship of the Commodore, to move against the enemy ships and after they tie their ships to the ones of the enemy, they were to put their ships on ^re.

It was found more appropriate to attack at night due to various reasons. That night there was full moon, entering the harbor and anchoring at the determined locations and start to act as planned was easier due to sufficient light. At around eleven Commodore Greig ordered his fleet to heave up anchor. Until then he gave the order to start by hanging a lantern on the spanker in order not to fire cannons and let the enemy become suspicious.

M. M.

Rus Filosu 5-7 Temmuz 1770 Çeşme Savaşı manevralarını gösteren gravür, Choiseul Couffier, 18 Haz 1776 Relief describing Manoeuvres of the Russian Fleet During Battle of Cesme on July 5-7, 1770, Choiseul Couffier, June 18, 1776

Geceleri veya gemilerin birbirinden uzakta olması durumunda bir işaret çeken gemi diğer gemilerin dikkatini çekebilmek için top atardı. Ancak burada Greig doğru bir muhakeme ile fenerle işaret vermeyi uygun bulmuştur.

Rüzgar altında bulunan kum bankına girmekten korkan “Evropa” gemisi sinyali beklemeden hareket edip tek basına limana girer ve limanın güney tarafında Osmanlı gemilerine yaklaşık 350 yarda mesafede demirler.

Osmanlı gemilerinden ve kara bataryalarından şiddetli bir ateş açılır. Evropa Kalyonu oldukça zor durumda kalmıştır. Demirledikten ve gereken manevrayı yaptıktan sonra tüm personeli topların başındadır artık ve şiddetli bir top düellosu başlar. Bu durum, diğer gemilerin gelmelerine kadar yaklaşık 15 dakika sürmüştür. Bu zor durumu gören Komodor, Rostislav ve Ne Tron Menya gemileri ile yardımına yetişir.

Evropa gemisini yarım gomina kadar geçtikten sonra, liman ağzı ortasının karşısında, Osmanlı gemilerine yaklaşık 1,5 gomina mesafede 00.15’de demirlerler. Ne Tron Menya gemisi, o sırada yaklaşık yarım gomina daha uzakta, limanın kuzey tarafına doğru demirlemiştir. Firkateynler hedefleri olan tabyaların karşısındaki planlı mevkilerini almıştır.

The reason for the hanging lantern on the spanker was to warn the other ships in his fleet and make sure they know about his order. The ships sent a signal at night or in the case when the ships were far away from each other, but in order to draw the attention of other ships they used to fire a cannon ball. In this case though, Greig made a wide decision, and sent a signal with the lantern.

The ship “Evropa” that was scared of going towards the sand embankment and run ashore on the windward side, acted alone before the signal was sent and entered the harbor. It anchored in the south of the harbor approximately at 350 yards distance from the Ottoman fleet.

The Ottoman ships and the batteries on land started a fierce firing. The galleon of Evropa was in a very bad situation. After anchoring and all the necessary manoeuvring all the personnel were on the cannons and a fierce cannon ball duel started. This situation lasted approximately 15 minutes until the other ships arrived. The Commodore who observed all that participated for assistance with the ships of Rostislav and Ne Tron Menya.

After passing Evropa approximately 50 fathoms they moored across from the harbor mouth, 150 fathoms from the enemy ships at 00.15.

Çeşme Faciası, Hüsnü TENGÜZ, İstanbul Deniz Müzesi / Chesme Naval Battle, Hüsnü Tenguz, Istanbul Naval Museum

Dört Ateş Gemisi Taarruz İçin Emir Beklerken , Philippe Hackert Four fire ships expecting attack order , Philippe Hackert

Artık söz topçuların tecrübesine ve maharetine kalmıştır. gülleler gemilerin üzerine yağmaya, kurşunlar havada uçan yıldızlar gibi koşuşarak düştükleri yeri yakıp kavurmaya başladılar.

Şiddetli ateş, 1 saat 15 dakikalık süre içinde aralıksız devam eder. Bu sırada bombardıman gemisinden atılan bir bomba, Osmanlı gemilerinden birinin grandi gabya yelken torbasına düşer. Bu yelken çok kuru ve pamuklu olduğu için aniden tutuşup yanmaya başlar ve alevler kısa sürede direğe ve armalara geçer, Gabya çubuğu alevler içinde güverteye düşer ve tüm gemi yanmaya başlar. Gazavatı Cezayirli Hasan Paşa’da ise bu yelkenin mayıstra olduğu yazılıdır.

Osmanlıların tüm dikkatinin ateşe başlayan gemiler üzerinde olduğunu bilen Komodor Greig, alev alan geminin de Osmanlı Donanması’nda yarattığı telaşı görünce uygun

Ne Tron Menya was anchored in the north of the harbor approximately 50 fathoms away. The frigates were positioned at their planned locations where they targeted the batteries across.

The rest was left to the experience of the artillery men and their abilities. The cannon balls started falling into the ships, the bullets were flying in the sky like falling stars, and they burned the spots they fell at.

The fierce firing continued uninterrupted for 1 hour and 15 minutes. In the mean time a bomb that was fired from the bomb vessel fell into the sail bag on the main mast of an Ottoman ship. This sail was too dry and made of cotton therefore it suddenly started burning and in a little while the flames reached the masts and the riggings. The topmast fell on the board in flames and the whole ship started burning. Cezayirli Hasan Pasha wrote that this sail was the main yard.

Osmanlı ve Rus Filoları Çeşme Limanında/

Ottoman and Russian Fleet at Chesme Harbour

zamanın geldiğini değerlendirerek ve ateş gemilerinin derhal gönderilmesi için işaret verir. Ön sıradaki ateş gemisine kumanda eden Yüzbaşı Dugdale tüm yelkenlerini açıp rüzgar üstündeki gemilere doğru hareket etti, ancak Komodor gemisini geçtikten sonra ön sıradaki kalyonlara yaklaşırken iki adet Osmanlı kadırgası gelen tehlikeyi sezinler ve ateş gemisine rampa etmek için ileri atılırlar.

Kadırgaların üzerlerine geldiğini gören Dugdale ve ekibi gereken zamandan önce gemiyi ateşe vererek, hayatlarını kurtarmak için bordadan atlarlar. Yakında onları beklemekte olan, ancak, kadırgaların limandan çıkması üzerine demir alarak iyice uzaklaşan şalopaya doğru yüzmek zorunda kalırlar. Bu arada kadırgalar ateş gemisini durdurup karşılaştıkları yerde batırırlar.

Ateş gemilerinin liman girmeye başlamaları esnasında, Osmanlı gemisindeki yangın da yanındaki gemilere sirayet etmiş, infilak etmesi ile yanan parçalar çevredeki diğer gemilere de düşmüştü.

Bundan sonrası Komodor Greig’in günlüğünde şu satırlar ile yer almaktadır;

Yüzbaşı Mackenzie öndeki ateş gemisini yakından takip ediyordu ve ilk sıradaki kalyonlardan birine yaklaşıp gemisini ateşe verdi.

Commodore Greig knew that all the attention of the Ottomans were focused on the ships that started the firings. And when he saw the panic and chaos it created among the Ottoman Fleet he thought that the right time had come, and ordered all the fire ships to move on. Captain Dugdale who commanded the fire ship in the front line unfurled all its fire ships and moved towards the ships on the windward side, but after it went passed the Commodore’s ship and approached the galleons in the front line. Two Ottoman galleys felt the danger and moved forward to ramp the fire ship as it neared the galleons in the front line.

Dugdale and his team saw the galleys coming towards them and put the ships on fire before the planned time and jumped from the ship to save their lives. They had to swim to the sloop which was waiting for them, but heaved up anchor and moved away when the galleys took off from the harbor. In the mean time the galleys stopped the fire ship and sunk it where they confronted it.

As the fire ships started entering the harbor the fire in the Ottoman ship spreaded to the other ships, and after its explosion the burning parts fell onto the other ships as well.

The events that followed were written in Commodore Greig’s diary with these words;

Captain Mackenzie was following the ^re ship in the front very closely and as his ship neared one of the galleons in the ^rst line he put it on ^re. By this way half of the Ottoman ^eet was on ^re.

Captain Ilyin who was commanding the third ^re ship, was somewhat far away and when he passed by the Commodore’s ship the Commodore told him not to put the enemy ship on ^re unless the ^re ship was tied to an enemy ship on the leeward side. As a result of this the Captain attached his ship next to one of the enemy ships and put it on ^re.

Lieutenant Prince Gagarin, sent the fourth ^re ship over a ship that was already on ^re since most of them were burning anyway. As the ^rst ^re ship passed by the Commodore ship, order was given to hold ^re not to damage their own ships. But since some of the enemy ships on the leeward side were still not in ^ames and continued ^ring the Commodore also give the order to restart ^ring.

Çeşme Limanı’nda Osmanlı Donanması’nın yanması, 7 temmuz 1770, Jacob Philipp Hackert, 1772 Peterhof Sarayı / Burning of Ottoman Fleet at Chesme Harbour July 7th 1770, Jacop Philipp Hackert, 1772 Peterhof Palace

Böylece artık Türk Donanması’nın yarısı yanıyordu. Mackenzie’nin ateş gemisi de yanan bir gemiye yanaşmış oldu.

Üçüncü ateş gemisine kumanda eden Yüzbaşı İlyın biraz daha uzaktı ve Komodor gemisinin yanından geçerken, Komodor ona, şartlar ne otursa olsun rüzgar altı olan düşman gemilerinden bir tanesine bağlanmadan kesinlikle gemisini ateşe vermemesini bağırarak söyledi. Bunun sonucunda Yüzbaşı gemisini onlardan birine borda bordaya yanaştırıp ateşe verdi.

Teğmen Prens Gagarin, dördüncü ateş gemisini düşman gemilerinin çoğu yandığı için yanan bir gemi üzerine gönderdi. İlk ateş gemisi Komodor gemisini geçtiğinde, kendi ateş gemilerine zarar vermemek için ateş kesilmesi emri verildi. Fakat rüzgar altı düşman gemilerinden birkaçı alev almadığı ve ateş etmeye devam ettiği için Komodor ateşe devam edilmesini emretmek durumunda kalmıştı.

Sabaha karşı saat 3’te Türk Donanması’nın tamamı yanıyordu. Türklerin kapılmış olduğu dehşet, şaşkınlık ve karışıklığın tari^ mümkün değildi.. Yanmayan gemilerdeki Türkler dahi bütün mukavemeti bırakmışlardı. Kürekli gemilerin çoğu ya batmış yada onlardan aynı anda atlayan pek çok kişinin ağırlığından devrilmişti. Mürettebatın tamamı dehşet ve umutsuzluk içinde suya atlıyordu.

At around 3 A.M. the Turkish Fleet was completely in ^ames. It was not possible to de^ne the devastation, disappointment and chaos that the Turks found themselves inside.. Even the Turks on the vessels that were not in ^re quit resisting. Most of the oared vessels were either sunken or tipped due to the people jumping into the water all at once. All the personnel jumped into the sea out of despair and devastation. The surface of the sea inside the harbor was full of people pathetically trying to save their lives and submerging each other. Most of these could not make it to the shore although tried very hard.

The Commodore gave another order to cease ^re and let the ones with enough strength to swim ashore, to give them one more chance to save their lives. The confusion of the Turks was so extensive, that, even the ships that were just started burning or not burned at all were abandoned and so were the batteries on the shore, and also the settlements which were already abandoned by the civilians. The vessels “Evropa” and “Ne Tron Menya” were ordered to stay away from the other ships which were under the risk of blowing up. Only Commodore stayed with his ship until the very end.

He ordered to tightly furl the sails up and pour water on them until they are fully wet; additionally the boards and decks were gotten all wet to avoid burning by falling ship parts on ^re.

Rus Filosunun Çeşme Liman Önündeki Konumunu Gösteren Gravür

Relief Illustrating the Position of the Russian Fleet in Front of the Cesme Harbor

Çeşme Savaşı Gravürü, Rus Donanma Arşivi / Relief of Cesme Battle, Russian Naval Archives

Limanın yüzeyi acınacak halde kurtulmaya çalışan ve birbirini batıranlarla doluydu. Bunların çoğu müthiş çabalarına rağmen sahile ulaşamadılar.

Komodor, en azından sahile ulaşmak için yeterince gücü olanların kurtulmaları için imkan sağlamak niyeti ile bir daha ateşkes emretti. Türklerin dehşeti o kadar büyüktü ki, yanmaya henüz başlamamış gemileri, kıyıdaki tabyaları ve sivillerin daha önce terk ettikleri şehir ve kaideleri bile bırakıp kaçtılar.”Evropa” ve “Ne Tron Menya” gemileri, diğer gemilerin in^lak etme tehlikesinin dışında kalmak için uzaklaşma emri aldılar. Komodor bir tek kendi gemisiyle sonuna kadar kaldı.

Yelkenlerin yeniden sıkıca toplanması ve üstlerine tam ıslanıncaya kadar çok su dökülmesini emretti; ayrıca, düşen yanmış parçalardan gelen tehlikeyi bertaraf etmek için borda ve güvertelerin üzerine devamlı su dökülmesini istedi.

Kont Alexis Orlov sabah saat 4’e doğru ^losundaki kürekli gemileri “Rostislav” gemisinin yardımına gönderdi. Komodor ise henüz yanmayan iki düşman gemisini görüp gelen ^lonun kumandasında olan Yüzbaşı Kartoşov’u beş veya altı şalopa ile en çok rüzgar üstü konumdaki geminin çekilmesi için gönderdi. Bundan az sonra birkaç şalopa ile Yüzbaşı Mackenzie’yi de diğer gemiyi kurtarmak için gönderdi.

Count Aleksey Orlov sent all the oared ships at 4.00 to the aid of “Rostislav. Commodore on the other hand saw two enemy ships that were not burned yet and sent Captain Kartoshov of the coming ^eet with ^ve or six sloops to taw the ship which is at the windward position the most. A little later he sent Captain Mackenzie with a few sloops to save the other ship as well.

Although the enemy ships that exploded one after the other created a serious danger both of^cers completed their missions perfectly. Just as Mackenzie was towing the other ship the burning Turkish vessel they were passing by exploded. The burning pieces from that ship fell on the one that was being towed and it started burning too. Commodore Greig did not want the other ship to burn too, so as soon as a mild breeze started to blow from the coast he sent Captain Bulgakov of Rostislav in order to take charge of the ship to unfurl sail, get out of the harbor and to join Count Orlov which was near the harbor mouth . All these were performed very professionally and in a very short period of time. The name of this ship was “Rodos”.

At the break of down all the oarships of the Russians were sent to take the remaining galley reales, galleys and sloops of the Ottomans. Russians now were after the booty.

Birbirinin ardına in^lak eden düşman gemilerinden gelen tehlikeye rağmen subayların ikisi de bu vazifeyi korkusuzca yaptı. Gemilerin ikisinin de çekilmesi sırasında yanan bir Türk gemisi, tam da Yüzbaşı Mackenzie son çekilen gemi ile onun yanında geçerken havaya uçtu. İn^lak eden geminin yanan parçaları bu geminin üzerine düşünce o da yanmaya başladı. Komodor Greig, diğer kurtarılan geminin de aynı felakete uğramasını önlemek için sahilden ha^f rüzgar esmeye başladığında o geminin kumandasını alıp bir an önce yelkenlerin açılması ve limandan çıkıp liman ağzı yakınlarındaki Kont Orlov’a katılması için “Rostislav” gemisinden Kaptan Bulgakov’u gönderdi. Tüm bunlar büyük bir ustalıkla ve kısa bir süre içinde gerçekleştirildi. Bu geminin adı “Rodos” idi.

Şafak söküyordu; Rusların tüm kürekli tekneleri yangından sonra arta kalan Osmanlı baştarda, kadırga ve şalopaları almaya gönderildi. Ruslar artık ganimet toplamaya başlamıştı.

Sahile ganimet toplamak için çıkan filikalarda bulunan İngiliz Subaylardan biri günlüğünde şunları yazacaktır:

Bu sabah saat 6 da sandal ile kıyıya yakın bir yerden geçerken bir burun üzerinde kollarını yukarıya kaldırmış iki adam görüldü ve bunlar İngilizce olarak;

“Tanrı aşkına bizi kurların” diye bize bağırıyorlardı. Sandaldakilere onlara doğru gidilmesi emrini verip hemen ikisini de sandala aldım. Adının Robert Jakob olduğunu söyleyen yaşlı olanı bir şey söylemeden dizlerime sarıldı. Sevinçten kendisinden geçmişti. Kendine gelince gözlerinde yaşlar ile söze başladı, ilk sözü şu oldu.;

-Çok şükür, kurtuldum. Sonra da ellerini dizimden çekip havaya kaldırarak: “ Ey ulu Tanrım. Demek kurtuldum” diyerek duaya başladı.

Anlattığına göre bu adam 11 seneden beri Türkiye’de esir bulunuyormuş. Eğer biz bu zaferi kazanmamış olsa idik, büyük bir ihtimalle hiç kölelikten kurtulamayacakmış... Onun yanındaki 18 yaşlarında olan ise o kadar sevinmiş görülmüyordu. Adı George Mattey olup esir düşmesi o kadar eski değildi.”

1757 yılında İstanbul’a gelen Baron de Tott Osmanlı İmparatorluğu için çalışmış ve “18. Yüzyılda Türkler” isminde de bir kitap yazmıştır.

Ateş Gemileri Taaruzu / Attack of Fireships

One of the British officers who was on the boat with others to go collect the booty explained this moment with these words in his diary:

As we were passing by the coast around 6 this morning, we saw two men raising their hands, and these men were yelling us in English;

“Save us for the sake of God”. I ordered the men on the boat to directly go there and I took them in the boat. One of them said his name was Robert Jakob he was old and he hugged me around my knees. He was so happy that he completely passed out. As he woke crying he said;

-Thank god I’m saved. Then he pulled his hands from my legs and opened them towards the sky and shouted: “ Oh God almighty. I am saved” and started preying.

As he explained this man lived there as a slave for 11 years. If it wasn’t for our victory he possibly could never have been saved from slavery.. The 18 years old man next to him was not that happy. His name was George Mattey and his history of slavery was probably very recent.”

Baron de Tott who arrived in Istanbul in 1757 had worked for the Ottoman Empire and wrote a book named “Turks in the 18th Century” who

Osmanlıları çok yakından tanıyan Baron, Cezayirli Hasan Paşa ile görüşmelerine dayanarak yazdığı Çeşme Savaşı notlarında şunları söyler;

Ruslar başarı ihtimali en az olan girişimleri bile denenmeye değer yapan panik havasının Türkleri sarmış olduğunu fark ettiklerinde limandan içeri iki ateş gemisi göndermekte tereddüt etmediler. Rus gemilerinin görülmesi üzerine zaten bir gün önceki korkularından kurtulamayan Türkler gemilerini savunmaktan ziyade karaya kaçmakta acele etmişlerdi.

Ama iki küçük gemiden başka gelen olmadığını fark ettiklerinde, bunların kolaylıkla üstesinden gelebileceklerini düşünmüşler, gemilerin içindekileri tutsak alıp, gemileri batırmadan İstanbul’a ganimet olarak götürmeye karar vermişlerdi.

Bu sırada kolaylıkla liman giren Rus gemicileri dümenlerini bağlamışlar, çengelli çıpalarını Türk gemilerine atarak alev girdapları kusmaya başlamışlardı; tamamen Türk gemileri ile dolu olan Çeşme limanı bir anda Osmanlı Donanması’nı yutan bir volkan ağzına dönmüştü. Bu felaket Osmanlı gururunu fena halde kırmakla birlikte az zaman sonra vezirler daha etkili bir mesele ile uğraşmak zorunda kaldılar…Başkenti açlık tehdit ediyordu.”

Komodor Greig, zaferin kesin olduğunu ve limanda yanmamış veya filoya götürülmemiş tek bir şalopa bile kalmadığını görüp “Rostislav” gemisi ile demir aldı ve diğer gemiler ile beraber Orlov’a katılmak üzere yola çıktı.

Katıldıktan sonra 21 pare top atışı ile selamladı ve Tri Iyerarha gemisinden aynı sayıda top atışı ile cevap aldı. “Rostislav” demirlediğinde Komodor Greig kendi komutan sancağını indirdi ve Başkomutana ayrıntılı rapor vermek için Tri Iyerarha gemisine gitti. Kont onu sevinçle ve memnuniyetle kabul etti.

Rusların zayiatı çok azdı. Evropa gemisinde 8, Ne Tron Menya gemisinde ise 2 veya 3 ölü vardı. Osmanlı Filosuna en yakın olan Rostislav gemisinde ise ilk muharebede olduğu gibi, yani Osmanlı toplarının çok yükseğe yöneltilmiş olmasından ötürü tek bir ölü yoktu.

Osmanlıların zayiatı için ise 11.000 ile 5.000 arasında rakamlar telaffuz edilmektedir. Kalyonlarda ki ve diğer küçük gemilerdeki personel mevcudu dikkate alındığında o anda Çeşme’de Osmanlı Donanması’nda savaşan toplam denizci sayısının 10.000 civarında olduğu hesaplanabilir.

was very close to the Ottomans knew them by heart, and based on his interviews with Cezayirli Gazi Hasan Pasha on the Battle of Cesme he wrote the following notes;

As the Russians noticed that the panic in the air that took the Ottomans under control when they were assuming that their attempts could hardly succeed, did not hesitate to send two ^re ships inside the harbor. As soon as they saw the Russian ships, their fear from the precedent day, made them ^ee ashore instead of defending their ships.

But when they saw those were nothing but two small vessels they ^rst thought they could easily deal with them, and even decided to enslave the personnel inside the ships, and not to submerge but take the ships to Istanbul as booty.

At that moment the Russian sailors, who easily made it to the harbor, tied their rudders threw their anchors onto the Turkish ships, and started blowing ^re. The Cesme harbor which was ^lled completely with Turkish ships suddenly turned into a volcano swallowing the entire Ottoman Fleet. Of course this disaster was humiliating but the Viziers soon had to be dealing a more important matter. The capital was under the threat of hunger.”

Commodore Greig heaved up anchor with Rostislav after he was convinced that the victory was ascertained and there was not even a single sloop taken away to the fleet or burned, and cruised along with the other ships to join Orlov.

After joining Orlov they fired a 21-gun salute and received the same salute from Tri Iyerarha. When “Rostislav” anchored Commodore Greig hauled down the commandership pennant and went to report to the ship of the Grand Admiral to Tri Iyerarha. Count honored him with joy and satisfaction.

Russian damages were very low. Evropa contained 8, Ne Tron Menya 2 or 3 dead. On the Rostislav which was the closest to the Ottoman fleet there were none, since the cannons were aimed too high just as in the previous battle.

The damage on the side of Ottomans was pronounced somewhere between 11.000 and 5.000. When the personnel in the galleons and the smaller ships are considered the total number of sailors fighting in Cesme for the Ottoman Fleet was around 10.000.

Ancak bir kısım personelin önceden sahile çıkmış ve orada konuşlanmış olması, çektiri türü teknelerin ve diğer küçük yelkenlilerin sahile yanaşmış olmaları, ilk patlamadan sonra kalyonlardaki bir çok denizcinin gemilerini terk etmiş olması, liman içindeki gemilerin ise, en yakın sahile yaklaşık 200 yarda içinde olmaları nedeniyle Osmanlı Donanması’nın toplam kaybının 5.000’lere ulaşma olasılığının çok zayıf bir ihtimal olacağı kıymetlendirilmektedir. Şehit olanlar arasında Patronai Hümayun Kapudanı Ali Bey ile bir iki kalyon kaptanı da vardır.

Çeşme’de Donanmanın yanması ile ilgili olarak Gazavatı Cezayirli Hasan Paşa’nın ikinci varakında ise;

“Çeşme Muharebesinden iki gün sonra Ruslar kumbara se^nesi ve cesim kalyonlarını leylen getirip liman ağzına lenger bırakıp gece saat beşte ( ezan saati) top ve kumbara atmaya başlayarak Giritli Ali Kaptanın süvari olduğu kalyonun mayıstra sütununa bir cesim kumbara isabetle tutuşup söndürmeğe bir çare bulamayıp mezkur kalyon ihraki binnar olup cephanesi in^lak ettikte limanda bulunan bilcümle kalyonlara dahi ateş isabet edüp cümle donanmayı hümayun ihrakı hinnar olup ol gece mahşer misali olup asakir muvahhidinin şehit olanlardan maadası su üzerinde herkes nefsini kurtarmağa sayile Çeşme kasabasına çıktılar.” denilmektedir.

Genelkurmay Başkanlığı IX Şube tarafından basılan 1768- 1774 Osmanlı Rus Savaşı adlı kitapta şu açıklamalar vardır:

Gemilerin mürettebatından bir kısmı bir gün evvel karaya çıkarılarak bataryaların tabiye ve teçhizinde vazife almışlardı. Gemide kalanların bir kısmı sandallarla kendilerini karaya attılar. Büyük bir kısmı da kendilerini denize atarak yüze yüze kurtulmaya çalıştılar. Türk kalyonları sabaha kadar alevler saçarak yandılar. Ateş cephaneye sirayet ettikçe müthiş in^laklarla parçalandılar. Limanın ağzında mevkii almış olan Rus gemileri yangının söndürülmesine mani olma için bir müddet bombardımana deva ettilerse de bütün gemilerin tutuştuğunu gördükten sonra ateşi kestiler.

Gece yarısından bir saat sonra başlayan yangın sabahın altısına kadar sürdü. 7 Temmuz 1770 sabahı güneş doğarken yangından kurtulmuş 64 toplu bir Türk kalyonu ile birkaç çektiri ve 20 kadar kürekli küçük kayık kalmıştı.

But the fact that some of the personnel already debarked from their ships and deployed at the coast, the galley type vessels and other smaller sailships approached the coast, many sailors abandoned their ships after the first explosion, and the distance of the ships which was approximately under 200 yards suggested a loss on the Ottoman side barely around the 5000s. Among the martyrs there was also Vice Admiral Ali Beigh on the Flag Ship Humayun, and a couple of more captains of galleons.

Cezayirli Gazi Hasan Pasha wrote on the burning of the Fleet in Cesme in his notes that;

“Two days after the Cesme Battle the Russians brought the bomb ship and the bulky galleons and left them anchored at the harbor mouth. At ^ve in the morning (prayer time) they started ^ring cannon balls and grenades. The main mast of the galleon where the Cretan Captain Ali was the guard, received a shot, and caught ^re. It could not be extinguished and the ^ames were every where. Finally it blew up with the ammunition inside. It caused other ships inside the harbor to catch ^re as well. This destroyed the entire ^eet and although there were some sailors who could save their lives most became martyrs during that battle. The rest ran ashore to Cesme.”

The book called Ottoman-Russian War of 1768- 1774 printed by the Turkish General Staff Headquarters Suboffice IX 1768- 1774 contains the following explanations:

Some of the ship personnel were debarked on land one day before to take over the responsibility of the batteries both tacticswise, and equipment-wise. Some of the personnel that stayed on the ships were landed by using the rescue boats. The majority of them jumped into the water and swam to the shore. Some tried to swim very hard to save themselves. The Turkish galleons burned until next morning spreading the ^re around. As the ^re got in touch with the ammunition they fell into pieces by terrible explosions. The Russian ships which were positioned at the harbor mouth kept the bombardment going to prevent possible efforts of extinguishing until they were certain that all ships were caught on ^re.

The ^re that started one hour from midnight lasted until six in the morning. In the morning of July 7 1770 there was a Turkish galleon with 64 cannons, a few galleys and 20 oarboats.

vMaliki kaptan komutasında olup mürettebatı tarafından terk edilen bu kalyonla diğer tekneler Rusların eline geçti.” denilmektedir.

Rusların eline geçen kalyonla ilgili olarak Gazavatı Hasan Paşa’da ise “ Hacı maliki beyin süvari olduğu beylik kalyon düşmana esir düşmüş ise de zamanı kalilde vücudunu feda ile garkı nabut olmuş” denildiğine göre gemi personeli tarafından geminin terkinden önce kastı olarak hasar verildiği değerlendirilebilir.

Bütün yabancı kaynaklarda Ruslar tarafından ele geçirilen Osmanlı Kalyonunun Rodos Gemisi olduğu yazılıdır. Ancak Osmanlı Donanması envanterindeki kalyonların isimleri belli olduğundan böyle bir gemi olma ihtimali mevcut değildir. Ele geçirildiğinde geminin herhangi bir yerinde Rodos ismine rastlayan Rusların bu şekilde değerlendirdiği tahmin edilmektedir.

Ruslar bu kalyona Sakız Kanalı Muharebesinde batan kalyonlarının ismi olan “Yevstafiy” koyup savaş ganimeti olarak Rusya’ya götürmek isterler. Ancak kalafatı yeterli yapılmadığından gemi fazla su yapmaktaydı. Üç ay sonramora kıyılarında sahilde oturup parçalanmıştır.

Sahile çıkan Ruslar ve de Yunalılar ise hem Çeşme’yi yağmalamaya, insanları öldürmeye, kalede ve sahilde bulunan topları kendi gemilerine yüklemek için gayret göstermişlerdir. Elphinstone günlüğünde bu konudan şu şekilde bahsedecektir ;

Donanmada bulunan Yunanlar ve Arnavutlar daha sonra kasabayı yağmaladılar, kasabayı ve kaleyi ateşe verdiler, fakat taştan yapılmış olan duvarlara zarar veremediler. Bataryada bulunan yirmi sekiz (parçalık) pirinç top donanmamızın gemilerine taşındı. Çeşme Limanı’nın suları altında 1.200 parça pirinç topun bulunduğu hesaplandı. Temmuzun beşi Cumartesi günü Pultawa Savaşının yıldönümü, ertesi gün İmparatoriçe’nin tahta geçişinin yıldönümü, diğer gün ise Büyük Dük’ün ismini yaşatmak için tatil ilan edildi. Pazar ise bizim sonradan kazanacağımız muhteşem bir zafer dolayısıyla Şükran günü seçildi.

Rusların, zaferlerini kutlamak için gemilerde yaptığı dua törenine sahilden gelen Rum Papazları ve Rum halkı ile dua töreninin yapıldığı geminin etrafında dolaşan sandallar iştirak etmiştir.

Öğleden sonra çeşme Limanı’na, Osmanlı Donanması için peksimet yüklü bir tüccar gemisi gelir. Bu da Ruslar için güzel bir ganimet olacaktır.

The galleon which was under the command of Captain Maliki and was abandoned by its crew were now in the possession of the Russians along with the other abandoned vessels.”

On the other hand based on the notes of Cezayirli Gazi Hasan Pasha on the galleon that Russians took in their possession we understand that the galleon on which Hadji Maliki Beigh was the naval officer in charge was intentionally damaged by the personnel before it fell into the hands of the enemy.

All the foreign resources claim that the Ottoman Galleon that the Russians took under their possession was Rodos. But the inventory of the Ottoman Fleet clearly shows that there is no such galleon in the fleet. This was evaluated as the Russians probably saw somewhere on the ship a sign that said Rodos. Based on this they thought it was the name of the ship.

Russians gave it the name of their ship Yevstafiy which sank in the battle of Chios Channel, they wanted to take it along to Russia as booty. But since its caulking could not be made properly there was too much leakage. Three months later it ran ashore on Peloponnes peninsula and was destroyed.

After the battle the Russians and the Greeks who went to the shore started looting Cesme, killing the inhabitants and they also spent big efforts to transport the cannons inside the fortress and on the shore to their ships. Elphinstone wrote in his diary about these as follows;

The Greeks and Albanians in the ^eet looted the town, they also put the town on ^re after that, but they could not cause any damage on the buildings which were built with stones. Twenty eight pieces of brass cannons were transported to our ships. As a result of our calculations the bottom of the harbor should be containing approximately 1.200 pieces of brass cannons. Saturday, July the ^fth was the anniversary of the battle of Pultawa, the next day was the inauguration anniversary for the Empress, the following day was announced holiday as a tribute day to the name of the Grand Duke. On Sunday since we will be celebrating our victory it will be the Thanksgiving Day.

The Greek Monks and the people of Greece contributed in the preyer ceremony where the Russians celebrated their victories on ships with their boats by cruising around the Russian ships.

Çeşme Deniz Savaşı, Cafer ÖĞÜT A. Rıza İŞİPEK Özel Koleksiyonu / Chesme Naval Battle, Cafer ÖĞÜT, A. Rıza İŞİPEK Private Collection

İmparatoriçe Katerina, Çeşme Muharebesi’ne katılanları daha sonra cömertçe mükafatlandırmıştır. Kont A.G.Orlov’a I.derece Aziz Georgiy madalyası, hayatı boyunca Keiser Sancağı’nı saklama hakkı ve onu armasına eklemek için izin ile Çesmenskiy unvanını verir. miral G.A.Spiridov Andreyev Haçı’nı alır. Kont F.G. Orlov ve Komodor S.K. Greig, II.derece Georgiy madalyası ile para ödülleri alırlar.

Savaşın hemen akabinde de Kont Orlov, bütün subaylara, özellikle savaşta büyük yararlılık gösterenlere çabalarından dolayı teşekkür etmiş, Komodor Greig’i Tümamiral rütbesine yükseltmiş ve ikinci dereceden Liyakat Nişanı vermiş, Yüzbaşı Dugdale ise birinci derece Kalyon Kaptanı olmuştur.

Bu harekata katılıp da ödül veya madalyadan mahrum edilen birkaç kişi arasında Tümamiral Elphinstone bulunmaktadır. Ruslar ayrıca savaştan birkaç ay sonra Kont A.G. Orlov’un ısrarı üzerine Elphinstone’un Rus Donanması’ndaki görevine son vermişlerdir.

Çeşme Limanı’na giren gemilerden hangilerinin başarılı olduğu konusunda ise İngiliz ve Rus kaynaklarında farklılıklar mevcuttur. İngilizler Yzb. Mackenzie‘nin, Ruslar ise Yzb. Ilyin’in başarılı olduğunu iddia etmektedirler.

In the afternoon a commercial freight ship arrived in Cesme Harbor, filled with biscuits. This also was a great booty for the Russians. Empress Catherine later generously awarded the participants of the Cesme Battle. A.G.Orlov was awarded the medaillon of 1st degree Saint Georgiy, the right to keep the Kaiser’s fiag for his entire life, and permission in order to add it to his pennant, and the title of Cesmensky. Admiral G.A.Spiridov was granted the Andreyev Cross. Count F.G. Orlov and Commodore S.K. Greig, received the 2nd degree medallion of Georgiy and money awards.

Right after the battle Count Orlov had thanked to all the officers who participated in the war particularly the ones who showed extraordinary courage and worked hard, Commodore Greig was promoted to the rank of Rear Admiral and he was granted second degree Order of Merit, Captain Dugdale became first degree Captain of Galleon.

Among others one of the people who were left out of these awards and medallions was the Rear Admiral Elphinstone. Following the insistence by CountA.G. Orlov the assignment of Elphinstone for the Russian Fleet was terminated.

Kısacasıherkesdoğalolarakkendivatandaşını tutmaktadır. Kaptanı Derya Hüsamettin Paşa, Rus Donanması’na karşı gerekli reaksiyonları göstermemek ve pasif kalmakla suçlanır. Ancak uzun süredir Haliç’te yatmakta olan Donanmanın birkaç gün içerisinde yapılan yetersiz bir hazırlıkla savaşa gönderilmesine karar verildikten sonra, bir dostuna verdiği cevabın içeriğinden, Donanmaya kesinlikle güvenmediği ve gemilerin savaşa hazır olmadığını bildiği anlaşılmaktadır.

Bazı Osmanlı kaynakları ayrıca, Çeşme mağlubiyetini, Sakız Savaşı sonrası Riyale Komutanı Cafer Bey’in verdiği yanlış bir karara bağlamaktadır. İddialara göre, yangının kendi gemilerine sirayetinden korkan Cafer Bey, filosunu kaldırıp Cezayirli Hasan Beyin itirazına rağmen Çeşme Limanı’na iltica etmiş ve onun bu hatası diğer Osmanlı gemilerinin de aynı limana dolmasıyla neticelenmiştir. Ancak, o anda gemisi batmış ve denizde yaşam mücadelesi yapan Cezayirli Gazi Hasan Paşa ile Cafer Bey’in hangi vasıtalar ile görüştüğü ve nasıl bir fikir teatisinde bulunduğu hususu öncelikle cevaplandırılması gereken sorular olarak görülmektedir.

Felaketten kurtulan tek gemi Hüsamettin Paşa’nın Baştardası olmuştur. Baskından sonra Hüsamettin Paşa, Cezayirli Hasan ve Cafer beyler İzmir’e gittiler.

Vasıf tarihine göre Hüsamettin Paşa ve Cezayirli Hasan bey yaralı idiler. Fevzi Kurtoğlu’nun yazdığına göre ise «Cezayirli Hasan bey ağzında kılıcı ile denize atlayıp kıyıya çıkmış ve bundan ötürü de kendisine “Timsah Adam” lakabı takılmıştır.

Padişah daha sonra Cafer Beyin rütbesini arttırıp onu Osmanlı Donanması’na Derya Kaptanı yapmıştı. Cezayirli Hasan Paşa da bir ay kadar yaralarını İzmir’de tedavi ettirdikten sonra Alaiye Fırkateyni ile Çanakkale’ye gelmişti. Hüsamettin Paşa da Gelibolu’ya gelmiş ve çok geçmeden burada ölmüştür.

Cafer Bey yaralı olmasına rağmen İzmir’de boş durmuyor, Ruslara karşı herhangi bir mukabil harekat yapmak için Çeşme’de yanan gemilerden kurtulabilen ve İzmir’e gelen mürettebat ile ne yapabileceğini düşünüyordu.

There are some discrepances on which ships were successful after entering the Cesme Harbor in the British and Russian sources. The British claimed that Captain Mackenzie was successful, and the Russians claimed Captain Ilyin was successful. In brief, obviously both sides were glorifying the person from their own nation.

Admiral Husamettin Pasa was blamed for not reacting against the Russian Fleet as he should, and for staying passiv. But based on a letter that he wrote to a friend it was found that the fleet departed unprepared from the Golden Horn, he could not rely on the Fleet in these conditions and he knew that the ships were not prepared for such a battle.

Additionally some Ottoman sources claimed that the defeat of Cesme was related to the wrongful decisions given by Cafer Beigh after the battle of Chios. Based on the claims Cafer Beigh who was afraid the fire would spread into their ships ran away with his fleet from Cesme Harbor in contrary to the orders given to him by Cezayirli Gazi Hasan Pasha, and this failure resulted with the arrival of other Ottoman vessels and completely filling the harbor.What kind of a discussion Cezayirli Gazi Hasan Pasha and Cafer Beigh were in when their ship sunk and when they were struggling for their lives still needs to be answered.

The only ship to escape the disaster was the Galley Reale of Husamettin Pasa. After the invasion Husamettin Pasa, Cezayirli Gazi Hasan Pasha and Cafer beigh went to Izmir.

According to Vasif the historian, Husamettin Pasa and Cezayirli Gazi Hasan Pasha were injured. Based on wht Fevzi Kurtoglu wrote «Cezayirli Gazi Hasan Pasha jumped into the water with sword in his mouth therefore he was called “Alligator Man” .

The Sultan later promoted Cafer Beigh and made him Grand Admiral. Cezayirli Gazi Hasan Pasha was treated for a month in Izmir for his injuries then arrived to Canakkale with the frigate of Alaiye. Husamettin Pasha arrived in Gallipoli and died after a short while.

Although Cafer Beigh was injured he did not waste his time in Izmir, but planned a counter attack against the Russians with the help of the personnel that escaped the burning vessels in Cesme and made it to Izmir.

229

BÖLÜM V

CHAPTER V

• 5.1    Limni Kuşatması ve Savaşı

• 5.1    Siege and Battle of Lemnos

Çeşme Zaferi sonrası Rus Donanması’nda özellikle Orlov ile Elphinstone arasındaki fikir ayrılıkları başlamıştı. Orlov, Limni Adası’na yerleşerek, Boğazı abluka altına almak ve İskenderiye ile başka limanlardan İstanbul’a tahıl gelmesini engellemek isterken, Elphinstone, Çanakkale’ye taarruz ederek İstanbul’a yönelik bir taarruz düzenlenmesinde ısrarlıydı.

Orlov’un Limni Adası’nı tercih etmesinin sebeplerinden birisi de, Mondros Limanı imkanlarından istifade ederek yaklaşmakta olan kışı rahat geçirebilmek ve bu arada gemilerinin gerekli bakım tutumları ve onarımlarını kolaylıkla yapabilmek ve personelin dinlenmesine imkan vermekti.

Tüm Rus Donanması 16 Temmuz 1770’e kadar birliktedir. Ancak her gün yeni bir sorun çıkmakta ve amiraller bir türlü anlaşamamaktadır.

After the Cesme Victory there were many confiicts of opinion particularly between Orlov and Elphinstone. Orlov settled in the Island of Lemnos, and wanted to block the channel to prevent grain transportation from Alexandria and other harbors to Istanbul. Elphinstone on the other hand wanted to attack Canakkale and he also insisted on an attack plan against Istanbul.

One of the reasons for Orlov to prefer the Island of Lemnos was to use the Moudros Harbor throughout the winter, to perform the maintenances and repairs of the ships and give the opportunity to the personnel to rest.

The entire Russian Fleet in the Mediterranean stuck together until July 16 1770. But each day a new problem arose and the Admirals could not get along very well.

Rus Filosu Alargada / Russian Fleet at Anchor

Elphinstone artık birlikte olmanın bir fayda sağlayamayacağını değerlendirerek 16 Temmuz günü demir alır ve Çanakkale Boğazı’na doğru ilerlemeye başlar.

Rus Amiral emrindeki gemiler ise 8 Temmuz 1770 akşamı Koyun Adaları’ndan demir alarak Limni Adası’na doğru hareket eder. Spiridov komutasındaki öncü birlik 10 Temmuz 1770 günü Mondros Limanı’na demirler.

Bu tarihten sonra üç aydan fazla sürecek olan Limni Kuşatması başlayacaktır. Adadaki Müslüman halk çaresiz kaleye kaçar ve buradaki kale muhafızları ile birlikte kaleyi ve canlarını kurtarmak için mücadele verirler. Verilen mücadele sadece Rus askerlerine karşı değil, kuşatma altında olmanın en büyük zorluklarından biri olan açlık ve susuzluğa karşı da savaş demkti.

Limni mektubunda Orlov, kuşatmanın başlaması ile ilgili şunları yazacaktır:

“ 27 Haziran Rumi’de mahalli cenkten hareketle Elphinstone’u boğaz hisarına ve birkaç (karavele) leri de mahalli ahare bedelersal kendini Limni Arap Yarımadası topraklarına demir atmış olduğundan adadaki ehli İslam kaleye tahassun edip zikrolunan cezireyi ol kadar suhulet ile zaptedeceğimi mülahaza etmezdim.”

Gazavatı Hasan Paşa’da ise Rusların Limni’ye çıkışı ile ilgili olarak:

“Düşman meşhur Mondros Körfezine donanmasını sevk ile lengerendoz oldu. Boğaz cihetini ka tı imdat için birçok gemi ile tutup bahren ve berren her tarafı kuşattıktan sonra reayayı istimalet ile tebaiyet ettirdi. İslam malı deyu 80.000 ağnamı ve 1.000 kadar çift öküzünü kesip kavurma yaptı vesair İslam çiftliklerinde mevcut hububatı toplayıp gemilere tahmil etti, bir miktar zahireyi de Mondros kariyesinde derambar etti. Bundan sonra Karakulak İbrahim Ağayı teslim tekli^ ile bir fırkateyne bindirip Limni Kalesine gönderdi.” demektedir.

Bu esnada ise Elphinstone Filosu Çanakkale Boğazı’nın ablukasına devam ediyordu. Bir kalyon Gökçeada ile Rumeli sahili arasında, bir kalyon ve bir fırkateyn Bozcaada ile Anadolu sahili arasında ve bir kalyonla bir fırkateyn de Bozcaada ile Gökçeada arasında karakol yapıyordu. Ayrıca silahlı bir gemi de Taşoz’da gözcü idi. Limni ile Midilli arasında ise Limni’den gönderilen bir kalyon ile silahlı bir Yunan gemisi keşif- karakol görevindeydi.

Elphinstone evaluated the situation as there was no more a necessity for being together, heaved up anchor and navigated towards the Channel of Canakkale (Dardanelles).

The ships under the command of the Russian Admiral heaved up anchor from the island group of Koyun Adalari in the evening of July 8, 1770 and cruised towards the Island of Lemnos. The pioneering fleet under the command of Spiridov moored in Moudros Harbor on July 10th.

The siege of Lemnos commenced and lasted for more than three months after that date. The inhabitants with Muslim belief ran away into the fortress and struggled for survival along with the guards inside this fortress. The struggle for survival was not only against the Russians but also against hunger and the lack of water which were the main complications of the siege.

Orlov wrote in his Lemnos letter on the start of the siege:

“ Due to the local battle that took place on June 27 Elphinstone went to the fortress on the channel and a few Caravels moored in the Arab Peninsula of Lemnos, so the Muslim community moved inside the fortress. I never could have thought that it would be so hard for me to invade the fortress.”

Hasan Pasha noted the following on the Landing of Russians on Lemnos:

The enemy arrived with their ships into the Gulf of Moudros and anchored there. They blocked the channel with many ships to prevent any possible help and sieged every place by the sea and by land. They used the Christian subjects and made them their own followers. They slaughtered 80.000 sheeps and 1.000 bulls and prepared preserve of fried meat with the excuse that these were the goods of Islamic origin. They collected the cereal grains in the other Islamic farms and loaded them in their freight ships. Some of the remaining grains were stored in the country side near Moudros. After this they embarked Karakulak Ibrahim Aga into a frigate and sent him to the fortress of Lemnos with an offer for them to surrender.”

In the mean time the fleet of Elphinstone continued the blockade on the Canakkale Channel. A galleon was patrolling between İmbros and the coast of Roumoi, another galleon and a frigate between Tenedos and Anatolian coast, and a third galleon was patrolling between Tenedos and İmbros with a frigate. In addition to those an armed ship was patrolling the Thasos region. A galleon and an armed Greek ship were on reconaissance and patrol duty between Lemnos and Lesbos.

Limni Kalesinin Muhasarası ve Bombardımanı

Ruslar  kalenin durumunu Rumlardan

öğrenmiş ve kendilerini kuvvetli göstererek kolayca zapt edeceklerini ümit etmişlerdi. Çeşme Savaşı’nda esir düşen Karakulak İbrahim Ağa Ruslar tarafından elçi olarak kaleye gönderilir.

Limni Kalesi’nde yeteri kadar kale muhafızı mevcut değildi, ayrıca silah ve cephanede oldukça kısıtlıydı. Gazavatı Hasan Paşa’da Kale’nin durumu “ Kal’ai Padişahi harap ve yebap olup onyedi adet köhne ve mübeddel falyalı amele gayri sali top ile birkaç adet kundaksız tüfek olup bundan akdem cepanede ola üçyüz sandık siyah barut, zahire ve sarnıçlarda su dahi azdı.” olarak açıklanmıştır.

İbrahim Ağa kale ile dışındaki bir yerde müzakereye başlanır. Kont Orlov’un teklifi 24 saat zarfında kalenin teslim edilip Türk ahaliden yılda bir altın cizye vermeyi kabul edenlere dokunulmayacağı, teklifi kabul etmeyenlerin ise diledikleri yerlere gidebilecekleri, eğer kabul edilmez ise, 4.000 askerle taarruz edilerek kalenin zorla alınacağıydı.

Kaledekiler ise zaman kazanmak istiyorlardı. Orlov’a hitaben:

“Kalemiz metin ve müstahkem olup cephane ve mühimmat ve sarnıçlarımızdaki sular dolu olup ve arada henüz muharebe olup galip ve mağlup belli olmadan kaleyi teslim edemeyiz ve bu hususta müzakereye devama hazır olduğumuza” denilerek bir gün daha kazanırlar.

Kont Orlov ise cevaben:

“Sizin kal’a deyu mandıra şeklin deki harabenizin ne askeri, ne topu, ne de cephanesi, hatta suyu olmadığı malumunuzdur. Ancak vakit kazanıp imdat beklemek istiyorsunuz, fakat imdat değil kuş bile uçurmam, size 24 saat daha mühlet veriyorum, silah ve cephanenizi tayin edeceğim adamlara teslim ederek kaleden çı karsanız beheriniz için dörder altın vermek şartıyla bitaraf gemilerle başka yerlere gitmenize müsaade ederim” diyordu.

Kaledeki halkın ileri gelenleri bu şartları derinlemesine tartışırlar ve sonra ölünceye kadar kaleyi müdafaaya karar verirler.

Kalenin dışındaki varoş kısmı müdafaa edilmeyerek terkedilmiştir. Kalenin üç tarafı deniz, yalnız bir tarafı karaya bitişik olduğundan Rus gemileri sahile yaklaşarak üç taraftan kaleyi topa tutmak üzere hazırlanırlar.

Siege and Bombing of Lemnos Fortress

Russians found out about the conditions of the fortress from the Greeks and hoped that it would be easy to invade the fortress by showing them their strength. Karakulak Ibrahim Aga who was enslaved by the Russians during the Battle of Cesme, was sent to the fortress as negotiator.

There weren’t sufficient guards present in the Lemnos Fortress. Additionally the amount of weapons and ammunition was scarce. Hasan Pasha explained the situation of the fortress as “The fortress of the Sultan was in ruins and devastated, seventeen pieces of cannons were very old and their barrels were changed and these were not recently maintained. There were also a few unfilled rifies and the ammunition included three hundred cases of black gunpowder. The grain cereals and water supply inside the cistern were very scarce.”

An argument was started with Ibrahim Aga outside the fortress. Count Orlov wanted them to surrender the fortress within 24 hours and in return he would not harm any Turks as long as they accepted to pay one golden coin in tax. The ones who would not accept to pay this tax could go anywhere and if they did not want to do this 4.000 soldiers were to attack and take over the fortress by force.

The people inside the fortress needed some time. They sent a message to Orlov:

“Our fortress is solid and forti^ed. Our ammunition depot is full and so are our cisterns. We won’t surrender the fortress whe there is no battle fought, there are no winners or losers. In this case we are open for negotiations” , and they won another day.

Count Orlov said in return:

“What you call a fortress is rather a dairy farm in ruins. It has neither soldiers, nor cannons and ammunition, not even water, as we know. You are trying to gain some time but forget about the aid, I won’t even let a bird ^y above you. So I give you 24 hours more, if you surrender your weapons and ammunition to the personnel that I shall assign and abandon the fortress I will allow you to leave the island on neutral vessels and pay you each 4 golden coins.”

The prominent people in the fortress discussed these conditions in depth and decided to defend the fortress until they die.

Mondıros Limanı, Voyage Pittoresque 1809 / Mondros Harbour, Voyage Pittoresquw1809

Limni Kalesi Gravürü / Engraving of Lemnos Fortress

St. Paul gemisi kaptanı Preston’un yardımıyla, mezarlıktaki taşları söküp kara tarafında bir koydan diğer koya kadar bir set yaparlar. Böylece karşılıklı olarak iki kale kurulmuş gibi olur. Sahile çıkarılan toplar da buraya konuşlandırılır.

Ruslar kuşatma hazırlıklarını tamamladıktan sonra genel bir taarruza karar verirler. Gazavatı Hasan Paşa’ya göre Rus Birlikleri 20 Temmuz 1770 günü ikindi vakti dört taraftan bombardımana ve taarruza geçtiler. Fakat Türk kahramanları ellerindeki silahların ve cephanenin noksanlığına rağmen müdafaaya muvaffak oldular. Rusların karadaki 4.000 askerine karşı Limni müdafilerinin hakiki miktarı 400 den fazla değildi.

The outskirts outside the fortress was not defended but abandoned. The fortress was surrounded on three sides by the sea and only one side by land therefore the Russian ships neared the coast and waited for firing at the fortress from three sides.

With the help of captain Preston of the ship St. Paul, they uninstalled the stones in the cemetery and built an embankment on the land side from one bay to another. By this way it looked as though there were two fortresses built against each other. The cannons that were moved to the coast were positioned there.

Spiridov Filosu ile birlikte Limni’nin batısındaki kaleyi kuşatmıştı. Kont Orlov ise iki kalyon, üç fırkateyn ve bir humbara gemisi ile 23 Temmuz 1770 günü Limni’den demir alarak kuzeye yükselir, 25 Temmuz günü Semadirek Adası civarında dolaşarak 26 Temmuz’da Mondros / Limni’ye döner. 30 Temmuz 1770 günü ise Mondros’tan çıkarak Limni Kalesi önüne gelerek Spiridov filosu ile birleşir. Birleşen filo 31 Temmuz günü kaleyi yoğun bir bombardımana tutar ancak, bir netice alamaz.

Ruslar bütün kuvvetlerini Limni Kalesi’nin ele geçirilmesine yöneltmişlerdi ve kaledeki Türklerin kısa bir süre sonra teslim olacaklarını zannediyorlardı. Fakat bu düşüncelerinin boşa çıktığını anlayınca kale surlarını top ateşi ile yıkıp sonra da hücumla ele geçirmeye çalıştılar. Top ateşi ile surlarda iki delik açıldı ve Ruslar bu gediklerden birine taarruz ettiler. Fakat ya asıl taarruzu yapan Rus kuvvetlerinin şanssızlığı ya da öteki gedikten yalancı bir hücum yapmaya gönderilen kuvvetin yetersizliğinden dolayı bu hücum da başarılı olamadı

Günler bu kuşatma ile sürüyor, Osmanlı ve Rus tarafında bir ilerleme kaydedilemiyordu. Ancak, Limni Kalesi’nde kuyu veya çeşme yoktu. Kaledekiler yağmurda birikmiş sarnıç suyu içiyorlardı. Suları gittikçe azaldığından yakında yağmur yağmazsa susuzluktan öleceklerinden veya şartsız teslim olacaklarından korkmaya başlamışlardı.

Rusların 15/16 Ağustos 1770 gecesi baskın şeklinde yaptıkları hücum hepsinden şiddetli idi, kalenin Çukur Sarnıç denilen cephesi top ateşleriyle yıkılmış olduğundan buradan kaleye girmek kolaylaşmış bulunuyordu. Ruslar her birinden ikişer kişi yan yana çıkabilecek merdivenler hazırladıkları gibi gemilerdeki askerin bir kısmını filikalara doldurarak kaleye deniz tarafından hücum etmeyi de ihmal etmemişlerdi. Bu çatışmada yaklaşık 150 Rus askeri öldü. Kalenin kuşatılmasından bu yana yaklaşık bir ay olmasına rağmen kale halen düşmemişti.

20 Ağustos pazartesi günü Amiral Elphinstone Kont Orlov’dan aldığı bir emir üzerine Kaptan Preston ile Limni’ye gülle ve cephane gönderdi. Bu malzemeyi götüren gemiye, filoda bulunup Rus İmparatoriçesi’ne fedakarlık ve yararlılık göstermek isteyen bazı İngilizler de gönüllü olarak katılmışlardı.

After the preparation of the Russians for the siege they decided to make a general attack. According to the works of Hasan pasha the Russian troops started bombarding and attacking on four sides in the evening of July 20th 1770. But the Turkish heroes defended the fortress successfully regardless of the scarcity of the weapons and ammunition. Against the 4.000 troops of Russians on land, the people who defended Lemnos were no more than 400.

Spiridov had sieged the fortress in the west of Lemnos with his fleet. Count Orlov on the other hand heaved up anchor from Lemnos with two galleons, three frigates and a bomb ship on July 23, 1770 and navigated towards the north. Encircled the island of Samothrace and returned to Moudros / Lemnos on July 26th. On July 30 1770 he departed from Moudros, cruised to the front of Lemnos Fortress and there he united with Spiridov’s fleet. The united fleet bombarded the fortress heavily on July 31th but there was no result.

Russians directed all their forces for the invasion of Lemnos Fortress and thought the Turks were going to surrender shortly. But when they understood their own plans failed they tried to bring down the fortiflcations by flring cannon balls and then attacked the fortress to flnally take it over. The cannon balls only made two holes in the fortiflcation and the Russians attacked through one of these holes. But this attack failed to succeed either due to the bad luck on the side of the Russians or the incompetence of the forces which were sent to the other hole for a fake attack.

Days were gone by, the siege continued, there was no progress on the Ottoman or Russian side. But there was no well or a fountain inside the Lemnos Fortress. The inhabitants of the fortress drank the water from the cistern. They were afraid that the water decrease could cause their death in case it didn’t rain or they were going to have to surrender.

The attack of the Russians in the night of August 15/16, 1770 which was actually a raid, was more violent than all. The facade of the fortress called Cukur Sarnic was collapsed and it looked easier to go inside through there. Russians had prepared ladders on which two persons could climb side by side, and the crews of the ships were embarked on boats to attack the fortress from the sea. 150 Russian soldiers had died during that combat. One month had passed since the siege had begun but it still was not surrendered.

Rus Filosuna Ait Gemiler, Rus Donanmasının Tarihi St. Petersburg 1864 /

Ships of the Russian Fleet, History of Russian Fleet, St. Petersburg 1864

Elphinstone ise halen Boğaz kuşatmasına devam ediyordu. 16/17 Eylülde amiral gemisi Svyatoslav ile Gökçeada’dan Limni’ye hareket etti. 17 Eylül (Pazartesi) sabahleyin Limni’nin 9 mil doğusunda sığlığa oturdu, Gökçeada’dan filoya yardım geldi ise de kurtarılamadı.

Bu arada, Limni Kalesi’nin surlarında açılan yoğun ateş sonucu yer yer büyük gedikler açılmıştı. Buraların yeniden onarılması oldukça zordu ve Rusların buralardan Kaleye saldırma olasılığı günden güne artıyordu. İngiliz Subayın günlüğünde Limni Kuşatması ile ilgili olarak şunlar yazılıdır:

Eylül ayının başlarında, Rusların Liverno Limanı’ndan satın aldıkları ile, bize gelmiş olan 40-50 kadar İngiliz ve İsveçli gemici, asıl Rus Donanması’nda bulunan centilmen, subay ve gemici İngilizlere bir mektup gönderdiler. Donanmadaki İngilizler kısa bir süre önce İngiliz Beyzadesi Lord Ef^ngham’ın komutasında olarak gediğe hücuma talip olmuşlardı. Şimdi yeni gelenler de mektuplarında kendilerinin de beraber hareket edeceklerini bildirdiler.

Ertesi gün başka gemilerden 30-40 İngiliz gemicisi daha geldi. Hücumun planı yapılarak Komodor Greig’e bildirildi. Bu plana göre İngilizler ve İsveçliler gemici kılıçları ve tabancaları ile silahlanmış olarak önde saldıracaklar, bunların ardından 100 kişilik en cesur Rum kıtası daha arkadan da 200 kişilik Rum müfrezesi yürüyecekti. Bu sırada geride kalan bütün Rumlar da hücuma girecekler gerek gedikte ve gerekse içeri girdikten sonra siperler oluşturmak üzere kum torbaları, ağaç ve daha başka şeyleri taşıyacaklardı.

On Monday August the 20th Admiral Elphinstone followed the orders of Count Orlov and sent cannon balls to Lemnos and other ammunition with Captain Preston. Some British soldiers were also on that ship voluntarily. They wanted to show the Russian Empress their devotion and usefulness.

Elphinstone was still involved in the siege of the channel. On September 16/17 he navigated with the flagship Svyatoslav from İmbros to Lemnos. In the morning of Monday September 17 the ship was stranded on a sandbank 9 nautical miles east of Lemnos. It could not be saved even with the efforts of the aid from İmbros.

In the mean time large holes were made in the forti^cations of Lemnos Fortress due to the intense ^ring. It was extremely dif^cult to repair the forti^cations which collapsed and the probability of the Russians to attack through these increased each day. The following is written on the siege of Lemnos in the diary of the British Of^cer:

Between 40 to 50 British and Swedish sailors which the Russians hired from the Harbor of Livorno in September sent a letter to the British of^cers in the Russian Navy. The British soldiers under the command of the British gentleman Lord Ef^ngham wanted to volunteer for an attack to the fortress through the collapsed forti^cations. Now the newcomers as well wanted to participate in that attack as they stated in their letters.

Bu tertibat alt gediğe ilk önce hücum edileceği ^krine göre yapılmıştı. Fakat sonradan biraz daha düşünülerek aşağı gediğe hücumdan vazgeçildi. Çünkü üst gediğe hücum edilmesi de aynı derecede kolay olup ele geçirildiği takdirde daha yararlı sonuçlar elde edilecekti. Bu gedik bizim elimize geçince düşman ya iç kaleyi kurtarmak üzere burayı olduğu gibi bırakıp çekip gidecek yada iç hisarı da aynı hücumda ele geçirme tehlikesine açık bırakacaktı.

Şimdi herkes saldırı saatinin gelmesini bekliyor zaferin kazanılacağına kesin gözüyle bakıyordu. Her şey yolunda gidecek ve hücum edenler şan ve şeref tacını giyeceklerdi. Kale üzerinde aynı zamanda üç ayrı yerden de yalancı bir hücum yapılacağından, Türklerin asıl gediği savunmaya getireceği kuvvetin hücum edenlerin kuvvetinden çok daha az olacağına inanılmakta idi.

İşte bu durumda ve büyük sabırsızlıklar içinde beklemekte iken işler birdenbire gevşedi. Ve ortaya şöyle bir söz atıldı :

Kaledeki Türklerin susuz kalarak eziyet çekmekte oldukları anlaşılıyor. Çok yakında teslim olmaları mümkündür. Onun için biraz beklemeliyiz. Türkler teslim olmayıp da yine gediğe hücum etmek gerekirse en önde gitme şere^ İngilizlerindir.

Nihayet Eylül’ün yirminci günü geldi ve Limni’deki Ruslar Svyatoslav Kalyonu’nun yukarıda anlattığımız kötü bir kazaya uğradığını haber aldılar. Bu haber kuşatma ile uğraşanların şevk ve cesaretini kırdığı halde Türklerin cesaretini yükseltti. Fakat Ekim’in beşinci günü geldiği halde Türklerin aman dilemediklerinden başka Kale’de su kalmadığından iki taraf arasında Kale’nin Ruslara bırakılmasını içeren bir anlaşma yapılması kararlaştırıldı.

Türkler kendilerini götürecek gemilerin limana gelmesiyle Kale’yi Ruslara vereceklerini vaat ederek bunun için rehineler de bıraktılar.

Ertesi gün öğleden sonra Rus Ordugahı birdenbire çadırlarını bozarak askerlerin az ilerideki tepede toplanmaları emri verildi. Çünkü kuşatmayı kaldırmak üzere bir Türk Müfrezesinin adanın kuzey batı tarafına çıktıkları haberi alınmıştı. Yine bu günün gecesinde bütün Rusların ve dostlarının hemen gemilere girmeleri emri verildi.

The following day between 30-40 more British soldiers arrived from other vessels. The attack plan was made and delivered to Commodore Greig. According to the plan the British and Swedish sailors were to attack in the front line with their swords and pistols. These were going to be followed by 100 soldiers of the most courageous Greek batallion, and the Greek platoon of 200. In the mean time the rest of the Greeks were to participate in the attack too by carrying sand bags or wood, etc. To prepare shields at the collapsed wall, and after going in.

This system was made based on the idea that the lower hole was to be attacked ^rst. But after thinking it over this plan was given up. The upper hole would be just as easy to enter and the results also more bene^cial. When this hole became ours either the enemy would have to let it go and defend the inner fortress instead, or would also leave the inner fortress open against the risk of attack.

Now everyone was waiting for the time to attack, and thought the victory was very near. Everything was supposed to be as planned and the attackers were to be crowned with glory and honor. There were going to be three fake attacks on the fortress, therefore the defense of the Turks for keeping the hole guarded was supposed to be less, or so everyone believed.

At that moment when everyone waited impatiently suddenly everything loosened when someone claimed :

It is obvious that the Turks suffer due to lack of water. They may surrender any time. Therefore we have to wait a little longer. In case the Turks do not surrender and we have to attack the fortress through the holes the honor for the initial attack belong to the British.

Finally it was the September 20th and the Russians received the news about their galleon Svyatoslav being stranded. This was demoralising for the attackers but it was good news to the Turks. When it was October the 5th the Turks still did not give up but there was no water left in the fortress. Both sides decided to make a treaty to leave the fortress to the Russians.

The Turks promised to surrender the fortress to the Russians when the ships that will take them away arrived and they let some of the hostages go free. The following day in the afternoon the Russian Camp decided to undo their tents and they were ordered to gather further on the hill.

Kont Orlov, Düşmanın gelmesini beklemekten çıkabilecek yararları ve zararları değerlendirdikten sonra düşmandan çabuk davranıp kuşatmayı kaldırmaya karar verdi. Böylece ne kadar arzulansa ve istense de çok pahalıya mal olacak ve aynı zamanda değerli bir başarının kazanılmasını da tehlikeye sokacak bir davranıştan bir tek Rus askerinin burnu kanamadan vazgeçti.

İngiliz subayın günlüğünden Osmanlının karşısında, Rus, Fransız, İngiliz, Danimarkalı, Yunan ve Arnavutlardan sonra şimdi de İsveçlilerin olduğunu öğreniyoruz.

20 Eylülde Elphinstone gemiyi terk ederek Ne Tron Menya kalyonuna Amiral forsunu çeker. Svyatoslav kalyonu içi su dolmuş ve yarı parçalanmış bir halde bırakılarak 24 Eylül günü Elphinstone emrindeki diğer gemilerle Limni’de Orlov’un filosuna katılır.

Ekimin beşinci günü iki taraf arasında yapılan ve Kale’nin Ruslara bırakılmasını içeren anlaşma aşağıdaki hususları kapsıyordu ;

• 1.    Türkler bütün silahları ve cephaneyi, hatta bel bıçaklarına varıncaya kadar cümlesini toplayıp Ruslar tarafından gönderilecek memura teslim edecekler,

• 2.    Herkes kendi eşyasından yanında götürebileceği kadar eşya alacak,

• 3.    Kale kapılarından çıkarlarken herkes dörder altın yol parası verecek,

• 4.    Bu işleri yapmak için 24 saat mühlet verilecek,

• 5.    Bu şartları ifa edeceklerini temin etmek üzere Türk ileri gelenlerinden bir miktar rehin verilecektir.

Artık Kale’yi aylarca kahramanca savunan bir avuç insan için yapacak fazla bir şey kalmamıştır. Ancak Cezayirli Hasan Bey Kale’nin teslim edilmesini kabul etmek taraftarı değildir ve bunun için her türlü imkanı kullanmaya kararlıdır.

Cezayirli Hasan Bey, Rusların Limni Adası’nı işgal için harekata başladıklarını Çanakkale’ye geldiği zaman öğrenmişti. Boğaz Seraskeri Moldovancı Ali Paşa’ya giderek Bozcaada kıyılarıyla Limni Adası’na baskın yapmak hususundaki planını ona açıkladı.

İngiliz Amirali Elphinstone’nun komuta ettiği Rus Filosu’nun da Limni Adası’na gelmesi, ilk önce, Cezayirli’nin yapmak istediği baskın hareketinin yapılmasına bir engel sayıldı.

Because according to the information they had received the Turkish troops which landed from the northwest of the island prepared for an attack. The same night all Russians and their partners were ordered to embark the ships.

Count Orlov evaluated the pros and cons of the arrival of the enemy on the island and acted fast to give up the siege. By this way he had given up a plan which could cost him lives no matter how much it was desired or how much glory it would bring.

We find out about the presence of the Swedish in addition to the Russian, French, British, Danish Greek and the Albanians against the Ottomans, based on the diary of the British officer.

On September the 20th Elphinstone abandoned the ship and hoisted the fiag of the Admiral on the galleon Ne Tron Menya. The galleon Svyatoslav was left leaning on its side and filled with water inside. On September the 24th Elphinstone joined with his fieet to the fieet of Orlov in Lemnos.

The treaty on surrendering the fortress to the Russians prepared by both parties on October the 5th, included these;

• 1.    Turks are to surrender all weapons and ammunition including knives on their waists to an officer sent by the Russians,

• 2.    Everyone is to take the goods with him that he can carry,

• 3.    Everyone is to pay four golden coins for the travel as they go out the fortress gate,

• 4.    The time limit for doing these is 24 hours,

• 5.    Turks to give some of their dignitaries as hostages to assure they are going to keep their promises.

There was nothing else left to do for the few people who defended the fortress for months. But Algerian Gazi Hasan Pasha refused to surrender the fortress and he was ready to use every possible way to keep it.

Algerian Gazi Hasan Pasha found out that the Russians started an operation to invade Lemnos when he arrived in Canakkale. He visited the Commander in Chief at the Channel Moldovanci Ali Pasha to explain his plans to raid the shores of Tenedos and the island of Lemnos.

Fakat Cezayirli Hasan Bey Rusların kesin olarak adaya yerleşmek ve burasını bir üs biçimine sokmak hususundaki tasarılarını anlayınca fikrinde ısrar etmek zorunluluğunu duydu. Ona göre, Rusların Limni Adası’na yerleşmeleri ve burada önemli sayıda deniz kuvveti bulundurmaları Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki stratejik ve ekonomik durumunu bütün şiddetiyle etkilerdi.

Cezayirli Hasan Bey’in ayak diremesi karşısında Boğaz Seraskeri Ali Paşa onun yaptığı öneriyi İstanbul’a bildirmek zorunluluğunu duydu. Hükümdar verdiği emirde Çanakkale’den verilecek 2.000 ve donanmadan verilecek 1000 kalyoncu erle bir imdat birliğinin meydana getirilmesini ve bu birliğin uygun bulunacak bir komutanın komutasında Limni Adası’na gönderilmesini bildirdi.

Baskın harekatını yönetmede başka bir istekli bulunmadığı için Cezayirli Hasan Bey birlik komutanlığını kişisel olarak kendi üzerine aldı. Fakat o sırada Çanakkale’de bulunan Baron de Tott Cezayirli’nin bu fikrini delice bir fikir olarak nitelemişti. Üstelik böyle bir baskın hareketinin başarıya ulaşma ihtimalinin hiç olmadığını da ekledi.

The arrival of the Russian fleet under the command of British Admiral Elphinstone in the island of Lemnos was accepted as an obstacle for the raid that the Algerian was supposed to be making.

But when Algerian Gazi Hasan Pasha foresaw their plans to make the island a military basis in the heart of the Aegean he thought he should keep insisting on his opinions. According to him the settlement of the Russians on the Lemnos Island and keep an important amount of their naval forces there would deeply effect the strategical and economical state of the Ottomans in the Mediterranean.

When Algerian Gazi Hasan Pasha insisted on his refusal, the Commander in Chief Ali Pasha felt obliged to inform his suggestion to Istanbul. The Sultan ordered the mobilization of 2.000 troops from Canakkale and 1000 sailors from the navy for the galleons to establish an emergency unit and to send this unit to the island of Lemnos under an appropriate commander.

Since there was no one else found for the commandership of the raid Algerian Gazi Hasan Pasha personally took over this assignment. Meanwhile Baron de Tott who was in Canakkale at the time thought this was somewhat a crazy idea. He added there was no chance for such an operation to succeed.

Baron de Tott hatıralarında bu konuyu şu satırlarla aktarır :

Boğazın en dar yerinde (Çanakkale -Kilitbahir) hisarlarının daha batısında bunlarla istinadı müşterek teşkil edecek veçhile (Kümeli’de Değirmen Burnu – Anadolu’da Barbiye Burnu)na birer tabya yaptırdı. Diğer tabyaları da tamir ettirdi. Artık Ruslar Boğazı zorlayamazlardı. Türk topçusu pek cahil bulunduğundan topçu mektebini açmak için İstanbul’a git ti. Bu sırada Cezayirli Hasan Bey ile de görüşerek Çeşme Muharebesi’ne dair malumat aldı. Fakat Hasan Bey küçük gemi ve kayıklarla hiç top almayarak birkaç bin fedai ile Limni’ye çıkıp muhasarayı ref ve Rus Donanması’nı tecrit edeceğini iddia ediyordu. Bu proje Baron de Tott’a bir çılgınlık eseri gibi göründü ve İstanbul’a gittiği zaman bu planın aleyhinde bulundu ve bu harekete müsaade etmiş olan ricali devletten şu cevabı aldı. “Muvaffak olmazlarsa birkaç bin serseriden kurtulmuş oluruz.” Fakat kaleyi muhasara eden Ruslar ga^l avlanarak rezilane ^rar ile donanmalarına sığındılar. Türklerde tabancadan başka ateşli silah olmadığı halde Rus Donanması alelacele demir alarak uzaklaştı. Bu suretle Hasan Bey imkansız bir şey yapmış bulunuyordu.

Cezayirli Hasan Paşa donanmadan ayrılmış olan 1.070 kalyoncuyu beraberine alarak Seddülbahir Kalesi’ne gider Ali Paşa da Çanakkale’deki küçük Cihanoğlu ve Sepetoğlu, gibi Derebeylerinin toplayacağı 2.000 askeri yollayacaktı. Fakat Cezayirli Hasan Paşa Seddülbahir’de yedi gün bekledikten ve Derya Kaptanı Cafer Paşa ile müzakereden sonra Ali Paşa’nın yanına çıkarak vaat olunan askerin henüz gelmediğini bildirir. Bunun üzerine Ali Paşa derebeylerini çağırarak askerin hemen hazırlatılıp gönderilmesini emreder.

Derebeyleri askerlerin derhal hazırlatılarak sabah gün ağarmadan üç saat sonra kayıklarla Seddülbahir’e yetişeceklerini belirtirler. Cezayirli Hasan Paşa, Seddülbahir’e avdet ederek kalyoncuları kayıklara yükletir. Belirlenen zamandan bir saat daha geçtiği halde henüz vaat edilen kuvvetin gelmediğini görünce eldeki kalyoncular ile gitmeye karar verir. Çünkü, son feryatçı Limni Kalesi’nin düşmek üzere olduğunu bildirmişti. Donanmaya mensup birkaç çektiri ve fırkate, toplam 23 parçadan oluşan bu kayık ve gemilere refakat ediyordu.

Baron de Tott wrote the following in his memoirs:

He (Ali Pasha) built bastions at the narrowest section of the channel (Canakkale - Kilitbahir) further west from the forti^cations and to be combined with these at the Degirmen Cape in Kumeli and Barbiye Cape in Anatolia. He had the other bastions restored. Now the Russians could not be a serious threat against the channel anymore. Since the Turkish artillery men were found to be too naive, he went to Istanbul to found the Artillerymen Learning Center. In the mean time he met Algerian Gazi Hasan Pasha and received information on the Battle of Cesme. But Algerian Gazi Hasan Pasha claimed he could lift the siege by landing a few thousand volunteers on Lemnos transported by small ships and boats, without even taking along cannons, and isolate the Russian ^eet. That project seemed the product of insanity for Baron de Tott. When he went to Istanbul, he told his negative opinions on the project and received this answer in return from the representative of the government who actually had allowed him this act; “In case they fail this way we will get rid of a few loose cannons !” But the Russians who kept the fortress under siege were caught unprepared and ran disgracefully to take refuge in their own ^eet. Turks did not have any other ^re arms but pistols, it still was enough to scare away the Russian ^eet to heave up anchor and run. By this way Algerian Gazi Hasan Pasha accomplished the impossible.

Algerian Gazi Hasan Pasha went to the Seddulbahir Fortress along with the 1070 sailors who were withdrawn from the navy. Ali Pasha was also supposed to send the 2000 troops gathered together by the feudal lords in Canakkale region such as Cihanoglu and Sepetoglu. But after Hasan Pasha waited for seven days in Seddulbahir and the debates with Grand Admiral Cafer Pasha, he visited Ali Pasha to inform that the soldiers that were promised had not arrived yet. Upon this information Ali Pasha called the feudal lords and ordered them to get these soldiers ready and send them.

The feudal lords informed him that the soldiers would be prepared immediately and make it to Seddulbahir on boats three hours after the break of dawn. Algerian Gazi Hasan Pasha arrived in Seddulbahir and embarked the sailors on boats.

Rus Donanmasının Üs Olarak Kullandığı Paros Adası Naussa Limanı, Voyage Pittoresque 1809, Paris

244 Naussa Harbour, Paros Island the base of Russian Fleet

Rus Filosunun Bombardımanı ve Sahile Asker Çıkartılması / Bombardment of the Russian Fleet and Force Protection

Gece karanlığından istifade edilerek 5/6 Ekimde denize açılan kayıklar rüzgarın müsait olmasından dolayı yelken açtılar ve Gelibolu Yarımadası’nın kuzey sahiline doğru yükseldikten sonra Gökçeada’nın güney sahiline yakın olarak seyredildi.

Fakat Kömür Burnu civarından geçerken rüzgar şiddetlenir, Fırkate kaptanları rüzgarın şiddetinden dolayı daha ileri gitmenin sakıncalı olabileceğini rapor etseler de aklında o anda kalenin kurtarılmasından başka bir şey bulunmayan Cezayirli Hasan Bey bu sözlere önem vermez. 6 Ekim 1770 sabahı Limni Adası’nın kuzey kısmında olan Plako ve Soteri burunları geçilerek Yüzbaşı Limanı’na girerler.

Kont Orlov aslında Ekim ayı başlarında Türklerin Anadolu’dan Limni’yi kurtarmak için yardım getireceklerini öğrenmişti. Bu maksatla adanın kuzeyinde karakol yapmaktan sorumlu olan Vestal Gemisi Kaptanı Edmund Shrieve’yi dikkatli olması konusunda uyarır.

Aslında bir savaş gemisi olmayan ancak sonradan topla donatılarak İngiliz Donanması’ndan alınan Vestal gemisinin personeli oldukça azalmıştı. Bunlardan bir çoğu da hastalandığından gemide görev yapabilecek sadece 20 gemici kalmıştı.

As he saw that the forces that were promised to him did not arrive he decided to leave with the galleon sailors in hand. Because the last informant had informed that Lemnos fortress was about to fall. A few galleys and frigates of the navy accompanied these boats and ships which consisted of 23 pieces.

The boats that departed at night on October 5/6 unfurled sails thanks to the winds that started blowing and after navigating towards the north of the Gallipoli peninsula, they changed course and cruised close to the southern coasts of İmbros.

But as they cruised near the cape of Komur Burnu the winds turned gusty. The captains of the frigates reported that further navigating could have its risks. But Algerian Gazi Hasan Pasha did not have anything else in mind but saving the fortress, so he didn’t give these words much credit. On October the 6th 1770, in the morning, they passed by the capes of Plako and Soteri in the north of the island of Lemnos, and entered the Yuzbasi Harbor.

Ancak iaşe durumu oldukça kısıtlı olduğundan bunlar da oldukça güçsüz düşmüştü. Kaptanın personel takviyesi talepleri de karşılanmadığından geminin demir alarak yelken basacak ve seyir yapacak olanağı mevcut değildi.

İngiliz Subay’ın günlüğünde Vetsal gemisi ile ilgili olarak şunlar yazılıdır:

Ekimin 5. günü erkenden Vestal gemisinde bulunanlar Limni Adası’nın poyraz burnundan doğru beş yelkenlinin yaklaşmakta olduğunu gördüler daha sonda yelkenlilerin sayışı 13’ü buldu. Vestal’da bulunanlar doğal olarak bu gemilerin Limni’ye Türklere yardım getirdiklerini düşündüler.

O sırada Kaptan Edmund Shrieve ishalden yatağa düşmüştü. Düşmanın görüldüğü kendisine haber verilince, hemen kıç üstünde kumanda mevkiine götürülmesi emrini verdi. Çünkü gemiyi asla düşmana teslim etmeyi kararlaştırmamışlardı. Rus bandıralarının direğe çekilmesi, topların salkım gülle ile doldurulması emrini de verdi. Aynı zamanda ambar ağızlarına da kafesler kilitlenerek tekne en iyi şekilde savunma haline getirildi. Ancak gemide demirleri kaldıracak kadar adam bulunmadığından eski mevkilerini korumuşlardı.

Bir ara kaptan bulunduğu yerde bayıldı ve aşağıya kamarasına götürüldü. Bununla beraber mürettebatın cesareti kırılmamıştı. Bütün subayların göstermiş oldukları cesaretten dolayı şevklerinin artmasından ötürü ölünceye kadar dövüşmeye ve eğer yenilirlerse düşmandan merhamet beklemedikleri için geminin cephanesini tutuşturup Türklerden son ve şanlı bir öç almaya karar vermiş bulunuyorlardı.

Fakat Türkler Vestal Gemisi’nin üzerine gelmediler. Vestal’dekiler de bir süre sonra Türkleri gözden kaçırdılar. En son öğleden bir saat sonra Türkler hiçbir direnç görmeden karaya çıkıp geldikleri tekneleri geriye Anadolu’ya gönderdiler ve geldikleri yerden adanın kuzey batışı (Karayel) ucuna doğru ilerlediler. Orada Rumların kaçarken bıraktıkları iki büyük sandal türünden iki tekne bulup birini yaktılar diğerini de yakmak üzere idiler. Fakat bu sırada Vestal’in top ateşi altına girmiş olduklarından salkım gülle atışları ile o kadar taciz oldular ki, -hemen sandala binip gemiye hücum edecekleri yerde-bütün hızları ile uzaklaştılar.

Count Orlov had actually found out about the mobilization of the Turkish troops in October for the rescue of Lemnos. He warned Captain Edmund Shrieve of the ship Vestal to be careful about that possibility.

Vestal was in fact not a battle ship but it was purchased from the British Navy after its armament. But it lacked sufficient number of personnel. Most of these were ill and there were only 20 sailors who could do their work on the ship. But since there was not enough food those also became very weak. The personnel support demands of the captain could not be answered properly and there were no personnel for heaving up anchor, filling sails or for navigating.

The British Officer’s diary contains the following on the ship Vestal:

On October the 5th early in the morning, the sailors on Vestal saw ^ve ships that neared Lemnos Island from the northeastern direction, then the number of ships increased to 13. Obviously the crew aboard Vestal thought that these ships were going to help the Turks in Lemnos.

At the time the Captain Edmund Shrieve was ill and in bed due to heavy diarrhea. When he was informed that the enemy ships were seen he ordered the crew to take himself to the stern of the ship. Because they have never negotiated on the potential surrender of the ship to the enemy. He ordered the Russian ^ags to get hoisted on the masts and the cannons get ^lled with grenades. In the mean time the storages were kept under cages and locked, to provide best defense. But since there were not enough men aboard to heave up anchor they preserved their previous positions.

Once the captain had passed out at the spot and was brought downstairs into his cabin. On the other hand the crew still hung on to their courage. They made a vow to ^ght until they die and if they are beaten to a ^nal and reputable revenge against the Turks by putting their ammunition in ^re instead of asking them to show mercy.

But the Turks did not go over Vestal. And they were out of the vision of the crew on Vestal after a while. Finally at one in the afternoon Turks landed without confronting a resistance and they sent back the vessels that they came with to Anatolia and they moved towards the northwest of the island.

Türkler deniz kıyısından hisara geri döndüklerinden Vestal’in tayfalarından bir kısmı hızla sahile inip Türklerin yakmak üzere oldukları sandalı alıp gemiye getirdiler. Eğer istediği yardım Kaptan Edmund Shrieve’ e zamanında gönderilmiş olsaydı onun Vestal gemisi ile Türk teknelerinin yarısını batırıp geri kalan yarısını da kaçmaya mecbur etmesi kaçınılmazdı. Çünkü askerleri getiren tekneler ya çok küçük yada az kuvvetli idiler.

Cezayirli Hasan Bey hemen 110 denizci karaya çıkarak limana hakim olan tepeleri tutar ve gemilerdeki askeri karaya çıkartarak mevcut cephaneleri dağıtır. Buradan Limni Kalesi’ne kadar dokuz saatlik yol vardı. Beş buçuk saat yol yüründükten sonra mola verilir. Burada bir buçuk saat dinlenildikten sonra yola çıkılarak Limni Kalesi yakınındaki Kronos Köyü’ne gelirler ve burada da uzunca bir mola verilerek kalenin vaziyeti hakkında malumat alırlar.

Muhasara altında kalan Türklerin kaleyi teslim teklifini kabul ettiklerini, fakat henüz Rusların kaleye girememiş olduklarını öğrenen Cezayirli Hasan Bey rahatlamıştır. Yerli Hıristiyanlardan birkaç kişiye beş on altın verip, “Gidin Rus Komutanı’na haber verin, on iki bin mükemmel asker ile geldim” diye haber yollar.

Ertesi sabah birdenbire Türklerin adaya çıkmış olduğunu haber alan Amiral Spiridov karşılarına çıkacak Türk kuvvetlerinin gerçekte olduğundan çok daha büyük bir kuvvet olmasından oldukça fazla endişelenmişti. Ruslar, Adaya çıkan Türk kuvvetlerinin on iki bin kişi olduğunu sanmaktaydılar.

Bunun üzerine Kont Orlov adaya çıkardığı Rus askerlerini tekrar Limni Kalesi’nin 5-10 mil güneyinde olan ve Kandiya adı verilen Paşa Limanı’ndaki demirli gemilerine doğru geri çeker. Kont Orlov bilahare iki kalyon, iki fırkateyn, bir humbara ve bir silahlı nakliye gemisi ile 14 Ekim 1770 günü, Limni’de kalan Donanmanın komutasını Amiral Spiridov’a bırakarak hareket eder ve Paros Adası’na gider.

Limni Kalesi kuşatması kaldırılınca Türklerin eline geçmemesi için Limni’nin doğusunda oturan Svyatoslav kalyonu da Ruslar tarafından yakılır. Gazavatı Hasan Paşaya göre “Düşmanın mahuı nabut olan bir kalyondan başka diğer bir gemisi de Limni ile Bozbaba arasında mühimmatıyla beraber garkolmuştur.” Ancak bu husus Rus kaynaklarında yer almamaktadır. Tahminen Yunanlılardan kiralanan teknelerden biri olabilir.

There they found two large boats which were left by the running Greeks, and they burned one of these and they were about to burn the other. In that moment they were within the range of Vestal. And when Vestal started sooting at them they just went away instead of hopping in the boat and attacking Vestal.

Since the Turks followed the coast line and went back to the citadel some of the personnel of Vestal sailed to the coast very fast and brought the boat that the Turks were about to burn to the ship. If the aid requested by Captain Edmund Shrieve arrived on time he would have sunken half of the Turkish boats and force them to return with the remaining half. Because the boats that brought the troops into the island were either too small or too weak.

Algerian Gazi Hasan Pasha immediately landed 110 sailors, controlled the hills that are overlooking the harbor and distributed the ammunition among the sailors who were landed. The road from that point to the fortress of Lemnos would take nine hours. The fi rst break was after five and a half hours of walk. They rested for an hour and a half resumed the walk, arrived in Kronos near Lemnos fortress, took a long break and received information on the status of the fortress.

Algerian Gazi Hasan Pasha had heard that the Turks first accepted the offer to surrender the fortress under siege, but felt relaxed when he found out that Russians had not arrived in the fortress yet. He paid the local Christians a few golden coins to deliver this message: “Go tell the Russian commander I came here with twelve thousand soldiers in excellent condition”.

Admiral Spiridov was worried to confront a more crowded Turkish Army than he had expected, Russians thought that the Turkish forces which landed on the island were twelve thousand people.

Upon receiving this information Count Orlov moved his soldiers to the ships that were moored in the Pasha Harbor also known as Kandiya 5-10 nautical miles south from the island of Lemnos. He later left two galleons, two frigates a bombardier and an armed freight vessel along with the commandership of the fieet to Admiral Spiridov on October 14, 1770, who stayed in Lemnos and he went to the island of Paros.

Liman Önünde Rus Filosu, Philipp Hackert Peterhof Sarayı / Russian Fleet in front of harbour, Phikipp Hackert Peterhof Palace

Cezayirli Hasan Bey Limni Kalesi’ni kurtardıktan sonra boş durmadı, kalenin dışında kendine bir karargah kurar. Aylardır kuşatma altında yaşayan halk günlük işlerini yapamamış, tarlasıyla, hayvanıyla uğraşamamıştı. Rusların bombardımanı sonucunda kale adeta bir harabeye dönmüştü. Kalede yiyecek ve su stokları tükenmiş, cephane azalmıştı.

Derhal çalışmalar başlar ve eksikler tamamlanmaya çalışılır, azalan asker mevcudunu karşılamak içinde silah altına alınabilecek halk göreve çağrılır ve birlikler yeniden teşkilatlanır. Bir müddet sonra Amiral Spiridov bu mağlubiyetten sonra yardıma gelmiş olan Türk kuvvetinin aslında tahminlerinden çok daha az olduğunu anladı ve 17 Ekim 1770 günü tekrar Mondros Limanı’na asker çıkararak Hasan Bey’e meydan okumayı planladı.

Rusların Mondros Limanı’na çıktıklarını öğrenen Hasan Bey halktan da tedarik ettiği süvari askerinin de desteğini alarak gece yarısı yola çıkar. 18 Ekim 1770 sabaha karşı bir baskın yaparak şiddetli bir çatışma ile Rusları mağlup eder ve gemilerine kaçmaya mecbur eder.

After the siege on Lemnos fortress was lifted the galleon called Svyatoslav was put on fire by the Russians not to let the Turks use it. According to Gazavat Hasan Pasha “In addition to an enemy galleon that was destroyed another one of their ships submerged with all its ammunition between Lemnos and Tenedos.” But that matter was not mentioned in the Russian sources. It probably was one of the vessels that was rented from the Greeks.

Algerian Gazi Hasan Pasha did not stop after saving the fortress of Lemnos, he set up the headquarters outside the fortress. The people who were under siege for many months could not perform their daily duties, and they could not work in their■ fields or take care of their animals. After the bombardment by the Russians the fortress became ruins. People ran out of their food and water stocks and the ammunition was very scarce.

People started to refill their stocks right away, the ones who could use weapons were called for active duty to fill in for the missing. The troops were reorganized. Some time later Admiral Spiridov understood that the Turks who came in the island after the defeat were not very too many in numbers.

Cezayirli Hasan Paşa bugün bile geçerli olan detaylı keşif, planlama, aldatma, baskın, propaganda ile düşmanın moralini bozmak gibi harp prensiplerini çok iyi uygulamış ve kalyoncularının kahramanlığına güvenip kendi hayatını tehlikeye atarak zafere ulaşmıştı. Bunları kısaca sıralarsak:

• 1.    Emrinde başlangıçta planlananın sadece üçte biri kadar asker olmasına rağmen Kaleye yardıma gitmek için bir an bile tereddüt etmedi.

• 2.    Çevresindekilerin, hazırlamış olduğu plana muhalefet etmesine rağmen, askerinin cesaret ve kahramanlığına güvenerek kararından bir an olsun vazgeçmedi.

• 3.    Çok iyi bir denizciydi, Limni’ye intikalinde şiddetli rüzgar ve ağır denizin onun için aslında bir avantaj olduğunun farkındaydı. Çünkü, bu ağır havada Rusların denize çıkmayacağını hesaplamıştı.

• 4.    Limni’de karaya çıktıktan sonra kendilerini buraya getiren tekneleri geriye göndererek, askerine artık zaferden başka bir şansları kalmadığını gösterdi. Sahilde kendilerini bekleyen bir tekne olmadığından asker sonuna kadar savaşmak zorundaydı.

• 5.    Tekneleri geri gönderme nedeni olarak askerlerine yeniden yardım getireceklerini belirtiyordu. Böylece askerler yalnız olmadıklarını bilecek ve kendilerini güvencede hissedeceklerdi.

• 6.    Bu tekneleri geri göndermekle aslında bir amacı daha vardı. Rusların bu tekneleri görmeleri halinde adaya kaç kişi çıkarıldığını anlayabilirlerdi

• 7.    Adaya getirdiği asker sayısı, karşısındaki düşmana oranla oldukça azdı, bu yüzden asker miktarını fazla göstererek bir blöf yapacaktı, bir nevi günümüz tabiriyle “Propaganda” yapmıştı.

• 8.    Önceden kale ve çevresi hakkında güzel bir keşif yaparak kullanılan ve daha tenha olan limanları ve yolları çok iyi etüt etti. Sonuçta bilinen ve en işlek limanlar yerine Rusların çok az kullandıkları bir limanı ve kuzey yolunu seçerek kaleye kadar görülmeden intikal edebildi.

• 9.    Kaleye hücum için çok uygun bir zaman seçilmiş böylece baskın prensibi mükemmel olarak uygulanmıştı.

And on October 17, 1770 he again planned to land troops on the harbor of Moudros and challenge Algerian Gazi Hasan Pasha.

Algerian Gazi Hasan Pasha found out about the enemy troops landing in Moudros Harbor and with the support from local people he departed at midnight. In the morning of October 18, 1770 he made a violent raid on the Russians and beat them, he forced them to run to their ships.

Algerian Gazi Hasan Pasha performed the battle tactics such as detailed discovery, planning, disguising, raid, propaganda and humiliation which are used even today and depended on the brave galleonmen and risked his own life to achieve victory. His qualities are in brief:

• 1.    He did not even hesitate one moment to go and save the fortress although he had only one third of the soldiers of the number that was initially planned.

• 2.    Although the people surrounding him were against his plan he did not change his mind and always depended on the courage and bravery of his soldiers.

• 3.    He was an excellent sailor, he actually knew that gusty winds and heavy sea were to his advantage. Because he knew that Russians would not be navigating in such hard conditions.

• 4.    After landing in Lemnos he sent all the vessels that brought them there back to tell his men that they do not have any other chance but to succeed. Since there was no other vessel on the coast that awaited them the troops had to ^ght til they had a result.

• 5.    He told his soldiers that the reason to send the vessels back was to bring bring in new forces. This way they were going to know that they would not be alone, and feel assured.

• 6.    He had another purpose for sending the vessels back. If the Russians saw these vessels they would know how many soldiers were actually brought.

• 7.    The amount of soldiers he brought onto the island was in fact lower than the amount of the soldiers of the enemy, this way he was obviously bluf^ng, this was sort of similar to the “Propaganda” of present.

• 8.    He had thoroughly studied the harbors and roads which were used less frequently by making an expedition ahead of time.

  

  1807 yılında Osmanlı ve Rus Donanmaları Arasındaki Muhabere / Battle between Ottoman and Russian Fleet in 1807

  
  

İngiliz Subayı günlüğünde 18 Ekim günü yaşananlarla ilgili şu satırlara yer verecektir:

Rus Filosu, Limni Kalesi kuşatmasını kaldırdıktan sonra Mondros Limanı’na gitti. Çünkü orada aynı isimli köyde asker ekmeği için fırınlar yapmışlardı. Burada Türkler 700 kişi oldukları halde hisardan bir çıkış hareketi yaptılar ve bütün Rus Donanması’nın gözleri önünde Rusların bütün fırınlarını ve diğer malzemelerini yaktıktan sonra Ruslardan hiçbir tepki görmeksizin ve tek bir asker bile kaybetmeden çok muntazam bir şekilde hisara geri çekildiler.

Aslında zamanında gemilerden kuvvet çıkarılıp da çıkış yapan Türklerle hisarın bulunduğu bölge arasındaki yer tutulmuş olsaydı kale ve bütün ada ele geçirilip Türklerin bu çok atılgan hareketlerinin cezası verilmiş olurdu. Fakat Ruslar bu fırsatı kaçırdılar. Türkler de işin tehlikesini anlayıp hızla geri çekildiler. Her ne kadar bazı cesur Rumlar bunların arkasından gidip 60 kişi kadar öldürdülerse de kendilerine yardım gelmediği için çaresiz geri çekildiler.”

In the end he chose a harbor and the northern road which were not frequently used by the Russians and arrived the fortress without being noticed.

• 9.    The timing for an attack against the fortress was an excellent one, the raid plan was successfully executed.

On the events of October the 18th the British Officer wrote in his diary:

The Russian ^eet went to Moudros Harbor after lifting the siege on the fortress of Lemnos. There they had built bakeries for baking bread to feed the soldiers. But the 700 Turks temporarily left the citadel burned down all the bakeries and all the supplies in front of the eyes of the Russian ^eet and returned to the citadel without an obstruction or even without getting one single soldier killed by the Russians.

If the troops left the ships on time and lined between the Turks who left the citadel and the citadel, then the Turks would be punished real hard for such a daring action by invading the citadel and the entire island. But the Russians missed that opportunity. The Turks were aware of the danger and retreated rapidly. Although some of the Greeks were brave enough to go after them and kill approximately 60 people they retreated while there no one came to help them.”

Bu çatışmadan Gazavatı Hasan Paşa şöyle bahseder:

Bu muharebede Türklerden dahi 150 kişi şehit düştü ve 101 kişi yaralandı. Beş buçuk saat süren bu muharebeden sonra Rusların Limni Adasından bütün bütün ümitleri kesildi. Paros - Noxos, (Nakşa - Bare) adalarına çekilip gittiler. Cezayirli Hasan Bey aldığı esirlerden bir kısmını Rusların Limni kalesinden almış oldukları sekiz rehine ile değiştirerek bunları da kurtarmanın yolunu buldu.

Bundan sonra Limni kalesi’nin Cezayirli Hasan Bey’in kuvvetlerine karşı tertipledikleri hücumlardan sonuç alınamayacağını anlayan Amiral Spiridov, 18 Ekim 1770 tarihinde Limni’den hareket ederek 30 Ekimde Taşoz’a varır. Burada 5 kalyon, 3 firkateyn ile değişik büyüklüklerde birçok gemi toplanır.

İki yıldan beri devam eden harpte, karada ve denizde birçok mağlubiyetlere uğranıldığından padişah III. Mustafa, Limni’nin kurtulduğu haberini duyunca çok sevinir ve Cezayirli Hasan Bey’e üç Tuğlu Vezirlik rütbesi vererek Kaptan-ı Deryalığa getirir. Kendisine bir samur kürk ile bir altın çelenk verdiği gibi askerin yararlık göstermiş olanlarına verilmek üzere dört yüz çelenk ile beş bin kuruş yollar. Bundan sonra Hasan Paşa’ya gönderilen tezkerelerde Gazi unvanının verildiği görülmektedir. Hasan Paşa Limni Adası’ndaki durumu düzelttikten sonra Çanakkale’ye dönecektir.

Limni halkı, başarısız olsa bile Rusların adaya çıkışını unutmamış ve 234 sene sonra icra edilen Rus-Yunan Dostluk Günleri ile ve yaptırılan Orlov Anıtı’yla teşekkür etmişlerdir.

26 Eylül 2004 günü Limni Adası’nda icra edilen Rus-Yunan Dostluk Günleri münasebetiyle her iki ülkenin ileri gelenleri, komutanları ve donanmaları bir araya geldi. Rus Donanması kutlamalar için alışılagelmişin dışında önemli bir katılım gösterdi ve daha sonra Rus Deniz Kuvvetleri Komutanı olacak Karadeniz Donanma Komutanı Koramiral komutasında Karadeniz Filosu’ndan “Moskova kruvazörü ve “Smetlİvy” muhribini Limni’ye gönderdi.

Güvenlik gerekçesiyle Yunanistan ve Rusya tarafından resmi olarak açıklanmasa dahi Rus Devlet Başkanı Sn. Putin’in de bu törenlere Rus Donanması gemileriyle gelerek katılmasının planlandığı bilinmektedir. Ancak o sırada Rusya’da yaşanan okul baskını faciası ve yaşanan trajik olaylar bu katılımın gerçekleşmesini engellemiştir.

The battle was defined in Gazavati Hasan Pasha :

150 people died and became martyrs, 101 were wounded during that battle. It took ^ve and a half hours and the Russians completely lost their hopes on Lemnos island. They departed to Paros - Noxos, islands. Algerian Gazi Hasan Pasha traded some of the slaves that he took with the one enslaved by the Russians in the fortress of Lemnos, and by this way he saved them.

After that Admiral Spiridov perceived that their attacks against the forces of Algerian Gazi Hasan Pasha would be without any results, and on October 18 1770 he departed from Lemnos and arrived in Thasos on October the 30th. Many ships were gathered there including 5 galleons, 3 frigates and others in various sizes

The news about the island of Lemnos being saved made Sultan Mustafa the 3rd very happy in the second year of the war where there were mostly defeats on land and in the sea. He promoted Algerian Gazi Hasan Pasha to Grand Admiral position by giving him the rank of the Vizier with three Plumes. The Sultan also gave him a sable fur coat, and a golden garment, in addition to those he gave him four hundred garments and five thousand piasters to be given to the soldiers who bravely fought. The letters that were sent to Hasan Pasha after that were bearing the title: War Veteran. Hasan Pasha corrected the situation on the island of Lemnos and returned to Canakkale.

The people of Lemnos, although a failure, did not forget the landing of the Russian troops and 234 years later they showed their gratitude with the Russian-Greek Anniversary of Friendship that they organized and the Monument of Orlov they built.

The Russian-Greek Friendship Days on September 26 2004 on Lemnos Island brought together the leaders from both countries. The Russian Navy realized an extraordinary participation for the celebrations and sent the battle cruiser named “Moscow” and destroyer of “Smetlivy” to Lemnos under the command of the Vice Admiral, Commander of Black Sea Naval Forces who later became the Commander of Russian Maritime Forces.

Although this was not declared officially by Russia or Greece due to security purposes it was found that the original plan included a

Öncelikle, Myrina’daki Trinity Katedrali’nde Yunan ve Rus rahiplerinin birlikte görev yaptığı toplu dua ayinleri düzenlenmiş, ayinin ardından topluluk halinde Amiral Alexis Orlov komutasındaki Rus Deniz Filosu ile 1770’te bir toplantı düzenlenmesini sağlayan Limni Başpiskoposu Joachim ve okul müdürü Cosmas’ın mezarına dini bir yürüyüş tertiplenmiştir.

Mezarlıkta yapılan bir anma töreninin ardından aralarında Rus Milli Meclisi Sözcü Yardımcısı Sergei Baburin ve Rusya’nın Yunanistan Büyükelçisi Andrei Vdovin ve Rus Karadeniz Donanma Komutanı Masorin’in bulunduğu Rus delegasyonu anıtlara çelenk bırakmıştır.

Daha sonra Myrina’da deniz kenarındaki toprak set üzerinde Kont Alexis Orlov ve Amiral Dmitry Senyavin adına dikilmiş olan anıtın açılış töreni icra edilmiştir. Sergei Baburin anıtın açılış seremonisinde yaptığı konuşmasında şöyle demektedir.

Limni’nin insanları ve Limni sakinleri denizcilerimizin hatırasını bağrına basıyor ve paylaştığımız tarihin anısını koruyorlar ve saklıyorlar. Biz Ruslar minnettarız, çok müteşekkiriz

Açılan anıtta kalın mermer dilimler bir gemiyi temsil etmekte ve üzerindeki yazıtta: “Yunan bağımsızlığına katkıda bulunan Kont Alexis Orlov ve Koramiral Dmitry Senyavin komutasındaki Rus Filosu’nun denizcileri anısına” ibaresi bulunmaktadır.

Anıtın açılışını Rus Karadeniz Filosu top atışları ve bayraklarla selamlarken, Karadeniz Filosu Bandosu da marşlar çalmaktaydı. Bunları gemilerin geçit töreni izlemiştir.

Napolyon döneminin Rus deniz komutanlarından Dmitry Seryavin 1805-1807 yıllarında Adriyatik ve Ege Denizleri’nde filosuyla Fransız ve Osmanlı Donanmaları’yla savaşmıştır. 19 Haziran 1807’de Limni’ye gitmek üzere yola çıkan bir Türk filosu Ruslarla karşılaşır ve sonradan manastır merkezi olan Athos Dağı karşısında savaşırlar. Bu muharebenin, yıllar sonra 1821’de Yunanlıların yeniden bağımsızlığını kazandığı Yunan ayaklanmasına, ilham kaynağı olduğu kabul edilmektedir.

participation by the Russian President Putin in the ceremonies by cruising with the ships of the Russian Navy. But the tragic school killings disaster that were experienced those days prevented him from participating in the celebrations.

Primarily combined preyer liturgicals were organized in the Cathedral of Trinity in Myrina where Greek and Russian monks worked together. After the liturgicals a march was organized to the memory of the Russian Fleet under the command of Admiral Aleksey Orlov, the Lemnos Hierarch Joachim and the school’s principal Cosmas who arranged a meeting in 1770.

After the memorial service in the cemetery the Russian delegation consisting of Sergei Baburin who was serving as the spokesman for the House of Representatives of Russia, the Ambassador of Russia to Greece Andrei Vdovin and the Russian Navy Commander Masorin placed a garment on the monuments.

Later on the opening ceremony for the Memorial of Count Aleksey Orlov and Admiral Dmitry Senyavin on the embankment on the shore of Myrina was performed. Sergei Baburin made the following opening speech:

People of Lemnos and inhabitants of Lemnos embraced the memory of our sailors and preserved the memory of the history that we share. We, Russians appreciate this and are very thankful.

The large marble plates on the monument represent a ship and the inscription on it contains: “To the memory of the sailors of the Russian Fleet under the command of Count Aleksey Orlov and Vice Admiral Dmitry Senyavin who participated in Greek Independence”.

The opening of the monument was saluted by the Russian Black Sea Fleet by firing guns and hoisting flags. The Black Sea Fleet Band played marching music. This was followed by the parade of vessels.

Dmitry Seryavin who was one of the Napoleon period Russian naval commanders fought against French and Ottoman Navies between 1805-1807 in the seas of Adriatic and the Aegean. On June 19 1807 the Russians confronted the Turkish fleet which had departed to go to Lemnos, and they fought across from the Athos Mountain which was the monastery center.

Uluslararası ilişkiler açısından bakıldığında, Rusların iki asırdan fazla bir süre geçtikten sonra bu tür bir faaliyete ve anıt açılışına en üst düzeyde katılım göstermesi hoş karşılanmaz ve her zaman için üçüncü ülkeye bir mesaj niteliği taşır. Ancak Yunanistan’a bu filoyu gönderen tecrübeli Rus Dışişleri Bakanlığı, Karadeniz’deki Blackseafor ( Karadeniz Deniz İşbirliği Görev Kuvveti), Mavi Akım ve benzeri girişimler sonucu oldukça üst seviyede olan Türk – Rus ilişkilerini de tehlikeye atamazdı. Aynı zamanda bir taşla iki kuş vurmak istiyordu.

Doğru bir kararla Karadeniz Filosu’nun öncelikle İzmir Liman ziyareti yapması sağlandı. Böylelikle Türkiye’nin de gönlü alınmış ve amaçlarının Türkiye’ye karşı bir mesaj göndermek olmadığı belirtilmek istenmişti.

This battle was considered the inspiration source for the Greek Uprising in 1821 where the Greeks gained their independence.

In terms of the International Relations, it is not appropriate for the any country to participate in such a ceremony and monument opening at the highest level, considering that two hundred years were passed and this kind of actions always contain a message to a third country. But the competent Russian Ministry of Foreign Affairs which sent this fleet to Greece could not risk the Russian-Turkish relations which were at its peak due to projects such as the Black Sea Blackseafor (Black Sea Maritime Cooperation Task Force), Blue Stream Gas Project and the like. He also wanted to kill two birds with one stone.

With the right decision he saw to it that the Black Sea fleet primarily visited Izmir Harbor. By this way Turkey was placated and it was shown that they did not mean to send any message against Turkey.

Osmanlı Fırkateyni,Beylerbeyi Sarayı / Ottoman Frigate, Beylerbeyi Palace

Akdeniz Rus Donanması’nın

1771-1774 Yılları Arasındaki
Harekatı

Limni Kuşatması’nın kaldırılmasından sonra Kont Orlov, amiral gemisinin grandi direği şapkasına kaldırdığı özel bir işaret bandırası ile, Amiral Elphinstone Filosu kaptanlarına -Rus İmparatoriçesi adına- Amiral Spiridov komutasına tabii olmalarını istedi. Halbuki Amiral Elphinstone, İmparatoriçe’nin imzası altında olan bir ferman ile kendi filosunun bağımsız amirali olup Amiral Spiridov Filosu ile ancak düşmana birlikte ve daha uygun şartlarda saldırabilmek için ortak komutayı kabul edebilirdi.

Evvela Elphinstone ve 6 Aralık 1770 günü de Spiridov Filoları Taşoz’dan hareketle 15 Aralıkta Naussa Limanı’nda buluştular. 28 Aralıkta Rus Donanması’nda bulunan bütün İngilizler Livorno’ya gitmek üzere izin istediler.

11Ocak1771tarihindeElphinstonebaştaolmak üzere tüm İngilizler Livorno’ya doğru intikale geçerler. Amiral Spiridov, Amiral Elphinstone’nun donanmadan ayrıldığını Türklerin duyup cesaret almalarından çekindiğinden, Amirale denizde karakol görevine gittiğini söylemesini istemişti. Amiral Elphinstone, Livorno’ya varınca Kont Orlov karantina süresi bitene kadar kendisini tanıtmamasını istedi. Amiral Elphinstone. Kont Orlov’un emrine uydu. Kendisi ve oğullarını karantinada Howard olarak tanıttı.

Amiral Elphinstone’un herhangi bir sebep gösterilmeksizin Rusya’ya geri gönderilmesinin gerçek nedeni belli değildir. Rusya İmparatoriçesi de daha sonra Amiral Elphinstone hakkında Amiral Spiridov ve Kont Orlov tarafından gösterilen kin ve kıskançlığa uymuştur. İngiliz Amiral’e Rus Hükümeti tarafından ödeneceği bildirilen maaş ve ödüllerde tam olarak verilmemişti.

18 yy. Paros Liman Portolonu /

18 cent. Portolon of Paros Harbour

The Russian Mediterranean Fleet Operation

1771 -1774

After the Lemnos Siege was lifted Count Orlov asked the ships of Admiral Elphinstone’s fleet on behalf of the Russian Empress to be subject to the commands of Admiral Spiridov, by raising and hoisting a special group of signal pennants on the main mast of the flagship. But Admiral Elphinstone, could only accept an imperial order signed by the Empress, and he could only be the independent Admiral of his own fleet and could only accept the offer of a common commandership under the circumstances where this could serve the purpose of a combined attack against the enemy with the fleet of Spiridov and under more suitable conditions.

First Elphinstone’s then on December the 6th 1770 Spiridov’s fleets departed from Thassos and met in Naussa Harbor on December the 15th. On December 28 all the crew members of British nationality asked for permission to go to Livorno.

On January 11, 1771 Elphinstone and all the British sailors departed for Livorno. Admiral Spiridov was afraid that the Turks would be encouraged to hear that Admiral Elphinstone left and asked the Admiral to tell everyone that he was off to patrol duty. Count Orlov also asked Admiral Elphinstone not to present himself when he arrived to Livorno until the required period for being an incognito ended. Admiral Elphinstone obeyed Count Orlov’s orders. He presented himself and his sons as the Howards.

The real reason behind sending Admiral Elphinstone back to Russia without an explanation is not clear. Even the Russian Empress showed the similar reactions of Admiral Spiridov and Count Orlov of hate and jealousy against him.

The wages and awards that were previously promised by the Russian Government to the British Admiral were not exactly paid.

Therefore Elphinstone’s great grandson was going to appeal to the Russian Government and spend his efforts to get the earnings of his great grandfather.

Bu yüzden Elphinstone’nun torunu aradan 80 sene geçtikten sonra tekrar Rus Hükümeti’ne baş vuracak ve dedesinin hak ettiği parayı almak için uğraşacaktı.

Çeşme’de ele geçirilen Osmanlı kalyonu ise, Mora’da aşırı su almasından dolayı baştan kara yapılmış ve kurtarılamayarak batmıştır. Rodos Gemisi’nin bu şekilde kaybedilmesi Rusları Svyatoslav gemisinin batmasından fazla üzmüştü. Çünkü ele geçirebildikleri tek gemi olduğundan Türkler üzerinde kazandıkları parlak zaferin hatırası olmak üzere onu St. Petersburg Limanı’na götürüp hükümdarlarına ve halka göstermek istiyorlardı.

1770 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:

The Ottoman galleon that was seized in Cesme was driven ashore at Peloponnes peninsula due to extreme leakage but it could not be saved and it sank. Losing the ship of Rodos depressed the Russians more than seeing Svyatoslav sink. It was the only Turkish ship they could seize and it had the memory of the brilliant victory over Turks. They wanted to take it to the harbor of St. Petersburg and show it to their Tsarina and the people.

As of end 1770 the amount of ships of the Russian Fleet in Mediterranean:

c E □	c O' ^	c ra ı_	0» — z o	<0 E E X o	E o <0 K
Naussa	6	7	1	-	1
Patmos	1	1	-	-	1
Mahon	1	-	-	-	1
Livorno	2	1	-	1	-
TOPLAM	10	9	1	1	3

Z İS o x H o	O O	OJ on	§ s. lU- cn	e .& cq cn	Q. cn "O E
Naussa	6	7	1	-	1
Patmos	1	1	-	-	1
Mahon	1	-	-	-	1
Livorno	2	1	-	1	-
TOTAL	10	9	1	1	3

Bu arada Rusya hizmetinde bulunan Danimarkalı Amiral Arf Rusya’dan iki kalyon, bir firkateyn ve on dört nakliye gemisi ile birlikte 5 Ocak 1771 de Naussa Limanı’na gelmişti. Nakliyeler arasındaki 12 İngiliz gemisinde erzak ve mühimmat ile 3.000 kara askeri bulunuyordu.

Paros ve Patmos Adaları’nda kışı geçiren Rus Donanması 1771 ilkbaharında bir faaliyet göstermek istiyordu. Cezayirli Gazi Hasan Paşa ise, Kaptan-ı Derya olduktan sonra Çanakkale’de bulunan 10 gemilik bir filoyu onartmış ve savaşa hazır hale getirmişti. Bu gemilere daha sonra İstanbul’dan gelen 10 gemi daha ilave olacaktı. Bar ve Ülgün’den Mora sularına gelen 6 gemi ile 4 Cezayir gemisi de Rus ablukasını yararak boğaza girer ve buradaki filoya katılır.

Bu suretle Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa emrindeki Donanmayı Hümayun irili ufaklı 30 parça gemiye ulaşmıştır. Bu tarihte İstanbul, Sinop, Midilli ve Rodos Tersaneleri’nde ikişer adet olmak üzere toplam sekiz kalyon ise inşa halindeydi.

In the mean time the Danish Admiral Arf who was at Russia’s service had arrived in Naussa Harbor with two galleons, one frigate and fourteen freight ships on January the 5th 1771. The 12 British ships among the freight ships carried supplies, ammunition and 3000 soldiers.

The Russian fleet which spent the winter in the islands of Paros and Patmos wanted to be active as of spring 1771. In the mean time Algerian Gazi Hasan Pasha had a fleet of ten ships repaired and prepared for battle after he became the Grand Admiral. Ten more ships were going to arrive from Istanbul. After Bar and Ulgun 6 ships that came to the environs of Peloponnes Peninsula and 4 Algerian ships broke the Russian blockade entered the channel and joined the fleet.

By this way the Ottoman Navy under the command of Algerian Gazi Hasan Pasha consisted from a total of 30 ships. At that date eight galleons were to be built, 2 in each of the Istanbul, Sinop, Midilli and Rhodes shipbuilding yards.

Midilli Adası, 1698 / Lesbos Island, 1698

Ruslar bu donanmayı henüz takviye edilmeden ve muharebe kifayeti yükselmeden Çanakkale Boğazı’nın dışına çekip Çeşme Muharebesi benzeri bir zafer kazanmak istiyorlardı. Kont Orlov aslında tekrar Limni’ye hücumdan çekiniyordu, çünkü buranın Gazi Hasan Paşa tarafından takviye edildiğini biliyordu.

Midilli’yi bir baskın ile ele geçireceğini ve bu esnada henüz teşekkül etmekte olan Osmanlı Donanması’nı bir tuzağa düşüreceğini ümit ediyordu. Rus Donanması 1770’de Çeşme ve Limni’de iki kalyon ve bir firkateyn kaybederek mevcudu 7 kalyon ve üç fırkateyne inmiş ise de, Manyadaki yedi gemiye el koyduğu gibi, Rusya’dan önemli miktarda yardım almış olduğundan geçen yıldan daha kuvvetliydi ve bu yüzden kendisine güvenebiliyordu. 1771 başında Rusların Ege Denizi’nde yedi kalyon, 8 fırkateynleri ve birkaç silahlı gemileri bulunuyordu.

2 Ağustos 1771 günü Paros güneydoğusunda Triyo limanında bütün Rus Donanması (10 kalyon 9 firkateyn, l humbara gemisi ve nakliyesi) toplandı. Orlov Livorno’dan Paros adasına gelerek yine komutayı ele aldı.

Russians wanted a victory before this fleet received backing and their combat proficiency increased, they were to force them out of the Canakkale Channel and win the battle as they did in Cesme. Count Orlov actually was holding off from attacking Lemnos once more because he knew this place was in fact backed by the forces of Algerian Gazi Hasan Pasha.

He knew that he could raid and seize Lesbos and hoping that he could entrap the Ottoman Fleet which was just starting to recuperate. Although the Russian Navy had lost two galleons and a frigate at Cesme in 1770, and the number of their ships decreased to 7 galleons and three frigates, it was still stronger since they seized seven ships and received an important amount of aid from Russia, therefore he had selfconfidence. In the beginning of 1771 Russians had seven galleons, eight frigates and a few armed vessels in the Aegean Sea.

On August 2 1771 the Russian Navy gathered in the southeast of Paros (10 galleons, 9 frigates, l bomb ship and freight ship). Orlov came from Livorno to Paros island and again took over the commandership.

On August 17 1771 Count Aleksey Orlov’s brother Count Fyodor Orlov came to Rhodes with a galleon and two frigates and started

Rus Filosu Önünde, Kasım Jacob Phhilipp Hackert, Petershof Sarayı / Russian Fleet, Philipp Hackert, Peterhof Palace

17 Ağustos 1771 günü Aleksi’nin kardeşi Teodor Orlov bir kalyon ve iki fırkateyn ile Rodos’a gelip muharebeye girişti ise de gördüğü direniş üzerine üç gün içinde geri dönmeye mecbur kaldı.

27 Ağustos 1771‘de Spiridov - Arf birleşik filoları, Eğriboz’a asker çıkartarak muharebeye girişirlerse de onlarda gördükleri şiddetli direniş üzerine askerlerini tekrar gemilere almak zorunda kalırlar.

15 Ekim 1771 tarihinde bütün Rus Donanması tekrar Çanakkale Boğazı önünde birleşti ve Midilli’ye hareket etti. 11 Kasım günü Midilli önüne gelerek kale bombardımana tutulur. 13 Kasım 1771 günü Ruslar karaya çıkarlar ancak diğer adalarda karşılaştıkları direniş burada da söz konusudur. Sadece iki gün tutunabilen Ruslar, 15 Kasım günü askerlerini tekrar gemilere alırlar ve ertesi gün Midilli’den Naussa’ ya hareket ederler.

Gazavat-ı Hasan Paşa’ya göre Rusların Midilli Harekatı şu şekilde sonuçlanacaktır:

Karadaki kızak larda inşa edilmekte olan bir kalyon ile iki çektiriyi Ruslar yaktılar. Hasan Paşa Rusların bu hareketini takip ile Limni’nin imdadına koştuğu gibi Midilli’yi kurtarmayı da vazife bildi. Hazırladığı kuvvetleri küçük ka yıklarla Anadolu kıyısında Çakmak denilen mevkiden gece Midilli Adası’na geçirmeye muvaffak oldu ve Midilliyi muhasara eden Rusların üzeri ne hücum ederek onları mağlup ve muhasarayı kaldırmaya mecbur etti.

Bu esnada Rus Donanması’ndan bir kalyon limandan çıkmaya muvaffak olamadığından içindeki 25 personel ile birlikte ele geçirilir. Sonra da yakılır ve yanan Türk kalyonunun intikamı böylece alınmış olur.

Midilli Adası’nın savunması için gerekli hazırlıklar yapıldıktan sonra Cezayirli Hasan Paşa tekrar Çanakkale’ye döner.

Çeşme Savaşı’ndan sonra RuslarAkdeniz’deki Türk sahillerinin abluka altına alındığını ilan ederler. Ancak binlerce mil uzunluğunda olan bu sahilleri fiilen abluka etmek Rus Filosu’nun imkan ve kabiliyetlerinin dışındaydı. Rus hükümeti, Baltık Filosu’nun hareketi esnasında Petersburg’daki elçilere :

“Amirallerimiz, Hıristiyan gemilerinin seyrüseferini engellemeyeceği gibi bunları Kuzey Afrika korsanlarının tecavüzlerinden muhafazaya çalışacaktır ve bütün devletlerin

fighting but upon the resistance that he confronted he was obliged to return within three days.

On August 27 1771 the united fleets of Spiridov and Arf, landed troops on Euboea and fought but the strong resistance by the enemy forced them to return to their ships.

On October 15 1771 the entire Russian Fleet gathered in front of the Canakkale Channel again and departed for Lesbos. On November 11 they were in front of the Lesbos Fortress and bombarded the fortress. On November 13, 1771 Russians landed but they confronted the similar resistance they found on the other islands. Russians could hold on for two days and on November 15 they embarked their troops again on the ships and departed for Naussa the next day.

According to Hasan Pasha the Lesbos operation of the Russians resulted like this:

The Russians burned the galleon and two galleys that were being built on land inside the shipbuilding yards. Just as he ran for help in Lemnos Algerian Gazi Hasan Pasha pursued the actions of Russians and he thought it was his duty to be saving Lesbos, He succeeded to mobilize the small forces that he had prepared on small boats from the location called Cakmak on the Anatolian shores to the island of Lesbos and attacked on the Russians who kept the island under siege. He had beaten them and forced them to lift the siege.

In the mean time a galleon of the Russian Navy which could not leave the harbor, was seized with its crew of 25 people. The galleon was burned later, and that was the revenge of the Turkish galleon that was put on fire.

After the necessary preparations for the defense of Lesbos, Algerian Gazi Hasan Pasha returned to Canakkale.

For the Russians the Battle of Cesme had marked the day the Mediterranean coasts of the Ottoman Empire was subjected to a blockade. But a physical blockade of these coasts which were thousands of miles long was beyond the power and ability of the Russian Fleet. The explanation by the Russian government to the Ambassadors at St Petersburg on the blockade during the mobilization of the fleet from the Baltic Sea and the act of blockade were contradicting each other:

Rusların Midilli’ye çıkması ve tersanedeki gemileri yakması 13 Kasım 1771 Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı / Russian landing on Lesbos Island and Burning of the Ships at the Yard, November 13, 1771 Jacob Philipp Hackert, Petershof Palace

ticaret gemileri her yerde ve her surette imkan nispetinde filolarımızın himayesi altında bulunacaktır” diye verdiği izahat ile abluka hareketi birbirine muhalifti.

Fakat Ruslara karşı tarafsız bir politika izleyen İngilizler bu hususta bir itirazda bulunmadılar. Yalnız İzmir’e gitmekte olan Hevreux adındaki bir Fransız ticaret gemisinin içindeki 39 Türk yolcunun esir ve kargosunda bulunan malzemenin müsadere edilmesi üzerine Fransızlar şikayet ettiler. Petersburg’daki Fransız Elçisi Rus Dışişleri Bakanı Kont Panin’e bir nota vererek tutuklanan Türk yolcuların serbest bırakılması ve müsadere edilen malzemenin iadesi ve gemi sahiplerine tazminat verilmesini ve bundan sonra bu gibi bir olayla karşılaşılmaması maksadıyla amirale kesin bir emir gönderilmesini talep eder.

Fransız gemisi hakkındaki talep kabul edilmekle beraber abluka kaldırılmıyordu. Ruslar Limni ve Midilli Adaları’nı almaktan ümitlerini kestikten sonra Paros Adası’nı hareket üssü olarak belirleyecek ve ablukaya devam edeceklerdir.

“Our Admirals will not be blocking the navigation of the Christian vessels in contrary they will safeguard them against the attacks of the North-African pirates. All the trade ships of every country will be everywhere under the protection of our fleets”.

But the British who followed neutral politics against the Russians had not opposed to that. Only the French complained upon the confiscation of the material and slaves of 39 Turkish passengers inside a French trade ship on its way to Izmir named Hevreux. The French Ambassador in Petersburg sent a note to Count Panin on the liberation of the Turkish passengers who were arrested and the return of the material confiscated, and in addition, paying compensation to the owners of the French vessel and sending a definitive order to the admiral to keep him from repeating such a mistake.

Although the request for the French ship was accepted the blockade was not lifted. After the Russians gave up their hopes about seizing Lemnos and Lesbos islands, they used the island of Paros as their base and continued the blockade.

1771 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:

• * 10   Kalyon

• * 22   Fırkateyn

• * 5    Silahlı Nakliye Gemisi

• * 3    Humbara Gemisi

• * 3    Kadırga dan ibarettir.

As of late 1771 the Russian fleet in the Mediterranean consisted of:

• * 10   Galleons

• * 22   Frigates

• *    5 Armed freight ships

• * 3    Bomb ships

• * 3    Galleys

1772 Yılı Rus Donanması Ege Harekatı

Russian Navy’s Aegean Operation in 1772

1770 yılında Mora’ya çıkan Ruslar aynı zamanda Mısır’da da büyük bir isyan çıkarmaya uğraşıyorlardı. Nisan ayında Patmos’dan çıkan bir fırkateyn ve üç çektiri ile altı Rum çektirisi 29 Mayıs’ta Dimyat’ta birleşir ve Hayfa’ya gelir. Daha sonra 18 Haziran 1772‘de Beyrut Kalesi üç gün süreyle bombardımana tutulur. 22 Haziran günü ise karaya asker çıkarılır ancak şiddetli bir direnişle karşılaşılması üzerine askerler tekrar gemilere geri alınır. Rus gemileri de 30 Temmuz günü Naussa’ya geri döner.

29 Haziran 1772’de Rus Donanması ile dört ay süreli bir barış anlaşması yapılır.

29 Ekim 1772 de dört aylık barış dönemi son bulduğundan tekrar savaş başlar. Amiral Greig dört kalyon, beş fırkateyn ve bir humbara gemisi ile 2 Kasım 1772 tarihinde Çeşme’yi bombardıman eder.

Çeşme bombardımanını müteakip Çanakkale Boğazı’na hareket eden Greig Filosu’na ait bir kalyon Bozcaada - Taşoz arasında keşif – karakol esnasında karaya oturur. Mora batısında ise Rus Konayef Filosu da 8 Kasım günü Patros açıklarında Ülgün Filosu ile çatışır ve 15 Kasım 1772’de Ege Denizi’ne döner.

1772 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:

• *    13   Kalyon

• *    18    Fırkateyn

• *    5     Silahlı Nakliye Gemisi

• *    2    Humbara Gemisi

• *    4 Kadırga dan ibarettir.

In 1770 the Russians who landed in Peloponnes Peninsula were also trying to start a big uprising in Egypt. One frigate, three galleys and six Greek galleys that left Patmos in April were gathered on May 29 in Damietta and together they went to Haifa. After that on June 18, 1772 the fortress of Beirut was bombarded for three days. On June 22 troops were landed but after confronting a fierce resistance the troops returned to their ships. Russian ships returned to Naussa on July 30.

On June 29 1772 the Russian Fleet signed a peace treaty to last four months.

On October 29 1772 when the treaty was over the battle was resumed. Admiral Greig bombarded Cesme with four galleons, five frigates and a bomb ship on November 2 1772.

After the bombardment of Cesme a galleon of the fleet of Greig ran ashore between its expedition-patrol trip between Tenedos – Thassos, on the way to Canakkale. In the west of Peloponnes Peninsula the Konyef Fleet of the Russians was in combat against the Ulgun Fleet in the environs of Patros island on November 8, and it returned to Aegean Sea on November 15 1772.

As of late 1772 the Russian fleet in the Mediterranean consisted of:

• *    13   Galleons

• *    18    Frigates

• *    5 Armed freight ships

• *    2    Bomb ships

• *    4     Galleys

1773 Yılı Rus Donanması Ege Harekatı

21 Şubat 1773’te Mikoni Adası’ndan keşfe çıkan Asya kalyonu bütün mürettebatı ile batıp kaybolur ve hiç bir iz bulunamaz.

Bulut Kapan Ali Bey diye şöhret kazanan Kölemen Beyi 1772’den beri Ruslardan gördüğü yardımlardan yararlanarak Mısırdaki Türk hakimiyetine son vermeye teşebbüs etti.

Bu harekat esnasında Rus Filosu’ndan ayrılan bir grup (3 fırkateyn, 6 çektiri, 2 kadırga, 5 Rum çektirisi, 1 silahlı nakliye) 6 Temmuz 1773’de Beyrut Limanı’nı topa tuttuktan sonra karaya asker çıkardı. Fakat karaya çıkanlar büyük zayiat vererek denize döküldüler. Bilahare Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından Mısır ve Filistin asileri de temizlenmiş, daha evvel Ali Bey’e yardım için Mısır’a çıkarılan 400 Rus askeri öldürülmüştür. Rus Filosu daha sonra sene sonuna kadar bu sularda dolaşmıştır.

Elmanof emrindeki Rus Filosu (4 kalyon, 3 firkateyn, 3 humbara gemisi, 1 silahlı nakliye) 1773 yılı 11 Ağustosunda Bodrum Kalesi önüne gelerek karaya asker çıkarır ve kaleyi bombardımana tutar. Aynı günde Spiridov emrindeki diğer Rus Filosu da (4 Kalyon, l fırkateyn) Sisam Adası’na demirler. 12 Ağustosta Elmanof Bodrum’da muharebeye devam etti ise de bir netice alamadığından askeri tekrar gemilere alıp 13 Ağustos günü Bodrum’dan İstanköy’e hareket eder.

16 Ağustos’ta İstanköy Kalesi’ne ateş açar ve karaya asker çıkarır. Üç gün süreyle şiddetli bir çatışma yaşanır. Fakat Cezayirli Hasan Paşa’nın Ege Denizi kıyıları ve adalarındaki Türklere verdiği şanlı örnekleri unutmamış olan İstanköy’ün Türk kahramanları sadece savunma ile yetinmediler ve kaleden bir sürpriz bir çıkış yaparak sekiz saatlik bir mücadeleden sonra Rusları, gemilerine kaçmaya mecbur ettiler. Böylece kuşatma sona ermiştir. Bu muharebede Ruslardan 500 kişi ölmüş, 7 top ile 100 kantar baruta el konulmuştur.

Bu başarısızlık üzerine Ruslar 18 Ağustos günü askerlerini gemilere alıp ertesi gün hareket ederler. 29 Ağustos’ta Rusların iki filosu Lipsoarki Adaları arasında tekrar buluşurlar. Bilahare Eğriboz’da Tunus gemileri ile Rus Filosu arasında bir çarpışma olmuştur.

Russian Navy’s Aegean Operation in 1773

On February 21 1773 the galleon named Asia departed from the island of Mikonos had sunken with all its crew on board, and no trace was found.

The Keulemen Beigh which was famed as Bulut Kapan Ali Bey tried to put an end to the Turkish hegemony in Egypt thanks to the aid he received from Russians since 1772.

During this operation a smaller fleet that was separated from the Russian Fleet (3 frigates, 6 galleys, 2 galley reale, 5 Greek galleys, 1 armed freight ship) bombarded Beirut Harbor on July 6 1773 and landed troops. But there were many casualties, most of these troops drowned in the sea. After a while the rebels in Egypt and Palestine were annihilated by Algerian Gazi Hasan Pasha, and the 400 Russian soldiers which were brought to Egypt to aid Ali Bey were also killed. Later on the Russian Fleet navigated in these waters till the end of the year.

The Russian Fleet under the command of Elmanov (4 galleons, 3 frigates, 3 bombardier vessels, 1 armed freight ship) moored before the Bodrum Fortress on August 11, 1773 landed troops and bombarded the fortress. The same day the other Russian Fleet under the command of Spiridov (4 Galleons, 1 frigate) anchored near the island of Samos. Although Elmanov continued combat in Bodrum on August 12th, left for the island of Kos on August the 13th since there were no results.

On August the 16th started Russian Fleet flring and at the Fortress of Kos and landed troops on the island. There were flerce combats that lasted three long days. But the Turkish defenders of Kos inspired by the glorious examples of Algerian Gazi Hasan Pasha on the Aegean Coasts of Anatolia and the Aegean Islands were not going to be satisfled with defending their positions alone. And made a surprise exit from the fortress and after a battle that lasted eight hours they forced the Russians to run to their ships. By this way the siege was completely ended. During this battle 500 Russian soldiers were killed 7 cannons and 5.5 tons of gunpowder were conflscated.

Çeşme’nin İkinci Kez Bombalanması ve Teknelerin Yakılması 24 Kasım 1772, Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı / Chesme’ s second bombardment and the burning of the ship in the harbour Nov 24th 1772, Jacob Philipp Hackert Peterhof Palace

1773 yılı sonu itibarıyla Akdeniz’deki Rus Donanması mevcudu:

* 11 Kalyon

* 17 Fırkateyn

* 3 Silahlı Nakliye Gemisi

* 3 Humbara Gemisi

* 6 Çektiri den ibarettir.

Upon their failure Russians embarked their soldiers on August the 18th and departed the next day. On August 29 two Russian fleets met again between the islands of Lipsoarki. Later on there was a battle in Euboea between the Tunisian ships and the Russian Fleet.

As of late 1773 the Russian fleet in the Mediterranean consisted of:

1774 yılında Elmanof emrinde beş kalyon, üç fırkateyn ve bir humbara gemisinden oluşan Rus Filosu 7 Haziran 1774 günü Çeşme’ye gelmiş, 9 ve 10 Haziran günleri şehri ve kaleyi topa tuttuktan sonra 15 Haziran günü Midilli’ye, 25 Haziran günü ise Gökçeada’ya demirlemiştir. Son olarak 26 Temmuz’da Taşoz’a gidilmiş ve bilahare Rus Filosu Rusya’ya geri intikale geçmiştir.

• * 11   Galleons

• * 17   Frigates

• *    3 Armed freight ships

• * 3    Bombardier ships

• * 6    Galleys

On June 7, 1774 the Russian fleet under the command of Elmanov which consisted of fl ve galleons, three frigates and one bombardier ship arrived in Cesme, bombarded the fortress and the town on June 9th and 10th. The fleet anchored near Lesbos on June 15th, and near İmbros on the 25th. Finally went to Thassos on the 26th, and the Russian Fleet started to retreat at that date.

Rus Filosu Mısır Sahillerinde Jacob Philipp Hackert, Petershof Sarayı / Russian Fleet at Eygpt Jacob Philipp Hackert, Petershof Palace

Çeşme Madalyasının Ön ve Arka Yüzü / Front and near side of Chesme medal

5.3 Çeşme Savaşının Sonuçları ve Yapılan Hatalar

5.3 Lessons learned and Results of the Battle of Chesme

Çeşme Savaşı’nın Rusya’daki Yansımaları

Çeşme Savaşı Saint Petersburg’ta büyük şenlikler düzenlenmesine neden olmuş ve tüm Rusya’da geniş çaplı büyük propagandalarla duyurulmuştur.

Katerina, bu savaşa katılanları cömertçe mükafatlandırdı. A.G.Orlov’a I. derece Aziz Georgiy madalyası, hayatı boyunca Keiser Sancağı’nı saklama hakkı ve onu armasına eklemek için izin ile Çesmenskiy unvanı verildi. Amiral G.A.Spiridov Andreyev Haçı’nı ve bazı köyleri aldı. F.G. Orlov ve S.K. Greig II. derece Georgiy madalyaları ile cömertçe para ödülleri aldılar. Bu sefere katılıp da ödül veya madalyadan mahrum edilen birkaç kişi arasında Amiral Elphinstone bulunmaktaydı.

Saint Petersburg’da çeşme isimli bir saray ve sarayın bahçesinde büyük bir kilise yapılmıştır. Bunların dışında da ayrıca bir de “ Çeşme Anıtı” dikilmiştir. Bu anıtın altındaki kaide üzerinde Çeşme Savaşını anlatan rölyefler yer almaktadır. Bu anıtın hemen karşısında ise Çeşme Hamamı bulunmaktadır.

Bu anıt eserler turistlere gezdirilmekte, Çeşmeadınınizahıiçindebaskınanlatılmaktadır.

İnşa edilen gemilere de ardı ardına “Çeşme” adı verilerek bu ad yaşatılmaktadır.

Reflections of the Battle of Cesme in Russia

With the Battle of Cesme big celebrations were organized in Saint Petersburg and the victory was announced through large scale propaganda activities throughout Russia.

Catherine generously awarded the participants of this war. A.G.Orlov was awarded 1st degree Saint Georgiy medallion, life long right to preserve the Kaiser’s Flag, permission to hoist this on his mast, and the title of Cesmensky. Admiral G.A.Spiridov was awarded the cross of Andreyev and some villages. F.G. Orlov and S.K. Greig were awarded 2nd degree Georgiy medallions and generous money awards. Admiral Elphinstone was among the people who were assigned during this campaign but were never awarded.

A palace named Cesme and a church in the garden of this palace were built in Saint Petersburg. In addition to those a monument was built and called the“ Cesme Monument”. There are reliefs on the pedestal of this monument, which describe the Battle of Cesme. Right across from the monument there is a bath of Cesme.

These monuments are currently tourist attractions, where tourists visit and they are informed on the raid of Cesme.

İlk olarak hemen iki yıl sonra Amiral Çiçagof komutasında Ege’ye gönderilmiş olan Rus filosundaki kalyonlardan birinin ismi Çeşme Kalyonudur. Çeşme isimli bir firkateyn Sinop baskınında kullanılmıştır.

Kont Alexi Orlov’a II Katerina tarafından Çeşme Kontu (Graf Cesmenskiy) unvanı verilmiş bu galibiyetin hatırasını ebedileştirmek için ise madalya ihdas edilmiştir. Subay ve askerlere verilmek üzere hazırlatılan bu madalyaların üzerinde “Bende Oradaydım” ifadesi bulunuyordu.

1771 yılında yanda resmi bulunan Philippe Hackert isimli bir Alman ressama da II. Katerina’nın sarayına koymak üzere Çeşme baskını ile ilgili tablo siparişi verilmişti. Ancak bu savaşı görmemiş olan bu ressamın o anı yaşayabilmesi içinde Livorno Limanı’nda 60 Toplu St. Barbara isimli Rus gemisi havaya uçurulmuş ve o anı resmetmesi talep edilmişti. Philippe Hackert tarafından yapılan bu resim yukarıdadır,

Saint Petersburg’ta bulunan II. Katerina’nın sarayında Çeşme Salonu adında bir salon bulunmaktadır. Bu salon tamamen Çeşme Savaşı’nı tasvir eden tablolarla doludur. Gatchina Sarayı’nda da yanda fotoğrafı görülen Çeşme Galerisi adı verilen ve sadece Çeşme Savaşı’na ait tabloların yer aldığı bir koridor bulunmaktadır.

Ege Denizi seferlerine katılan Rus denizcilere ödenecek ödül 1776 yılında belirlenir. 8 Ağustos 1776 tarihinde ödül olarak toplanan para 630.388 Ruble olmuştur.

The ships that are being built are also called “Cesme” one after the other, to make the name survive. The first Russian fleet that was sent to the Aegean under the command of Admiral Chichagov two years from the battle contained a ship named the Galleon of Cesme. A frigate named Cesme was used during the raid against Sinop.

Count Aleksey Orlov was granted the title Count of Cesme (Graf Cesmensky) by Tsarina Catherine the 2nd and a medallion to eternalize the memory of the victory. The medallions that were prepared to be given to the officers and soldiers were bearing the words: “I Have Been There”.

A painting was ordered to a German painter called Philippe Hackert in 1771 (picture on the right) to be placed in the palace of Catherine the 2nd and describing the raid of Cesme. But the artist had not seen that battle therefore a Russian ship St Barbara with 60 cannons was blown up at the Harbor of Livorno, for him to experience a similar feeling, and he was told to paint that moment. The painting by Philippe Hackert is the picture above,

Catherine the 2nd’s palace in Saint Petersburg contains a hall named the Cesme Hall. That hall is completely filled with paintings that describe the Battle of Cesme. Also the Palace of Gatchina contains a corridor called the Gallery of Cesme where only the paintings on Cesme Battle were hung on the walls.

The awards to be paid to the Russian sailors who participated in the Aegean Sea campaign was defined in 1776. On August the 8th 1776 the award money that was collected was a total of 630.388 Rubles.

Çeşme Kilisesi / Chesme Church

Çeşme Sütunu / Chesme Monolith

Çeşme Hamamı / Turkish Bath in Chesme

Osmanlı – Rus Donanmalarının

Mukayesesi ve

Yapılan Hatalar

Comparison of Ottoman and Russian Navies and Lessons Learned

1768 yılında Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya harp ilan edildiğinde Osmanlı Donanması’nda 22 kalyon ve 22 çektiri hazır ayrıca, 8 kalyon ve 40 çektiri inşa halinde bulunmaktaydı. Çeşme Deniz Savaşı esnasında Osmanlı Donanması envanterinde yaklaşık 2426 kalyon ve 40 çektiri sınıfı gemisi bulunduğu kıymetlendirilmektedir.

Çeşme Deniz Savaşı’na Osmanlı Donanması, 26 Mart 1770’de Midilli Adası muhafızlığından Kaptan-ı Derya’lığa getirilen Hüsamettin Paşa komutasında, on kalyon bir baştarda, altı kadırga ve beş perkende ve değişik tiplerde küçük tekneler ile iştirak etmiştir. Bu gemilerde yaklaşık sekiz yüz elli ile dokuz yüz elli arası top bulunduğu kıymetlendirilmektedir. Osmanlı kalyonların isimleri ve inşa yılları şu şekildeydi:

Burc-u Zafer (Kapudane Cezayirli Gazi Hasan Paşa sancak gemisi) Üç ambarlı (1770)

Hısn-ı Bahri ( Patrona Ali Bey sancak gemisi) Üç ambarlı, (1758)

Ziver-i Bahri ( Riyale Cafer Bey sancak gemisi ) Üç ambarlı (1752)

Mukaddeme-i Şeref (1760)

Semend-i Bahri (1760)

Mesken-i Bahri (1770)

Peleng-i Bahri (1770)

Tılsım-ı Bahri (1770)

İkab-ı Bahri (1770)

Seyf-i Bahri (1768)

Bu savaşa katılan Rus Donanması’nda ise, dokuz kalyon, üç fırkateyn, bir humbara gemisi, dört ateş kayığı ve dört silahlı ticaret gemisi bulunmaktaydı. Ancak beş sene boyunca Ruslar sürekli olarak Rusya’dan takviye olarak gemi getirmişler, Yunanlıların teknelerine el koymuşlar veya komutalarına almışlar ayrıca İngiltere’den gemi kiralamışlardır. Rus Donanması sonradan kiralanan ve Yunanlıların teknelerinde bulunanlarla birlikte yaklaşık dokuz yüz topa sahipti.

In 1768 when the Ottoman government declared war against Russia they possessed 22 galleons, 22 galleys which were already in service. In addition to those 8 galleons and 40 galleys were being built. It is assumed that during the Cesme Battle the Ottoman Navy had approximately 24-26 galleons and 40 galleys in its inventory.

The Ottoman Fleet participated in the Battle of Cesme with ten galleons, one galley reale, six galleys, five brigantins and small vessels in various types under the commandership of Husamettin Pasha who was brought to the Grand Admiral position from the Island of Lesbos on March 26 1770 where he was on duty as the warden of the island. It is assumed that these ships contained approximately between eight hundred fifty and nine hundred cannons. The names and building dates of the Ottoman galleons are:

Burc-u Zafer (Flagship of Full Admiral and Veteran Cezayirli Gazi Hasan Pasha) with three storages (1770)

Hisn-i Bahri ( Vice Admiral Ali Beigh’s Flagship) with three storages, (1758)

Ziver-i Bahri ( Rear Admiral Cafer Beigh’s Flagship) with three storages (1752)

Mukaddeme-i Seref (1760)

Semend-i Bahri (1760)

Mesken-i Bahri (1770)

Peleng-i Bahri (1770)

Tilsim-i Bahri (1770)

Ikab-i Bahri (1770)

Seyf-i Bahri (1768)

There were nine galleons, three frigates, one bombardier ship, four fire boats and four armed trade ships in the Russian Fleet during the battle. But five years long the Russians continuously brought ships from Russia, they had confiscated or taken over the command of the Greek ships, in addition to those they had rented ships from Britain. The Russian Fleet owned approximately nine hundred cannons together with the rented ones and the ones in the vessels of the Greeks.

Osmanlı Çektirileri Limanda / Ottoman Galleys in Harbor

Savaş Sonrası Çeşme Limanı’nı Gösteren Gravür Voyoge Pittoresque 1809 / Engraving showing the Chesme Harbour after the battle Voyage Pittoresque 1809

Çeşme Deniz Savaşı’nın Osmanlı ile Rus Donanması arasında geçtiği bilinir. Ancak Rus komuta heyetinde üst düzey İngiliz ve Danimarkalı amiraller görev yapmış, kalyon kaptanları ve subaylar arasında da İngiliz, Fransız, İsveçli, Arnavut ve Yunanlı subaylar bulunmaktadır. Yani Osmanlı’nın karşısında Ruslar değil aslında bir Haçlı Donanması yer almaktadır.

Birçok kaynakta Çeşme Deniz Savaşı sonunda tüm Osmanlı Donanması’nın yok edildiği yazılıdır. Burada kastedilen husus, Çeşme Savaşı’na katılan tüm donanma gemilerinin yok edildiği hususudur. O tarihte Osmanlı’nın elinde yaklaşık 26 kalyon ve 30 çektiri bulunmakta idi. Dolayısıyla aslında Çeşme’de kaybedilen donanmanın gemi adedi olarak yaklaşık üçte biri kadardır.

Osmanlı kayıpları konusunda da on iki binlere kadar çıkan rakamlar telaffuz edilmektedir. Halbuki yapılan muharebelere katılan toplam denizci sayısı bile bu kadar değildi.

Çeşme Limanı’nda baskın gecesi personelin birçoğunun karaya çıkmış olduğu, gemilerin sahile 100-200 metre yakınlıkta demirli bulunduğu, küçük teknelerin ise zaten kıyıda olduğu bilindiğinden, toplam kaybın beş bin rakamının üzerinde olmasının çok düşük bir ihtimal olacağı kıymetlendirilmektedir. Büyük gemi olarak ise toplam on kalyon, on bir çektiri kaybedilmiştir.

According to the common knowledge the battle of Cesme was between the Ottomans and the Greeks. But high ranking Admirals from Britain and Denmark were also on duty in the Russian Command Staff, and there were personnel of British, French, Swedish, Albanian and Greek nationals among the galleon captains, and other officers. Namely Ottomans were not fighting against Russians but the Fleet of Crusaders.

Many sources wrote that the entire Ottoman Navy was destroyed in the end the Battle of Cesme. What really meant was that all the naval ships that contributed in the battle were destroyed. At the time Ottomans had 26 galleons and 30 galleys. Therefore what in fact was lost in Cesme amounted to approximately one third of the Armada.

There are also figures surmounting twelve thousand for the human losses of the Ottomans. Actually not even the number of the sailors involved in the sea battles were close to that figure.

Since it was known that most of the personnel landed in Cesme Harbor the night of the raid, that the ships were not moored further from the coast more than 100-200 meters, that the smaller vessels were already at the shore, total number of losses could hardly be over■ five thousand people. The losses in terms of larger ships were ten galleons and eleven galleys.

Rus Hidrografi Başkanlığı arşivi kayıtlarında Rus Donanmasının 1769-1774 yılları arasında yaptığı seferle ilgili olarak kayıp ve kazançların yazıldığı bir belge bulunmaktadır. Buna göre sefere gönderilen 18 büyük gemi kaybedilmiş, 12.200 denizcinin ise 4.518’i geri dönmemiştir.

Bu rakamlar esas alındığında, aslında iki tarafın kayıplarının yaklaşık olarak birbirine yakın olduğu ortaya çıkmaktadır.

Osmanlı ve Rus Donanmaları, kuruluş, personel, eğitim, organizasyon, lojistik, kültür, kurumsallaşma gibi faktörler açısından mukayese edildiğinde ise, aralarındaki en önemli farkın, personel eğitimi konusunda olduğu görülecektir. Kalyon devrine geçmiş bir donanmanın, yaz geldiğinde Anadolu’dan topladığı çiftçilerle denize çıkması ve bir muharebe kazanması hiçbir zaman mümkün değildi.

Kadırga devrinde seyirden, topçuluktan ve gemicilikten anlayan toplam 33 personelin bulunması bir kadırga için yeterli olabiliyordu. Personelin geri kalanı kürek çekilmesi veya rampa edildikten sonra savaşmak için gerekliydi. Dolayısıyla kışın çiftçilik yapan bir köylü yazın kadırgalarda rahatlıkla savaşabilirdi.

Kalyonlara geçildiğinde ise bu adet devam etmişti. Ancak bir kalyon için gemicilikten anlayan personel sayısı yüzlerle ifade ediliyordu ve tamamen bir takım çalışması gerektiren yelkenlere hükmetmek, gelişen topçuluk teknolojisine ayak uydurabilmek için çok ciddi eğitimlerden geçilmesi gerekmekteydi. Gabyar yani yelkenci sınıfı halen kurulmamıştı.

Kalyonlarda serenlerle, yelkenlere bakan fora, sara, toka eden, armaların ve tüm donanımın netasından sorumlu olan gemicilere gabyar denirdi. 1774 yılına kadar donanmamızda gabyar sınıfı yoktu. Yani Çeşme Savaşı’nda kalyonlarda yelkenden anlayan ve doğrudan sorumlu olan bir sınıf yoktu. 1827 yılına kadar ise sadece Levendi Rumlar gabyar sınıfında görev yaptı. Eylül 1827 de ilk kez bin Müslüman genç gabyar olarak sınıfiandırıldı.

1770 yılında karşı karşıya gelen Osmanlı ve Rus Donanmalarındaki duruma kısaca bir göz atarsak ilginç bazı rakamlarla karşılaşırız:

Rus Donanması 1696 yılında kurulmuştur. Kuruluşundan sadece iki sene sonra ilk okulunu açan Rusların 1770 yılı itibarıyla yedi değişik kademede ve kapsamda denizcilik okulu bulunmaktaydı.

The Russian Hydrographical Administration has a document in their archives on the losses and gains of the Russian Fleet between 17691774. According to that document the 18 large ships that were sent to the campaign were lost, 4.518 out of 12.200 sailors could not return.

Considering these figures it could be assumed that both sides actually had similar losses.

The most important difference between the Ottoman and Russian Fleets, based on the factors such as foundation, personnel, education, organization, logistics, culture, and institutionalization, was the personnel training. It was not very likely for a navy which was in the transition phase into Galleon period to sail and win a battle with the gathered personnel from Anatolia which were actually paesants who worked in the farms.

It could be sufficient for the navigation of a galley to have 33 personnel present who understood the principles of navigation, artillery and seamanship. The rest of the personnel were used as oarsmen or for■ fighting after the ship was boarded. Therefore a paesant who worked in winter could fight in summer.

The tradition continued after the transition period to galleons. But the number of personnel who were knowledgeable enough for a galleon were no more than a few hundreds and to manage the sails needed team work, and to adapt the artillery technology serious training was needed. The topman (sailor) unit still was not founded.

The sailors responsible for the boom, who unfurl and close up sails, and who are also responsible for the riggings and who are responsible for the cleanliness and tidyness of all the equipments were called “gabyar” (topman). Until 1774 Turkish Navy did not contain a gabyar unit. That means that during the Battle of Cesme there was no unit in the galleons who knew about the sails in the galleons or there was no unit which was directly responsible for that. Until 1827 only Greeks of Levand origin worked as gabyars. In September 1827 for the first time 1000 Muslim boys were categorized as young gabyar.

When the Ottoman and Russian Fleets which confronted each other in 1770 the following figures come to light:

1698 Moskova’da Denizcilik Okulu’nun açılması.

1701 Moskova’da Seyir Okulu’nun açılması.

1703 Voronezh’de Amiral Okulu’nun açılması.

1711 Arkhangelsk’de Admiralty Okulu açılması.

1716 St. Petersburg’da Deniz Harp Okulu kurulması,

1752 St. Petersburg’da Deniz Harp Okulu’na bağlı olarak, Gentry (asillerden sonra gelen sınıf) Üniversitesi’nin açılması,

1753 Irkutsk’da Seyir Okulu’nun açılması.

1081 yılında kurulan Osmanlı Donanması’nın denizcilikle ilgili ilk eğitim kurumu yaklaşık yedi asır sonra 1773‘de kurulacaktı, yani 1770 yılı itibarıyla ise Osmanlı Donanması’nda eğitimden söz etmenin imkanı dahi yoktu.

Bir Donanma kültürü oluşmasına katkıda bulunan diğer kurumları karşılaştırdığımızda ise benzer bir durumla karşılaşırız. Rus Donanma Kronolojine göre:

1709 İlk Rus Deniz Müzesi’nin kurulması. (Halen faaldir)

1715 St. Petersburg’da Donanma Hastanesi’nin kurulması. (Halen faaldir)

1720 I. Petro tarafından üzerinde çalışılmış olan ilk Donanma Talimatı’nın yayımlanması,

1724 Amiraller Kurulu’na bağlı olarak Denizcilik Arşivi’nin kurulması.

Osmanlı Donanması’nda ise:

Kasımpaşa Deniz Hastanesi 1827 yılında, Deniz Müzesi ise nihayet Deniz Kuvvetlerinin kuruluşundan yaklaşık 8 asır geçtikten sonra 1897 yılında kurulmuştur.

Kısacası, 1770 yılına gelindiğinde sadece 74 yıllık bir maziye sahip ancak 7 okulu, Deniz Müzesi, Donanma Talimatları, Arşivi ve Hastanesi olan Rus Donanması ile yaklaşık 700 yıllık bir mazisi olan, buna karşılık o tarihe kadar denizcilikle ilgili herhangi bir okulu müzesi, arşivi, yazılı Donanma Talimatı ve hastanesi olmayan yani kurumsallaşmayı başaramamış Osmanlı Donanması karşı karşıya gelecektir.

The Russian Navy was founded in 1696. Russians founded their maritime school only two years after the foundation of their navy. In 1770 they had maritime schools at seven different levels and scopes.

1698 Maritime School founded in Moscow.

1701 Navigation School founded in Moscow.

1703 Academy ofAdmiralty, Voronezh.

1711 Academy ofAdmiralty, Arkhangelsk.

1716 Naval Academy of War, St. Petersburg,

1752 Gentry University at St. Petersburg as a complementary unit of Naval Academy of War,

1753 Navigation School, Irkutsk.

Ottoman Navy which was founded in 1081, obtained its first education institution approximately seven years later in 1773. As of 1770 there was no way of mentioning education in the Ottoman Navy.

If we compare the other institutions which contribute to the forming of a Naval culture we observe a similar situation. According to the chronology of the Russian Navy:

1709 Foundation of First Russian Naval Museum (Still active)

1715 St. Petersburg Naval Hospital (Still active)

1720 The First Naval Instructions Publication written by Peter the 1st,

1724 Foundation of the Maritime Archive under Admiralty Assembly.

In the Ottoman Navy:

Kasimpasa Maritime Hospital was founded in 1827, Maritime Museum was founded approximately eight hundred years after the foundation of the Naval Forces in 1897.

Brie^y said, in 1770, on one side there was the Russian Navy which was created only 74 years before, but in the background they possessed 7 schools, a maritime museum, naval instructions which were published, an archive and a hospital, on the other side the Ottoman Navy with a past of approximately 700 years, but on the contrary they had no maritime schools, no museum, archive or instructions, and no naval hospital: a noninstitutionalized Ottoman Navy.

Aradaki kuvvet farkı çok fazla olsa bile kurumsallaşamamış bir Donanma her zaman için eğitimli ve belli bir disipline girmiş bir Donanma karşısında yenilmeye mahkumdur. Bunun en güzel örneği 28 Mayıs 1770 günü Anabolu Muharebesi’nde yaşanmıştır. On parça kalyona sahip Osmanlı Donanması sadece üç parçadan oluşan Rus Donanması’ndan kaçarak, Anabolu Kalesi’nin bataryalarına sığınmıştır. Gemi ve top sayısı olarak üç misli kuvvetli bir filonun kaçmasının ardında yatan tek bir sebep olabilir, bu da eğitim eksikliğidir.

Günümüzde savaş gemilerinde görev yapan bir subay veya astsubaya, gemide morali etkileyen en önemli unsur nedir diye sorarsanız, alacağınız ilk yanıt “ Yemek ” olacaktır.

18. asrın ikinci yarısındaki Osmanlı Donanması ile ilgili anılarında Fransız Kaptan Bonneval ise şunları yazmaktadır:

Osmanlı gemilerinde hiçbir düzen ve hiçbir disiplin yoktur. Onlarda her şey karmakarışıktır. Gıda dağıtımında eşitlik yoktur. Her fert ayrı olarak ve işine geldiği şekilde yemek yer. Bundan dolayı bir kaptan için mevcut yiyecek ile denizde ne kadar kalabileceğini evvelden kestirmek mümkün değildir.

Geminin güvertesi de boydan boya tahtadan yapılmış küçük barakalar ile doludur. Bunlar mürettebata dükkan, kahve ve mutfak vazifelerini görürler. Işık geminin her tarafında ve gün ile gecenin her saatinde vardır. Deniz harbine dair talim ve top egzersizleri bilinmeyen şeylerdir.

Although the physical powers were very different a noninstitutionalized Navy is always bound to be beaten against a well educated Navy which acts under a certain discipline. The best example for this was experienced on May 28th 1770 during the Battle of Anapoli. Ten galleons of the Ottoman fleet ran away from the three vessels of the Russian fleet. They took shelter in the batteries of the Anapoli Fortress. There can only be one reason behind the escape of a fleet three times strong as its rivals; and that is lack of education and training.

In the modern day battle ships when an officer or naval petty officer is asked about the most important element that effects motivation the answer will be “the food”.

The French Captain Bonneval wrote in his memoirs the following about the second half of the 18th century Ottoman Navy:

Ottoman vessels do not have any order nor discipline. Everything is chaotic. There is not even a fair distribution of food. Each individual eats separately and as he likes. Therefore there is no way of knowing for a captain how long he can stay in the sea with the food in hand.

The board of the ship is ^lled with small wooden barracks. These have functions such as shops, coffee and kitchen for the crew. There is light all over the ship during day and night. No one is familiar with the concepts such as training for the battle at sea or ^ring cannons.

1709 Yılında Kurulan Petersburg Deniz Müzesi / Petersburg Maritime Museum, founded 1709

Bundan dolayı da bir Osmanlı gemisini savaş durumuna getirmek ve harp yapacak hale koymak kadar güç bir şey yoktur. Bataryalarda her çaptan top bulunur. Dolayısıyla mermileri kullanmak gerektiğinde, gerekli olanları seçmek ve onlara uygun hartuçları bulmak için meydana gelen karışıklığı hayal etmek kolaydır.

1793 yılına kadar sefere çıkacak gemilerin kumanyaları ( Mercimek, pirinç, zeytinyağı ) doğrudan altı aylık olarak personelin kendisine teslim edilirdi. Bunları alan askerlerin yemek yapma sorumluluğu kendilerine aitti. Daha sonra bu sistemin mahsuru anlaşılacak ve er başına yeteri kadar pirinç, zeytinyağı, sadeyağ, zeytin, tuz, soğan, sirke, galeta ve peksimetten oluşan mukannenler hazırlanacak ve 77 günlük olarak gemiye teslim edilecekti.

İlk olarak 1793 yılında Bahr-i Zafer kalyonu ile Hümayi Zafer Fırkateynine kuzine yapılacak ve tüm personel yemeğinin bir kazanda pişirilmesine başlanacaktı. Ekmek, et ve taze sebzenin de mukannenleri yapılmış ve günlük olarak temin edilmesine başlanmıştı.

Rus kaynakları, Yevstafiy gemisinde Çeşme Savaşı esnasında bir orkestranın varlığından söz etmektedir. Buna karşılık Osmanlı Donanması’nda henüz kurumsallaşmış bir bando veya orkestranın o tarihlerde bulunması söz konusu dahi değildir. Personelin moral motivasyonu artırıcı yönde son derece önemli bir katkıda bulunabilecek böyle bir uygulamanın Rus Donanması’nın başarısında bir payı olacağı muhakkaktır.

Osmanlı, personelin moralini yükseltici bir çaba içine girmediği gibi, tam tersine Çeşme Limanı’nda Rus Filosunun yaklaştığını haber alınca karaya çıkan Kaptan-ı Derya’yı gören askerin moralinin nasıl etkileneceğini de tahmin etmek çok zor değildir.

Amiral Elphinstone daha seyre çıkmadan önce savaş sonrası dağıtılacak ödülleri açıklamıştı. Bu tamamen personelin motivasyonunu artırmak için yapılan bir uygulamadır. Ancak Osmanlı Donanması’nda böyle bir açıklama seyir öncesi yapılmamıştı ve bu konuda yazılı belli bir uygulama zaten mevcut değildi.

Rusya tarihte ilk kez 1764 yılında Nadeschda Blagoputschja isimli bir fırkateynini Akdeniz’e deniz ticareti konusunda ilgilenmesi bahanesi ile göndermişti.

Therefore ensuring the readiness of an Ottoman ship for the battle is the hardest work known. Batteries contain bullets of every size. It is easy to imagine the confusion created by this situation, when it is time to select the right cartridges for the right purpose.

Until 1793 the field rations were delivered directly to the personnel, this contained food enough for six months (lentl, rice, olive oil). The soldiers which received this, were cooking their own food. Later on the problems of this system were perceived and fixed food allowances for all personnel enough for 77 days were delivered to the ship instead. This consisted of rice, olive oil, cooking oil, olives, salt, onions, vinegar and biscuits.

For the first time in 1793 kitchen stoves were built inside the galleon of Bahr-i Zafer and frigate of Humayi Zafer and all the crew’s food was cooked in one vessel. The fixed allowances for bread, meat and fresh vegetables were also prepared and these were supplied on a daily basis.

Russian sources mentioned the presence of an orchester in the ship of Yevstafiy during the battle of Cesme. On the contrary there isn’t even a word of an institutionalized orchester or a band in the Ottoman Navy in those days. It is clear how such a practice can elevate the motivation of the crew of the Russian Navy.

Ottomans had not spent efforts to elevate the motivation of the personnel, in the contrary it is not hard to imagine what their motivation would be like, when they saw their Grand Admiral landing in the Harbor of Cesme, as he was informed that the Russian Fleet was approaching.

Admiral Elphinstone had declared the awards to be distributed after the war, long before the campaign started. This was all about increasing the motivation of the personnel. On the Ottoman side there was not such a declaration made before the campaign started, and there was not such a practice in the Ottoman Navy any way.

Russia had sent a frigate to the Mediterranean for the first time in history in 1764. It was named Nadeschda Blagoputschja, and it was supposedly sent for trade purposes. This ship of Tsarina Catherine the 2nd was not very successful in the trade, but the Russian sailors obtained enough information on the Mediterranean Sea.

Kasımpaşa Kalyoncular Kışlası, Voyoge Pittiroesque / Kasımpaşa Sailors Barracks, Voyage Pittiroesque

Çariçe II. Katerina’nn bu gemisi ticaret konusunda pek başarılı olamasa da gemideki Rus denizcileri Akdeniz konusunda yeteri kadar bilgi sahibi olmuşlardı. Rus denizcilerin bu Akdeniz tecrübesi 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Baltık Denizi’nden Akdeniz’e Rus Donanması’nı gönderme konusunda gereken yararı fazlasıyla sağlamıştır.

Buna karşılık Osmanlı ise istihbarat konusunda her hangi bir gayret sarf etmemiş, hatta kendisine ulaştırılan haberlere bile coğrafya bilgisinin kıtlığından dolayı itibar etmemiştir.

Sakız Kanalı’na ve Çeşme Limanı’na demir attığında Osmanlı Donanması’nın dışarıya fırkateyn veya çektiri türü gemileri keşif için çıkarması gerekmekteydi, ancak çok klasik olan bu emniyet tedbiri bile alınmamıştı.

Rus Donanması’nda 1715 yılına gelindiğinde subayların çoğunluğu yabancı olup, sadece bir kısmı Rus idi. 1724 yılında ise yüksek rütbeli 82 subaydan sadece 19’u Rus, buna karşılık 23’ü İngiliz, 17 si Danimarkalı, 13’ü Hollandalı ve 5’i Alman’dı.

Bu surette Ruslar o sırada Avrupa‘da yaşanan son teknolojik yeniliklere doğrudan ulaşma ve uygulama imkanını buluyordu. Halbuki bu dönemde Osmanlı Donanması henüz yabancı subaylara kapılarını açmamış, dolayısıyla dönemin yeniliklerini öğrenememişti.

Rus Donanması gelirken İngiltere’de Porstmouth Tersanesi’ne uğramış ve baştan sona yenilenmiş, eksikleri tamamlanmış, gerekli topçuluk ve yelken eğitimleri pekiştirilmişti.

The Mediterranean experience by these Russian sailors exceedingly provided the benefit for the Russian Navy to travel from the Baltic Sea to the Mediterranean during the Ottoman-Russian war of 1768-1774.

On the other hand the Ottomans ignored the matter of intelligence, and even disregarded the informations that were delivered due to lack of geographical knowledge.

When moored at the channel of Chios and Cesme harbor it was necessary for the ottoman Navy to send frigates or galleys for expedition purposes but not even this classic safety measure taken.

In 1715 most of the Russian Navy officers were foreigners, only a few were Russians. In 1724 out of 82 high ranking officers only 19 were Russians, and there were 23 British, 17 Danish, 13 Dutch and 5 German officers.

By this way the Russians had the chance to find out about the current technological inventions in Europe directly, and to implement them. But the Ottoman Navy those days, was not open for foreign officers, therefore they had not seen those innovations.

The Russian Fleet paid a visit to the Shipbuilding Docks in Portsmouth, England, and it was renewed from head to toe, all missing parts and instrumentation was completed, even the trainings for artillery and sailing were renewed. On the other hand the Ottoman headmen did not even believe the information on the mobilization of the Russians from the Baltic Sea to the Mediterranean by the French Ambassador, due to their ignorances.

Levent Çiftliğinde talim yapan yeniçerileri gösteren bir Fransız Karikatürü, 1783, De La Regence a la Revolution Armand Dayot, Paris / A French comics showing the Training of Ottoman Soldiers at Levent Ranch1783, De La Regence a la Revolution Armand Dayot, Paris

Buna karşılık Osmanlı yöneticileri bilgisizlikleri yüzünden Fransız elçisi tarafından kendilerine iletilen Rus Filosu’nun Baltık’tan Akdeniz’e geldiği haberine dahi inanmamışlardı. Bu yüzden İstanbul’daki donanma eksiklikleri tamamlanmadan, yeteri kadar eğitim yapmadan ve tamamen hazırlıksız olarak Ege’ye çıkmak zorunda kalmıştı.

Muharebede sonucu alacak olan topçu sınıfı da oldukça ihmal edilmişti. O dönemde geliştirilen yöntemler ve teknolojiler ile sürekli eğitim ve talim sayesinde İngiliz Donanması iki dakikada bir mezeborda ateşi açacak seviyeye ulaşmıştı. Osmanlı Donanması’nın ise henüz bu seviyeden çok uzakta olduğu ve altı ile on dakika arasında bir topu ateşe hazırlayabildiği değerlendirilmektedir. Bu durumda basit bir hesapla, top sayılarını eşit olarak kabul ettiğimizde, bir İngiliz kalyonunun, üç Osmanlı kalyonu ile aynı ateş gücüne sahip olduğu anlaşılacaktır.

Komutanların meslekten yetişmiş denizciler olması büyük önem arz etmektedir. Rus Filosu’nun başında bulunan İngiliz Komutanların tüm yaşamları neredeyse denizde geçmişti, İngiliz kılavuz kaptanlar ise seyir konularına oldukça vakıf denizcilerdi.

Therefore the Fleet in Istanbul departed without the necessary completions, without the sufficient training, actually completely without any preparation at all, towards the Aegean Sea.

The artillery unit which was to achieve results during a battle was also neglected. The British Naval ships were in a state to open broadside fire in less than two minutes with the methods and technologies that were improved in that period. But the Ottoman Navy was far from accomplishing this. The preparations took between six to ten minutes. A basic calculation proves that one British galleon had the same firing capacity against three Ottoman galleons.

The fact that the commanders were sailors who had been trained by own experience was very important. The British Commanders in the administration of the Russian Fleet were in the sea all their lives. The British pilots were competent in navigation. There was no trained commanders in the Ottoman Navy since there were no schools for such a purpose. The captain positions for galleons or admiral positions were not based on qulifications but connections, bribery and other issues were the determinants.

Osmanlı Donanması’nda ise, zaten o dönemde her hangi bir okul mevcut olmadığından eğitimli bir komutan bulmak mümkün değildi. Kalyon kaptanlıkları ve amirallik makamları liyakata göre değil, yakınlık, rüşvet gibi diğer faktörlere bağlı olarak elde edilebiliyordu.

XVII. ve XVIII. yüzyıllarda ateş gemileri oldukça önemli bir silah olarak kabul görmekte ve tüm donanma teşkilatlarında yer almaktadır. Ancak Osmanlı belki de pek adilane bir yöntem olmadığından ateş gemisini hiçbir zaman kuruluşunda bulundurmamış ve bu gemilere karşı da herhangi bir önlem geliştirmemiştir.

Bunun cezasını da tarihi boyunca ödemiş ancak kesinlikle bir ders almamıştır. Çeşme’de yakıldıktan tam 52 yıl sonra 8 eylül 1822’de Amiral gemimiz Yunanlıların bir ateş kayığı marifetiyle yakılmış ve o zamanki Kaptan- ı Derya Nasuhzade Ali Paşa da bu gemide ölmüştür.

Halen 8 eylül günü Yunanistan’da büyük şenlikler düzenlenmekte ve temsili bir maket gemi yakılmaktadır.

Yelken döneminde tamamen ağaçtan olan gemiler için en büyük tehlike yangındır. Dolayısıyla bir geminin açık denizde top ateşi ile batırılması oldukça zordur. Buna karşılık ıskaça bir limanda birbirine çok yakın olarak demirlemiş bir fi loyu da tamamen yakmak sadece birkaç küçük ateş gemisine ve baskın taktiklerinin iyi kullanılmasına bağlıdır. Osmanlı Rus Filosu’nun geldiğini haber aldığı anda demir kesip, liman dışına çıkarak rakibiyle mücadeleye girse savaşın sonucu çok daha farklı olabilirdi.

Kara muharebelerinde taarruz veya savunma olmasına rağmen deniz muharebelerinde savunma muharebesi diye bir husus mevcut değildir. Ancak Kaptan-ı Derya açık denizde çatışmaya girmekten sürekli kaçmış ve liman içine girerek düşmanı beklemeyi tercih etmiştir.

Yelken döneminde demir üzerinde muharebeye girdiğinizde rakibe her türlü manevra imkanını ve inisiyatifi vermiş olursunuz. Rüzgarı istediği gibi kullanacak olan rakibiniz kendisi için en avantajlı konumu seçecek ve demirde olan filo için mağlubiyet kaçınılmaz olacaktır.

Çeşme Limanı’na girilmeden iki gün önce yapılan Sakız Kanalı Savaşı’nda Osmanlı gemilerinin Çeşme’nin hemen kuzeyinde ve bugün Damla Suyu olarak adlandırılan mevkide sahile paralel ve iki sıra olarak demirlemeleri, aslında top sayısı olarak iki misli üstünlüğü

The fireships were very significant as weapons in the 17th and 18th centuries, and they always were in the inventories of all naval organizations. Ottomans never thought that this was a fair way for■ fighting the enemy, that was why it never was included in their fleet, and also a prevention against those ships was never the issue.

They paid for this mistake for all their lives but never learned a lesson. 52 years after the burning of the Armada at Cesme on September the 8th, 1822, our flagship was burned again by a Greek fireboat and the Grand Admiral Nasuhzade Ali Pasha had died in that ship.

Big celebrations still take place in Greece on September the 8th, and the burning of the ship is simulated on a model ship.

Fire was the most important danger in the period of sailships when all was made of wood. Actually sinking a ship out in the open sea by cannonball shooting was not that easy. On the other hand to burn a fleet completely in a harbor where they have very closely anchored, by a small fire ship and a raid tactic is very easy. If the Ottomans cut the chains of the anchors right away when they were informed that the Russian Fleet was coming, and left the harbor to fight the enemy the results of the battle would have been very different.

Although there were attacks and defense during the battles on land there is no such thing as defensive battle technics for the battles at sea. But the Ottoman Grand Admiral always ran away from fighting in the open sea and preferred to stay in the harbor and wait for the enemy.

In the period of sailships when a ship fought against the enemy when anchored the rival was always advantageous in terms of manoeuvering and all the initiatives. The rival could use the wind to his advantage, could position in the most advantageous location, by this way for the anchored part the defeat was unavoidable.

During the Battle of Chios Channel that took place two days before the Battle of Cesme, the Ottoman ships were anchored in parallel to the shoreline and in two lines in the north of Cesme, and in the location called Damla Suyu today. This actually caused the Ottomans to be able to use only half the fire power they could, when they had twice as many cannons compared to the enemy.

Sultan Abdülaziz’in Levent Çiftliği’nde Askeri Teftişi, Hüsnü TENGUZ, İstanbul Deniz Müzesi Inspection of army by Sultan Abdulaziz at Levent Ranch, Hüsnü TENGUZ, Istanbul Naval Museum

sahip Osmanlının bu yüzden ateş gücünün yarısını kullanamaması, sadece ön sıradaki gemilerin mezeborda ateşi açabilmesine olanak sağlamıştır. Taktik açıdan yapılan büyük bir hatadır.

Gerek Çeşme Limanı’nda gerekse Top burnu – Damla Suyu önünde liman savunması maksadıyla top bataryalarının kurulmaması ya da zamanında bitirilememesi yine yapılan önemli hatalardan birisidir.

Son olarak ise yine İtalyan Amiral Fiorovano tarafından yapılan çok önemli bir tespiti hatırlamakta yarar vardır.

İtalyan Amirali Türkler hiçbir zaman denizlere sahip çıkmak istemediler, tam tersi yabancılara bol bol deniz ticaret imtiyazı vermekten başka, kendi mallarını da çok büyük çok büyük navlunlar vererek onlara taşıttılar. Bu yüzden imparatorluklarını kaybettiler”

Oldukça fazla tartışılması gereken, ancak denizci bir strateji izlemeyip karaya dönük yaşanıldığı takdirde, hiçbir zaman büyük bir devlet olunmasının mümkün olmadığını, her zaman için kaybetmeye mahkum olunduğunu, bundan iki asır önce tespit eden önemli bir yorum.

This way only the ships in the frontline could open broadside fire. That was one big tactical failure.

Both at Cesme Harbor and in front of Top Burnu-Damla Suyu the failure to install or to belate the installation of the cannon batteries for defense was anotherone of the most important mistakes.

Finally it seems necessary to remind the statement of the Italian Admiral Fiorovano:

“Turks never wanted to become the authority at sea, just in the contrary they had granted plenty of privileges to the foreigners for maritime trading, and still they paid them a great deal of money to have them carry their merchandise. This was the reason why they lost their Empire”.

An important comment stated two hundred years ago that unless a strategy based on the maritime issues is not implemented a country can never become powerful.

Çeşme Savaşı’nın Sonuçları ve Osmanlı Açısından Yansımaları

1770 – 1774 yılları arasında Rus gemilerinin beş sene süreyle Ege ve Akdeniz’de istedikleri gibi sancak dolaştırabilmelerinin tek nedeni, Osmanlı Donanması’nın önemli bir bölümünün Çeşme Limanı’nda yanması, diğer gemilerin ise Çanakkale Boğazı’nın savunulması maksadıyla burada kalmalarındandır.

Karada her noktada istenildiği kadar güçlü ve donanımlı olmanın imkanı yoktur. Belirli noktalardan tasarruf yaparak kuvvetlerinizi önemli olarak gördüğünüz bölgelere toplamanız gerekmektedir. Bu noktalar arasında karadan bir kuvvet kaydırılması oldukça zor ve uzun süreli bir süreç gerektirir. Büyük bir alana yayılmış olan İmparatorluğun, buralardaki birliklerine ve kalelerine takviye gönderilebilmesinin tek yolu ise denizdir.

Osmanlı topraklarının denizden destek sağlama imkanı kalmadığını gören Ruslar planlarının ikinci aşamasını yürürlüğe sokmuş ve zayıf noktalara asker çıkararak buralardaki halkı isyana teşvik etmişler bunda da oldukça başarılı olmuşlardır. Donanmaya önem vermeyen Osmanlı Hükümeti bunun bedelini çok ağır olarak ödemeye başlayacaktır. Çünkü artık buralarda yaşayanlar için bağımsızlık. fitili bir kez ateşlenmiştir ve bu ateşi söndürmek pek mümkün olmayacaktır. Lübnan, Suriye, Beyrut, Kırım, ve Mısır’da direniş başlamıştır.

Karadeniz Filosu kalyonlarının Çanakkale Boğazı’nın savunulmasına tahsis edilmesi Karadeniz’de de boşluk yaratmış ve Kırım Hanlığı’nın gerektiği kadar takviye edilememesi sonucunda da Rus Orduları 1771’de Kırım’a girerek Fatih Sultan Mehmet tarafından 296 yıl evvel kurulan Osmanlı egemenliğine son vermişlerdir.

Osmanlının da Çar I. Petro gibi donanmasını Avrupa standartları ve teknolojisine göre reorganize ve modernize etmesi gerekiyordu. Ancak yabancı uzmanlara yeterince güvenilmediğinden bu konuda bir ilerleme kaydedilememiştir. Bu baskın ve yenilgilerden sonra artık Osmanlı Hükümeti Batı teknolojisinin yakinen takip edilmesi ve eğitim sisteminin ivedilikle kurumsallaşması gerektiğini geçte olsa anlamıştı.

Results and Reflections on the Ottoman Side of the Cesme Battle

The only reason for the Russian ships for freely cruising with their■ flags hoisted in the Aegean and the Mediterranean Seas five years long between 1770 – 1774, was because an important part of the Ottoman Navya was burned, therefore they wanted to keep the remaining ships in the Channel of Canakkale for defense purposes.

There is no way of being strong or equipped every where as much as needed. It is important to decrease some forces at some determined points to focus them more in more strategical locations. It takes a lot of time and effort to mobilize forces between those locations on land. The only way to mobilize supporting forces for the troops of the Empire which are scattered on a large land, is to use the seas.

The Russians who saw that the Ottoman land did not have the means to provide support from the seas any more, started to implement the second step of their plan and landed troops on more weakened locations, provoked uprising among the local people and succeeded at a certain level. The Ottoman Empire which underestimated the value of an efficient Fleet started facing its consequences by a tragic experience. Because for the people who lived in those geographies the independence was in a way jumpstarted. And there was no way of giving up that energy. Resistance started in Lebanon, Syrie, Beirut, Crimea and Egypt.

The allocation of the galleons of the Black Sea Fleet to the defense of the Canakkale Channel created an imbalance in the Black Sea, and as a result of not supporting the Crimean Khanate the Russian Armies entered Crimea in 1771 and ended the Ottoman Hegemony which was founded 296 years before by Sultan Mehmed the Conqueror.

It was necessary for the Ottomans to reorganize and modernize their Navy in accordance with the European standards and technology, the way Tsar Peter the 1st had. But the mistrust against the foreigners did not allow progress in that field. After the raid and the defeats the Ottoman Government had perceived the importance of closely and urgently pursuing the western technologies and education system although it was a little late for that.

Heybeliada Deniz Harp Okulu Anonim, İstanbul Deniz Müzesi / Heybeliada, Naval Academy, Anonymous, Istanbul Naval Museum

Ancak bu uyanmanın bedeli oldukça ağırdır. Osmanlı İmparatorluğu, Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ile, Türk Gölü diye tanımlanan Karadeniz’i de artık Rus gemileriyle paylaşmak zorunda kalmış ve önemli oranda prestij kaybına uğramıştır.

Yetişmiş insan gücünün büyük bir kısmı Çeşme Deniz Savaşı’nda kaybedilmiştir. Rus Filosu’nun Baltık’tan kalkarak Akdeniz’e gelmesi ve burada kazandığı başarılar, Tekirdağlı bir tüccarın kölesi iken, efendisi tarafından azad edilen ve Cezayir korsanları arasına katılarak yetişen yeni Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa’yı çok etkilemiştir.

Rus denizcilerin eğitim seviyeleri onun için ulaşılması gereken ilk nokta olmalıydı. Artık denizcilerin, sadece denizde usta-çırak metodu ile değil, mutlaka okulda yetişmesi gerektiği yönündeki inancını kimse değiştiremezdi.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Çanakkale savunma sistemlerinin takviyesi sırasında buraya gönderilen Baron de Tott ile tanışmış ve çalışmıştır. Bu ikili daha sonra padişahın fermanıyla, 1773 yılında bir kurs niteliği taşıyan ve bugünkü anlamda “Matematik Okulu” diyebileceğimiz “Mekteb-i Riyaziye” ile 1776 yılında da bugün Deniz Mühendishanesi olarak telaffuz edilen ve Deniz Harp Okulu Komutanlığı’nın bir yerde temelini teşkil edecek olan “Tersane Hendesehanesi”ni kurmuşlardır.

But the price for the awakening was too high. Based on the treaty of Kucuk Kaynarca (1774) the Ottoman Empire had to be sharing the Black Sea which once used to be an inner sea called the Turkish Lake with the Russian ships, and by this way lost a great deal of prestige as well.

The larger part of the trained people were lost during the battle of Cesme. The arrival of the Russian Fleet that departed from Baltic Sea in the Mediterranean and their successes, deeply struck Admiral Gazi Hasan Pasha who was raised among the Algerian pirates after being freed by his master who was a merchant in Tekirdag, where he was a slave throughout his childhood.

The level of education of the Russian sailors was the first goal he wanted to achieve. No one believed more than him that sailors should first be trained and taught at school instead of only at sea with the traditional master-apprentice method.

Gazi Hasan Pasha met and worked with Baron de Tott who was sent during the strenghtening of the defense systems in Canakkale. The two later founded the “Mekteb-i Riyaziye” in 1773 which is a mathematics school, and “Tersane Hendesehanesi” in 1776 which was Maritime Engineering School which later became the foundation of the modern Naval Academy .

İleriki yıllarda, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk “Deniz Mühendislik Okulu” olan Tersane Hendesehanesi’nin askeri uzantısından “Deniz Harp Okulu”, sivil uzantısından da “İstanbul Teknik Üniversitesi“ doğacaktır. Çeşme Baskını, Osmanlı İmparatorluğu’nda modern anlamdaki iki ilim ve bilim yuvasının temellerini atılmasına vesile olduğundan tarihimiz açısından her kes tarafından bilinmesi ve dikkatlice incelenmesi gereken bir konudur.

“Mekteb-i Bahriye-i Şahane” adı ile bilinen Deniz Harp Okulu’nun kıymetli harp tarihi hocasının bir sözü, bu ülkede yaşayan her vatandaşımızın aklından çıkarmaması gereken bir gerçeği, ne güzel ifade etmektedir:

(Denizler tükenmez kir memba* servet ve kuvvettir. Milleti Osmaniye ise tafran denizci olmayabilir. Lâkin öyle bir memlekette oturmaktadır ki o memleket, vaz’an, mevkien, siyaseten, iktisaden, halen ve atiyyen denizlere hakim bir midede meskun olmak ihtiy acındadır. Rsyayi Osmani, kendisine böyle bir sahip buluncaya kadar suriş ve keşmekeşten kurtulamayacaktır. İnsanlar şeraiti muhit? uymazlarsa yaşayamazlar. Osmanlı Tİürkleri ya denizci olmaya veya ■ eski vatanlarının kızgın çöllerinde çobanlık etmeye mahkumdur.

■ .          Mekteb-i (Bahriye-i Şahane

IHl <          ■             Tarihi ^arbi (Bahri (Muallimi

•            '            7di rfaydar Emir (‘AL&A.Ç'UT')

In the following years the first Maritime Engineering School became Naval Academy and its civilian extension was Istanbul Technical University. The raid of Cesme was actually conducive for the foundation of the first two modern schools for the teaching of science. Therefore this should be thoroughly analysed.

The words of the famous War History Professor of the Naval Academy of War which was known as “Mekteb-i Bahriye-i Sahane”, clearly de^nes a fact that each citizen of our country should grasp and not forget:

The Seas are infinite resources for wealth and power. ‘Anti the Ottoman Nation may not he bom saibors. 'But this country has to be inhabited by a nation which is the dominant navabpower for strategical bocab, pobiticab, economical reasons, at present and in the future. The Asiatic Ottoman may not escape the chaos until he gets himself such a master. ‘Man may not survive if he can not adapt . the conditions in his environment. Ottoman ‘Tx.irks have to become and live as ■ saibors or go bach to their origins to become sheep herds again in the deserts under red-hot sun.

.                    liavab Academy Tbistorian

W' '            Kti tiaydar Emir (ALTAqU^

KAYNAKÇA

REFERENCES

ADKİN Mark, The Trafalgar Companion, Aurum Press, LONDRA, 2005

TEZEL Hayati, Anadolu Türklerinin Deniz Tarihi C.I, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1973

PARLAK Türkmen, Ege Denizinde İlk Türk Derya Beyleri, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 2005

DÜMEN Erdoğan, Denizde Yıllar Boyu Anadolu Türkleri, DZ.K.K Basımevi, İSTANBUL, 1993

BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.II, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1982

BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.IV, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1984

ALTIER Selim Sırrı, Osmanlı Bahriyesinin Yelken Devri ve Türk Korsanları, Boğaziçi Yayınları

POLAT Muzaffer, Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa, Seyir Hidrografi ve Oşiografi Dairesi Başkanlığı, İSTANBUL, 1989

TEZCAN Sadullah, Türk Deniz Tarihi, Kültür Yayınları Tarih Dizisi No:66, ANKARA, 2005

SERİ Burhanettin, Gemicilik II, Dz. Harp. Ok. Bahri İlimler Zümre Bşk., İSTANBUL, 1971

ATABEY Figen, Geçmişten Günümüze Bahriye Kıyafetleri (1390-2005), Ankara Deniz İkmal Grup Komutanlığı Matbaa Amirliği, ANKARA, 2005

IŞIN İ. Bülent, Osmanlı Bahriyesi Kronolojisi, DZ.K.K Mrk.D.Bşk. Basımevi, ANKARA, 2004

DE TOTT Baron, Türkler, Dumat Matbaası, 2004

GÜNGEN Coşkun, XVI. Yüzyıldaki Gelimeler Işığında Osmanlı Denizciliği, DZ.K.K Karargah Basımevi, ANKARA, 1997

Piri Reis, Kitab’ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı C.I, Tercüman 1001 Temel Eser (19)

UYGAN Mehmet (Çev.), Temel Yelkencilik, Deniz Harp Okulu Basımevi, 1980

BAYKARA Tuncer, Aydınoğlu Gazi Umur Bey, Başbakanlık Basımevi, ANKARA, 1990

YARBAY Saffet Bey, Mezemorta Hüseyin Paşa, Dz.K.K.lığı Basımevi, İSTANBUL, 1994

AMİRAL Lorey, Türk Sularında Deniz

Hareketleri, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 2005

MARMARA Rinaldo, İstanbul Deniz Zindanı 1740, Denizler Kitabevi, İSTANBUL, 2005

ADKİN Mark, The Trafalgar Companion, Aurum Press, LONDON, 2005

TEZEL Hayati, Anadolu Türklerinin Deniz Tarihi C.I, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1973

PARLAK Türkmen, Ege Denizinde İlk Türk Derya Beyleri, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 2005

DÜMEN Erdoğan, Denizde Yıllar Boyu Anadolu Türkleri, DZ.K.K Basımevi, İSTANBUL, 1993

BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.II, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1982

BÜYÜKTUĞRUL Afif, Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması C.IV, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 1984

ALTIER Selim Sırrı, Osmanlı Bahriyesinin Yelken Devri ve Türk Korsanları, Boğaziçi Yayınları

POLAT Muzaffer, Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa, Seyir Hidrografi ve Oşiografi Dairesi Başkanlığı, İSTANBUL, 1989

TEZCAN Sadullah, Türk Deniz Tarihi, Kültür Yayınları Tarih Dizisi No:66, ANKARA, 2005

SERİ Burhanettin, Gemicilik II, Dz. Harp. Ok. Bahri İlimler Zümre Bşk., İSTANBUL, 1971

ATABEY Figen, Geçmişten Günümüze Bahriye Kıyafetleri (1390-2005), Ankara Deniz İkmal Grup Komutanlığı Matbaa Amirliği, ANKARA, 2005

IŞIN İ. Bülent, Osmanlı Bahriyesi Kronolojisi, DZ.K.K Mrk.D.Bşk. Basımevi, ANKARA, 2004

DE TOTT Baron, Türkler, Dumat Matbaası, 2004

GÜNGEN Coşkun, XVI. Yüzyıldaki Gelimeler Işığında Osmanlı Denizciliği, DZ.K.K Karargah Basımevi, ANKARA, 1997

Piri Reis, Kitab’ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı C.I, Tercüman 1001 Temel Eser (19)

UYGAN Mehmet (Çev.), Temel Yelkencilik, Deniz Harp Okulu Basımevi, 1980

BAYKARA Tuncer, Aydınoğlu Gazi Umur Bey, Başbakanlık Basımevi, ANKARA, 1990

YARBAY Saffet Bey, Mezemorta Hüseyin Paşa, Dz.K.K.lığı Basımevi, İSTANBUL, 1994

AMİRAL Lorey, Türk Sularında Deniz

Hareketleri, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 2005

MARMARA Rinaldo, İstanbul Deniz Zindanı 1740, Denizler Kitabevi, İSTANBUL, 2005

SEYFİ Ali Rıza, Çeşme Deniz Savaşı Faciası ve Akdeniz’de İlk Rus Donanması, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1943

CEYLAN Mehmet Akif, Ege Adalarında Türkçe Yer Adları Üzerine Bir İnceleme, Çantay Kitabevi, İSTANBUL, 2004

ÇOKER Fahri, Bahriyemizin Yakın Tarihinden Kesitler, Dz.K.K.lığı Karargah Basımevi, ANKARA, 1994

TARAKÇI Nejat, Sömürgecilikten 21. Yüzyıla Deniz Gücü Mücadelesi, Deniz Basımevi, İSTANBUL, 2005

STILLWELL Alexander, The Trafalgar

Companion, Osprey Publishing, LONDRA, 2005

ABULAFIA David, Tarih Boyunca Akdeniz

Uygarlıkları, Oğlak Yayıncılık, İSTANBUL , 2004

GÜLERYÜZ Ahmet, Kadırgadan Kalyona Osmanlı’da Yelken, Denizler Kitabevi, İSTANBUL, 2004

KOUTSİKAS Costas, The Engravings of Chios V.II Maps-Landscapes, Costis M. Los Sons Foundation

Çeşme Tarih Araştırması, I. Uluslar arası Çeşme Tarih ve Kültürü Sempozyumu Bildirileri, Özen Ofset, İZMİR, 1997

ERBİL Kazım, Leventler, Donanma Dergisi S. 458, 1967

YAKITAL Emin, Kaptan-ı Derya Gazi Hasan Paşa’ya ilk görev emri, Dz.K.K Dergisi S. 529, 1985

BAYKARA Tuncer, Çeşme Kalesi

İNCİ Tevfik, Çaka Bey, Donanma Dergisi S. 400, Temmuz 1952

İNCİ Tevfik, Türklerin İkinci Amirali Gazi Umur Paşa ve Hayatı, Donanma Dergisi S. 401, 1 Ekim 1952

Kd. Yüzbaşı Osman, Çeşme Deniz

Muharebesi, Deniz Mecmuası S. 316

TELAT Sait, Çeşme Deniz Muharebesi ve Çıkarılan Dersler, Deniz Mecmuası S. 326

IŞIN Fethi, Kürek ve Yelken Devri Deniz Tarihimizde Strareji ve Tabiye Sahasında Muvaffakıyetli Vakalar, Donanma Dergisi S. 396, Temmuz 1951

ZİYA Ethem, Gemi Topçuluğunun Geçirdiği Safhalar, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1934

KURTOĞLU Fevzi, Rus Karadeniz Filosu

Tarihi, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1935

ÜLKEKUL Cevat, Düsturnamei Enveri, Evkaf

Matbaası, İSTANBUL, 1929

BURAK Salahattin, Gemicilik Kitabı C. I,

SEYFİ Ali Rıza, Çeşme Deniz Savaşı Faciası ve Akdeniz’de İlk Rus Donanması, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1943

CEYLAN Mehmet Akif, Ege Adalarında Türkçe Yer Adları Üzerine Bir İnceleme, Çantay Kitabevi, İSTANBUL, 2004

ÇOKER Fahri, Bahriyemizin Yakın

Tarihinden Kesitler, Dz.K.K.lığı Karargah

Basımevi, ANKARA, 1994

TARAKÇI Nejat, Sömürgecilikten 21.

Yüzyıla Deniz Gücü Mücadelesi, Deniz

Basımevi, İSTANBUL, 2005

STILLWELL Alexander, The Trafalgar

Companion, Osprey Publishing, LONDRA, 2005

ABULAFIA David, Tarih Boyunca Akdeniz

Uygarlıkları, Oğlak Yayıncılık, İSTANBUL , 2004

GÜLERYÜZ Ahmet, Kadırgadan Kalyona Osmanlı’da Yelken, Denizler Kitabevi, İSTANBUL, 2004

KOUTSİKAS Costas, The Engravings of Chios V.II Maps-Landscapes, Costis M. Los Sons Foundation

Çeşme Tarih Araştırması, I. Uluslar arası Çeşme Tarih ve Kültürü Sempozyumu Bildirileri, Özen Ofset, İZMİR, 1997

ERBİL Kazım, Leventler, Donanma Dergisi S. 458, 1967

YAKITAL Emin, Kaptan-ı Derya Gazi Hasan Paşa’ya ilk görev emri, Dz.K.K Dergisi S. 529, 1985

BAYKARA Tuncer, Çeşme Kalesi

İNCİ Tevfik, Çaka Bey, Donanma Dergisi S. 400, Temmuz 1952

İNCİ Tevfik, Türklerin İkinci Amirali Gazi Umur Paşa ve Hayatı, Donanma Dergisi S. 401, 1 Ekim 1952

Kd. Yüzbaşı Osman, Çeşme Deniz

Muharebesi, Deniz Mecmuası S. 316

TELAT Sait, Çeşme Deniz Muharebesi ve Çıkarılan Dersler, Deniz Mecmuası S. 326

IŞIN Fethi, Kürek ve Yelken Devri Deniz Tarihimizde Strareji ve Tabiye Sahasında Muvaffakıyetli Vakalar, Donanma Dergisi S. 396, Temmuz 1951

ZİYA Ethem, Gemi Topçuluğunun Geçirdiği Safhalar, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1934

KURTOĞLU Fevzi, Rus Karadeniz Filosu

Tarihi, Deniz Matbaası, İSTANBUL, 1935

ÜLKEKUL Cevat, Düsturnamei Enveri, Evkaf Matbaası, İSTANBUL, 1929

BURAK Salahattin, Gemicilik Kitabı C. I,

Genkur IX Dz. Şube, 1942

ORLOV Aleksi , Emirlerinin Orijinalleri, Oğuz Aydemir Koleksiyonu

Elphinstone John Günlükleri

A.R.SEYFİ, Genelkurmay Bşk.lığı, IX. Şube., 1768-1774 Osmanlı- Rus Savaşı ve Rusların Akdeniz Harekatı,

PİRİ REİS, Kitab-ı Bahriyye, Tercüman 1001

Temel Eser, Kervan Kitapçılık, 1973

Yararlanılan İnternet Siteleri

www.agniart.ru/eng

www.artsales.com/Ancient%20Ships/ aTableofContents.htm

www.military-art.com

www.antiqueguns.com

www.romaeterna.org

www.portsmouthbookshop.com/

ContinentIndex/Europe/greece.htm

www.fullbooks.com/History-of-Friedrich-II-of-Prussia-Vx28893.html

www.leithhistory.co.uk/2004/06/18/ leith-1744

www.rainfall.com/posters/default.htmwww.nmm.ac.uk

www.mun.ca/mhp/index.htmlwww.war-art.com

www.seajunk.com/lmplockr.htm

cma.soton.ac.uk/HistShip/shlect21.htm

oldguns.net/

www.tersanemodel.com/osmanli_ donanmasi.html

www.phoenician.org/ancient_ships.htmwww.aviapress.com/viewonekit.

htm?OTH-119

sailing-ships.oktett.net

www.theshipslist.com

www.cronab.demon.co.uk/INTRO.HTM

www.bruzelius.info/Nautica/Nautica.html

www.aviapress.com/viewonekit. htm?OTH-119

covax.bth.se/chapmanprojekt/ritningar. html?33

www.angelfire.com/ga4/guilmartin. com/#G&G

libweb.princeton.edu/libraries/firestone/ rbsc/aids/elphinston

Genkur IX Dz. Şube, 1942

ORLOV Aleksi , Written Commands

Originals, Oğuz Aydemir Collection

Elphinstone John Diaries

A.R.SEYFİ, Genelkurmay Bşk.lığı, IX. Şube., 1768-1774 Osmanlı- Rus Savaşı ve Rusların Akdeniz Harekatı,

PİRİ REİS, Kitab-ı Bahriyye, Tercüman 1001

Temel Eser, Kervan Kitapçılık, 1973

Websites

www.agniart.ru/eng

www.artsales.com/Ancient%20Ships/ aTableofContents.htm

www.military-art.com

www.antiqueguns.com

www.romaeterna.org

www.portsmouthbookshop.com/

ContinentIndex/Europe/greece.htm

www.fullbooks.com/History-of-Friedrich-II-of-Prussia-Vx28893.html

www.leithhistory.co.uk/2004/06/18/ leith-1744

www.rainfall.com/posters/default.htmwww.nmm.ac.uk

www.mun.ca/mhp/index.html

www.war-art.com

www.seajunk.com/lmplockr.htm

cma.soton.ac.uk/HistShip/shlect21.htm

oldguns.net/

www.tersanemodel.com/osmanli_ donanmasi.html

www.phoenician.org/ancient_ships.htmwww.aviapress.com/viewonekit.

htm?OTH-119

sailing-ships.oktett.net

www.theshipslist.com

www.cronab.demon.co.uk/INTRO.HTM

www.bruzelius.info/Nautica/Nautica.html

www.aviapress.com/viewonekit. htm?OTH-119

covax.bth.se/chapmanprojekt/ritningar. html?33

www.angelfire.com/ga4/guilmartin. com/#G&G

libweb.princeton.edu/libraries/firestone/ rbsc/aids/elphinston

286