Şaşı Hafız ve Maruf Nüktedanlar

ÜSKÜDAR

 

Üsküdarın ( 40 - 50 ) senelik meşhur şahsiyet
ve komik simaları ve: kahkahalarla gülüne-
cek fıkralar, hikâyeler, menkıbe ve hatıra-
lar ki, - mübalâğasız - hiçbiri görülmemiş
ve işitilmemiş denilebilir.

ŞAŞI HAFIZ

VE MÂRUF NÜKTEDANLAR

Muharriri :
SALİH SAİM UNAR

Tevzi Yeri :

Tefeyyüz Kitaphanesi

İSTANBUL

KÜLTÜR MATBAASI
1 9 4 1

SALİH SAİM UNAR

ÜSKÜDAR

Ne lâtif, ne dilnüvaz ve ne kibar bir isrm değil mi? İstanbulun bu gözbebeği beldesi, haddizatinde neka- dar mavhiyetkâr ise, o kadar da kıymettar ve cazibe- dardır; calibi enzardır.

Hakikat, herkes, hemen bütün İstanbul halkı, - umum ve husus ifade eden tatlı bir ifade ile - Üsküda- ra bayılır...

Her gün, oraya binlerce ve on binlerce yolcu çıka­ran Şirket vapurları bile, elinden gelse, bu mübarek şehri her def’ai rüyet ve ziyaretinde bayrakla, düdükle selâmlamak ister.

Üsküdarımızda, zikre şayan neler ve neler vardır. Bir kerre ve evveli emirde Mihrü Mahların, Gülnüşla- rın, Kösemlerin ve hemen hepsinin sevgili ve mübarek anneleri olan Atîk Nûrbânuların ve muhteşem Selimive- nin çifte ve tek minareli Selâtin camileri, o, canım abi- datı mübareke hürmetle, takdisle celbi enzar eder, du­rur.

Sonra, eâzımdan, eslâftan- ezelden ebede münte­hi bir varlıkla - ebrar ve ahyara ve bilcümle ümmeti merhumeye en çok sinesini açan bu ülkedir.

Onu, herhangi bir suretle lisanı beyana alan ta- rihfer, kendisine (Medinei Üsküdar) demişler, Kâbe toprağı namını vermişler ve tekrim edegelmişlerdir.

★ ★

İstanbulumuzun eflâke ser çeken Fatih, Süleyma- niye, Sultanahmet, Sultan Selim, Nuruosmanî ve tâ, E- dirnekapısının Mihrümah minareleri, seher vaktinden itibaren geceli gündüzlü her bakışında, ilkönce Üskü- darı görür. Üsküdar, aziz İstanbulun bir cüzüdür; bir cüz’ü tammı ve müstezatlı bir şiiri gülbuyü gülfamıdır.

Acaba diyorum, eski bir şairi hassas, şu cânistinas beytini Üsküdarın maneviyetine hitap ederek mi söyle­miş?

Misali Kabe, eyâ, nuri didei uşşak;

Gören cemalini müştâk, görmiyen müştak.

 

Evet, Üsküdar âşıklara bir kıblegâh, müştâklara bir Kâbetullahtır.

Cenabı Hak, bu dünya cennetini, îstanbulun bu yegâne ziyneti, bu Türk beldei mümtaz-ü şerefmeda- rını diğer kardeşlerde, kardeş memleketlerde beraber, bizlere medarı fahr-ü- imtiyaz ve masuni afat-ü- âraz buyursun...

Son zamanlarda, sanki son zamanlarımı görmek ve bana, istifsarı hâtır sadedinde bir def’a daha iltifat et­mek emelde ziyareti âcizaneme şitabân olan eski dost­larım hikmeti Hüdâ hemen bir ittifakı fikrü lisan ve tevhidi lûtfi beyan ile:

(Yahu, dediler, sen, neden böyle senelerden ve se- nelerdenberi, - senin tabirinle - kûşenişini inziva ve destkeşi ezvakı hevasın; Neden böyle kendini koyu­verdin? Yani hali hayatta iken dünyadan el çektin.. Ha­yır, hayır, biz buna cidden razı değiliz. Ve sen ki esa­sen şetaretü nes’eden ve şevku neşveden terekküp etmiş, kalplere girmiş ve gönüllere daima ferahü sürür, zevki hubûr vermiş kalendermeşrep bir deryadilsin. Ve biz, biliyoruz ki, her dem terütaze fikrü dimağında, sezayi hayret hafızanda binlerce menkıbe ve hatıralar vardır; ne olur ve ne olur, bunları arasıra kısmen olsun der- leyüp toparlasan ve takdirkârlarının şükran nazarına koysan!.)

Bu arada bir istitrada lüzum görüyorum: Ziyaret­çilerimin muhataba sırasında - bence çok dikkate şa­yan - sarf ettikleri şu: “Yani hali hayatta iken, dünya­dan el çektin” cümlesi, bana o kadar tesir etmiştir ki, evime gelen misafirlerimi, yarın öbür gün, tabiatiyle kabrime gelecek birer zair gibi görerek kendilerine:

Bir misafirhanedir ey zairan,

Var mıdır dünyada hiç atmış temel? Şöyle üç beş gün zavallı âdemi, Aldatır, tevkif eder amma emel.

Çareler yok, akıbet bir gün gelir, Bir avuç toprağa kalbeder ecel.

Yâdıdır izaz eden insanları, ⁴ Âdeme lâzım; evet hüsni amel!

Demek ve marizü mâlûl, zarü nizar-ü- melûl, cismü canımın, kırık dökük ifadelerini, .böyle birkaç cümlei ta­rumar ile, fakat üzerinde tevakkuf edilecek ve dikkatü ibretle göz gezdirilecek manidâr bir kitabei sengi me- zâr seklinde dökmek istemiştim.

Bu kadarcık samimî bir hasbihal ve kalbî bir arzu, bende bir tesir uyandırdı. Ve tatlı bir rüya ile uyanıyor gibi oldum.

Maziye ircaı nazar ederek hayli düşündüm ve de­dim ki:

“Yâ Saim,

Sen, filvaki fi tarihinde, tehzibi ahlâk ve tenviri efkâra dair on on beş parça eser kaleme aldın, risaleler bastırdın ve zamanın herhangi bir yevmî ve haftalık gazete ve mecmualarına edebî, İçtimaî yazılar yazdın. Ve kadirdânlarının gönüllerine gerçi dallı budaklı mey-

vadâr ağaçlar gibi kökler saldın. Fakat mademki hak lisanı olan halk ağzından hakkında yeniden büyük bir teveccüh ibraz ve izhar ve günden güne hamîdekamet ve bitâbü takat olmana rağmen ısrar ediliyor. O halde, mütevekkilenlâllah, şöyle bir deryayı bîintihayi fik- retü hayale dal, ve bir müddet müfekkirenle »baş başa kaldıktan sonra, hamei aczü tahdisi ele al!..”

★
★ ★

Gene bir hayli düşündüm. Hangi zemini bahsü ke­lâm üzerinde yürüyeyim? Hangi mevzuu meram üze­rinde kalem yürüteyim? İçimden aldığım emir, gön­lümde vücuda gelen bir arzu, her şeyden evvel, evet zihnü fikrimde yerleşen, mahfazai idrakü dimağıma desti manevî ile yerleştirilen binlerce ve binlerce men­kıbe ve hikâyeleri, derpişi nazar etmekliği icap ettirdi.

★
★ ★

Doğma büyüme (Kabataş — Gümüşsüyü) lu oldu­ğum halde, kader, beni senelerden sonra, Üsküdara şevketti. Ve (1310) Rumî senesinde burada teehhül et­tim ki, 45 — 50 senelik ikametim, bugün beni her­halde Üsküdarın yerlilerinden telâkki ettirebilir. Ve iş­te yalnız bu ikinci darü diyarıma, güzel ve mübarek Üs- küdarıma dair yarım asırlık hatıralarımın zikre şayan olanları toplansa, gene ciltler teşkil edecek muazzam bir eser vücuda gelir... Bu âciz kitabıma, “Üsküdar ve Üsküdar Hatıraları” namını verirken, yazacağım fıkra ve hikâyelerin, - secili bir ifade ile - nadirlerin nadiri, bâkirlerin bâkiri olduğunu düşünmek zevki, bana ayrı­ca medarı tesevvuk oldu. Ve sevindim.

Şimdi maziye ircai nazarla, neler görüyorum ve neler, neler hatırlıyorum bilseniz...

O zamana, o zamanlara ait Üsküdarın yüksek si­maları maruf şahsiyetleri; eczümle Bursalı Riza ve kar­deşi Hacı Senih Efendiler, Kâzım Paşalar, şair Talât ve hattat Talât’lar, şair Ali Fakrî ve Safîler, Hicriler, İb­rahim Refetler, Zarifi Ahmet Beyler, şair Ali Salâhîler, müderris Vildanlar, Nâzım ve Osmanlar, Hoca Sabriler, ve musikî üstatlarından Üsküdarî Sait Efendiler ve em­salinin bir araya geldikleri zaman, edilen sohbet ve vü­cuda gelen bezmi mahabbet, meclisi ilmü edeplerine dahil olanlar için, hakikaten cihankıymet bir saadet idi...

Sevgili Üsküdarımızın İhsaniye semtinde asırlar- danberi, (Çiçekçi Kahvesi) namını alan gayriasrî kah­vehane bahçesini, nazarrüba ve rayihadar çiçekler; sarmaşıklar gibi, dairenmâdâr saran, dolduran erbabı şiirü san'at ve zaikadârânı irfan-ü- fazilet yanında - şunda beş on kişi kalan - biz tekrimkârları, daima bi­rer vaz’ı hürmet alır, onların her hal-ü-kaline, İlmî, e- debî mübahase ve hasbihaline hayran kalırdık...

★ *

O, minimini kahvehane bahçesi, bize yalnız kar­şısındaki duvarla köşedeki çeşmeden ve solda kalan mezarlıklı caddeden başka, zâhiren bir şey gösterme­diği halde, manen her anü dakika bizleri Çamlıca me­sirelerinde dolaştırır, pınarlara, su başlarına ulaştırırdı. Ve o onar para mukabilinde içtiğimiz birer koyu nar veya akiki kıymettar rengindeki çaylar, kuvayi şamme- ve zaika üzerinde, şerabı Kevser kadar lâtifü rayiha- dâr tesirler uyandırırdı.

Benim bu kitapta her şeyden evvel yazmak istedi­ğim Üsküdarın yerlilerinden mizah vadisinde, nükte- perverlikte, hikâye ve menkıbe zenginliğinden, âdeta

merhum meddah İsmet ve Sürûrîlere, meşhur Karagöz­cü Arap Ömerlere, ortaoyuncu Ahdi, kocakavuklu Ham- dilere ve peşekâr Âgâh ve İsmail Efendilere, kambur Mehmetlere, Kel Hasanlara ve bizim Körbakkallı Fe- him ve Ağahamamlı Şevkilere ve gene bizim Divitçilerli Hayalî Salihlere, Muzikali Garip İhsanlara, Findıklılı İsmet Beye ve emsaline taş çıkaran üç beş mühim şah­siyetten bahsetmektir ki, - cümlesine rahmetler olsun - bunların içinde de baş tacı (Şaşı Hafız) ı başa almak bir kadirdanlık olur. Zira, o, olur şey değildi. Ve denilebi­lir ki, başlı başına bir kitabı mizahtı...

★

Asrımızın ikinci bir (Nasreddin) i olan bu ir­fanı mücessemini, bütün Üsküdar halkı, sinesine bas­mış ve onu bir topkandil gibi, nazargâhı Hüda olan kalp­lerinin, mabedi manevîlerinin sakfı muallâyi hubbü ih- lâsına asmışlardı...

O, öyle bir bahşayişi hilkat ve şayanı tekrim bir mevcudiyet idi ki, (nev’i şahsına münhasır) tarifi na- direkârü beliğinin bihakkin varislerindendi denilebilir.

★ ★

Sonra, onun refiku hemdemi (Alaycı Tevfik) 1er, (Karantinam İsmail) 1er, ve yine bu meyanda (Müzi­kali Mahmut) 1ar, (Müzikali Dayı Servet) 1er sanki za- rafetü letafetin, nükteperdazlığın, hazırcevaplığın, (bezmarâ) lığın canlı birer timsali; aynı zamanda kâ­inata metelik vermiyen meteliksiz ricali idi.

İşte hatıra gelebilen fıkra ve hikâyeleri ki, yüzde doksan işitilmemiş ve bir (Letaif Kitabı) na geçmemiş­tir. Hattâ bugün merhumların hayattar dostları olan ve pek pek beş on kişiden ibaret kalan ihvanı kadîm bile bunlara abdi âciz kadar, vâkıf değildir. Ve onda se­kizini duymamışlardır bile...

Şu halü meale atfı kanaatle hükmediyorum ki bu fakiri nutku tahrire, hemen her muhterem kari, lütfen dua edecek ve: (Yaşa Salih Saim, bize her saati bütün bir hayata bedel, o derece zevkaver ve bibedel günler yaşattın. Bunların - alelıtlak - hiç mi hiç birini, gerçek­ten işitmemiş ve bir yerde görmemiştik.) diyecektir.

★
★ ★

İşte rastgele yazmağa başlıyorum. Hiçbir fıkra ve hikâyede, takdim, tehir yoktur. Hatıra hangisi geli­yorsa, âciz, fakat tahdiskâr ve hakikatnüvis kalemim, derhal nakşi sahifei rüzgâr ve ihvanı kirama yâdigâr ediyor.

Eğer, karaladığım şeyleri, sizinle beraber toplu bir halde mutaleaya imkânı hayat bulur ve bu sinnü- sâlimde, yine aziz karilerimle - gençlikten kalma - bir­kaç kahkaha da ben atmağa muvaffak olursam, çok görülmez sanırım.

Zira, kurulalıdanberi, herhangi bir hâdise ve hâ- letine karşı, mütehassisini beşere:

Bilemem eyliyecek hande midir; girye midir?

İstifsarı manadarını serdettiren ihtiyar dünyada, benim gibi bir ihtiyarın, muvakkat ve birkaç gülmesi, kuvvei maneviye ve ahvali sıhhiyesi üzerinde, hüsni tesir göstererek belki bir müddet daha, aranızda şenü şatır ve mesrurülhatır ömürgüzâr olmasına bais olur.

Maahaza, ben yine kendi hesabıma:

Nasıl olup geçecek, var bu günün encamı,
Beni ancak düşüren mihnete fikri ferda..

Beytini yadü inşattan fariğ değilimdir. Cenabı Hak, cümleye hüsni afiyet ve hüsni akıbet ihsan buyursun.

1 Kânunusâni 1941 Üsküdar: Salih Saim Unar

Şaşıya bir gün, aşinalarından biri:

(Yahu! demiş, ne zaman seni görürsem, dikkat «- diyorum, işim rast gitmiyor.)

— (Tabiî değil mi? demiş... Benim, evden çıkar çıkmaz, ilk merhabalaştığım ya, Çingene Tâlip veya Ba­ba Ali. Gel, de benden hayır bekle!..

Merhum, Üsküdarın (Atpazarı) semti marufunda otururdu ki, burası da alelekser, Çingenelere makar idi.

Teravih namazında, iki rik’atte bir, iki tarafa se­lâm verdiği sırada, ilk safta namaz kılan bir adamın muttsıl saate baktığını görünce dayanamamış:

— Efendi, demiş, sen namaz kılmağa mı geldin, yok­sa beni provaya mı?..

Şaşı demişler, Secdeden o kadar çabuk kalkıyorsun ki, “Sübhane Rabbiyelâlâ” yı kabil değil, üç defa tek­rar edemiyoruz.

Cevap vermiş:

— Yahû! İş, başını yere koyup kaldırmaktadır; ben bir defa bile demiyorum!

Hazrete, bir zaman, Karaca Ahmet mescidi ima­metini tevcih etmişlerdi.

(Efendi, demişler, bu kadar cami dururken, böyle ölüler içindeki camiin imametini neden kabul ve deruh­te ettin?

— Asıl hüner burada, “Mûtû keble en temûtû” sırrına mazhar oldum.

Vaizin hitamında dua ederken:

Küffarı hakisarı perakendevü perişan eyle yarab- bi! yi müteakip hasrü tahsis ile:

Ezcümle,... kavmi lâînü yezidini...

Derdemez, oğlunun o gazada şehadeti vaki olan ihtiyar bir adam, gayzü hiddetinden gayrıihtiyarî, ba­ğıra bağıra:

“Âmin avratını... âmin” deyince, Şaşı, şaşalamış ve: “Ulan sus! Burası cami!,, diye bağırmış...

★
★ ★

Belki üç beş yüz cemaatli bir cenaze alayında, mev­tayı, Şaşıya tezkiye ve dua ettirmişler. Cenaze defne­dildikten, iş olup bittikten sonra, tevzii sadakata memur zat, Şaşının eline kâğıda sarılı ufak cisimde bir para sunmuş. Bir de açıp da, bunun beş kuruşluk gümüş çey­rek olduğunu görür görmez, derhal adamın yakasına sarılarak:

(Efendi, demiş. Ya, sen utan! Yâ, bu benim üze­rimdeki en aşağı kırk elli liralık esvap veya verdiğin şu çeyrek..)

İşitenlerin kopardıkları kahkahalar içinde, Hazre- te, altın para beş lira vermişler... ★ ★ ★

Şaşı, hitamı vaizi müteakip duaya başlıyacağı ve: “Filânın ve filânın ruhuna” diye fatihalar gönlereceği bir sırada, iriyarı bir adamın elden ele uzattığı kâğıdı eline alır. Ve bakar ki, kâğıt, belki otuz kırk merhu­mun esamisini ihtiva ediyor. Hemen:

— Hemşeri der, beş mecidiyeni alırım. Postahane bile, Selâniğe kelime başına telgraf parası olarak (2) kuruş alıyor. Bir kere şu kâğıttaki yüzlerce kelimeyi hesapla; bir de ahiretin mesafesini göz önüne getir! Ne- kadar insaflı bir duacı olduğumu anlarsın!

Gene bir gün, vaiz biteceği sırada, Şaşıya bir kâ­ğıt uzatılır. Okuyup da fakir adamın Edirneye gidebil­mesi için cemaatten, cem’an birkaç lira şimendifer pa­rasının toplanmasının temenni edilmesini anlayınca:

(İyi amma oğlum, der, sen bu hanımlardan Edirne­ye kadar şimendifer parası istiyorsun. Ve bu, şöyle böy­le epey bir mangır eder. Halbuki, bunlar beni şu otuz ramazan için bu Doğancılar camiinden, beş on dakika­lık arası olan (Atpazarı) na bir kere olsun adi araba ile bile gönderemediler. Onun için pek zannetmiyorum.) ★ ★ ★

Sadrazam Mahmut Nedim Paşanın kıymetli ve gü­zide adamlarından Lûtfi Ağanın, (Hazreti Hüdaî) kabristanına defnedilmesi üzerine, Müzikali Mahmut, türbedara:

— Efendi, der, Lütfen Kâzım Paşaya söyleyiniz. Dilini tutsun. Lûtfi Ağa, yanına gömüldü.

★

Mahmut bir gün dergâhta Gülşen Efendiye:

(Efendi Hazretleri, demiş, eskiden ihtiyarlar, sıb- yanlar ve kuzular, müçtemian yağmur duası için yük­sek ve engin yerlere çıkarlarmış. Burada bugün bu tür­lü bir kalabalık var ki, maksada kâfi görüyorum. Emir buyursanız da bendeniz, bunları refakatime alarak şöyle Çamlıcaya kadar uzansak ve bir aylık duasına çıksak...)

♦

Şu pek şık fıkrayı, rivayet ve hikâyet üzerine de­ğil ; yani eski bir tabiri, tabiri arabîi şehîri ile “elûhdetü alerravi,, demiyerek kaydediyorum ki, bizzat âcizlerde kendisi arasında vaki bir muhaveredir:

(1910) senesi mayısı evailinde - (30 sene evvel) - ve Kabataş iskelesinde Üsküdara geçmek üzere, Araba

vapurunu bekliyorduk. Hiç unutamam, halen Çamlıca- da mukim Hazinei Hassa müsteşarı Hoca Hafız Fevzi Bey de yanımızda idi.

(Mahmut, dedim, haberin var mı? 18/19 mayıs 910 gecesi, Haley kuyruklu yıldızı doğarak Kürei Arza çarpacak ve kıyamet kopacakmış!..)

Derhal: “Rabbim tekaüt sandığını saklasın!”

Dedi ve ilâve etti: (Yâhu! Ben, daha bugün teka­üt edildim.)

Dayı Servete bir gün:

Dayı, dedim, çocukların oyuncağını Bonmarşeden veya Pazar Almandan mı alırsın?..

(Ne söylüyorsun yahu!, dedi. Benim oğlanla kızın oyuncakları ipe dizilmiş onarparalık kuru, kuzu kesta­ne ve kurumuş limon kabukları, bir de istimalden sakıt ’               i

ve parçalanmış kuyu zincirlerinden ibarettir. Bunlarla, şıkkır, fıkkır, oynayıp dururlar...

Gene bir gün:

Dayı, dedim, sabahları saat kaçta evden çıkarsın?

Cevap verdi:

— Ne saati yahu! (76) haneli koca mahallemizde saati olan bir ev, hatırlıyamıyorum, Arabalı düdüğünü öttürünce, ben vazifeme giderim. “Has yufka, telkada- yıf” sesini de duyunca bizim kadın (ikindi) ye durur.. Ve işte bizim evin duvar ve cep takvimleri ve “saâti Ev­kafı!...”

Mezahip müdürü Ziver Bey, bir Ramazanı şerif akşamı, yârân ve ihvanı iftara çağırmış. Davetliler a­rasında Şaşı ile Balabânî Şeyh Hüsnü de varmış. Bun­lar, sofrada, yanyana ahzi mevki etmişler.

İşkembe çorbasından bir kaşık bile almıyan Bala-

bânîye Ziver Bey, Hüsnü Efendi, dikkat ediyorum, hiç buyur muyorsunuz. Demiş ve onun yerine hemen Şaşı cevap vermiş:

— Efendim, demiş mekruhtur diye ağzına işkembe almaz. Kerahet zamanını, pek iyi bir halde...) ve Bala- bânînin kulağına da eğilerek: Ulan köpoğlu, sen ne.......................................................................... yersin ki, işkembe filân onların yanında hiç kalır) de­miş...

Şaşıyı, bir gece de Şehzade imamı Süleyman Efen­di iftara davet eder. Sofradakiler, çorbadan itibaren sı­ralanan, kalkıp konan yemeklerin hepsinde fodla bu­lunduğuna şahit olurlar.

Şaşının her gelen yemeği şöyle bir parmaklayıp karıştırdığını gören Süleyman Efendi:

— Hafız Efendi, ne arıyorsunuz? Sualinde bulu­nur bulunmaz, koca Şaşı derhal:

— Fodlacı Basıyı Efendim...

Demiş.

★
★ ★

Doğancılar camii şerifinde bir gün vaizi müteakip : (Ey hanımlar, demiş, size karşı içimde ukde kalan bir keyfiyeti söylemekten kendimi alamıyacağım. O, da şudur ki, şunda şehri gufranın çıkmasına dört beş gün kaldı. Ve görüyorsunuz ki, ben böyle mübarek bir ayı sizlere vâzü nasihat etmekle geçirdim. Yani daha bir gün fasıla vermedim. Ve îstanbula geçip de bir camii ziyaret etmedim, bir vâiz ve hafız dinlemedim.

Kiminizin pederi; kiminizin mahdum veya dama­dı, her gün vazifelerine gidip geldikleri ve sîzlere türlü türlü yemişler ve çörekler getirdikleri halde, içinizden birisi de bu âciz için bir tek Karaköy veya Çakmakçı­lar simidi ile hatırımı sormadınız. Doğrusu işte bu, o kadar gücüme gitti. Ve affedersiniz, bu hali, hiç hiç

te nezahet ve dirayetinizle kabili telif bulamadım.) der ve derhal, “Süphane Rabbiyel, aliyyülâlelvehhab!” di­ye duaya başlar.

Vaktaki ertesi gün, ikindi vakti camii şerifin havli pâkinde ve son cemaat yerinde ne görülse iyi?... Rengâ­renk kâğıtlara, beşer, onar tane sarılmış yüzlerce çö­rek ve simit... Oraya kokulu baharlı bir mesirei ferah­feza ve dilküşa manzarası vermişti, olur şey değil!..

Şimdi şu muhavereye dikkat buyurulsun...

Kadınlara nisbetle yüzde on teşkil edebilen erkek cemaat içinde bulunan şair ve şeyh Ali Fakrî Efendi:

— Şaşı der, simitlerin en aşağı 50 tanesi benim...

— Bir tane bile vermem. Onları ben, anlımın teri- le kazandım. Onlar benim hakkı kelâmım ve hakkı ta­amım. Gelecek Ramazana kadar yiyeceğim; defol bu­radan....

— İyi amma pişman olursun. Ve hattâ rezilü rüsva.

— O, ne demek? Ne yaparsın sanki?...

— Onu ben bilirim ve haydi yapacağımı söyliye- yim: îsmailin kıraathanesi önünde her akşam, “Hasan Pasa fırınının! Hasan Pasa karakolunun...!” diye simit satan (Celâl) in eline beş on kuruş verip eğer:

— Efendim, buyursunlar. Taze, taze; Şaşı Hafızın­dır.

Diye bağırtmazsam...

Şaşı, ulan der, dünyada bu hatırıma gelmemişti. Ayağını öpeyim. Sakın ağa; istediğin simitleri verdim gitti...

Merhum, hep ufak camilerde ve kadınlara vaiz e- derdi. Bir gün: Yahu, dedim, lehülhamt, talâkati lisan ve cezaleti kalü mekalin var. Neden bir gün, de şöyle Ayasofya veya Kılıcalipaşada vaiz etmezsin. Ve seni bil-

miyen yüzlerce, binlerce erbabı irfana hüsnü teşhis ey­lemezsin?...

Aşkolsun, dedi, bir kere Ayasofyayı filân bırak. Şu ikinci olarak zikrettiğin (Kılıçali) de kürsüye çık­sam. Ve cemaatin biri, de mühim bir mesele sorsa.. Hay­di onu: “Mesele cidden gayet mühimdir; def’aten ce­vap verilemez. Bu gece, Mülteka ve (Damad) a ve Ha- lebîye filân bakmalıyım; sana bu bapta keyfiyeti vü- suk ve sıhhatile yarın bildiririm.” diye atlatırım.

Ya, maazallah, ağzımdan zülfiyâra dokunacak bir şey kaçırır da (hafiye) lerin lûtfi delâletile rıhtımda is­tim üzeri müheyyayi hareket vapurlardan birine şeref­yabı irkâp ve menzili meçhule doğru rehyap olursam... İyisi mi benim mescitleri dolduran kadın cemaatlerim, bana yeter. Ve ben, diğer cehennemle korkutan hoca­lar gibi bir harekette de bulanmam. Okurum (Cennet) e ait bir (Ayeti kerime) ; hepsini daha hayatlarında (Firdevsâşiyân) ederim.

— Peki amma girebilecekler mi bakalım?

— Adam, dedi, düşündüğün şeye bak. Ben o gün, alacağım paralara bakarım. Ahrette ve milyonlarca ka­labalık arasında kim kime...

★ ★

Şaşı, dedim, şu Balabânînin tumtıraklı, katmerli duasına ne dersin ve zannediyorum takdir edersin.

(Köpoğlu, dedi, secili, kafiyeli dualar içinde ve ce­maatin coştuğu sıralarda, meselâ (nümayân eyle!; dı- rahşân eyle! ve âzadei narü mîrân eyle Yârabbî!) der­ken; “Elbasân eyle, Kel Hasan eyle, düztabân eyle!” diye öyle yutturur ki, olmaz) dedi.

Şaşının en güzide fıkralarından:

Şaşı, demişler, sen, ne vefasız; ne hakikatsiz ve ne acı gün dostu olmıyan bir adammışsın.

— Ulan, ne olmuş? Bu hükümler, neden ileri ge­liyor? Anlatın bakayım...

Anlatmışlar:

— Senin belki de yarı masırlık arkadaşın, hembez- mi leylü neharın ve yâri gamharü gamküsarın (Alaycı Tevfik), ölmek üzere, seni özlüyor; Şaşı nerde? deyip duruyor. Hâlâ, iyadetine gideceksin hâ!...

Koşmuş ve selâmdan sonra :

(Tevfik, demiş, köpoğluları, nekadar da îzam etti­ler; adeta senin için son saatlerini yaşıyor; yâ, öldü, ya ölecek dediler. Halbuki, sende henüz (marazı mevt) gö­remiyorum. Bilâkis domuz gibisin.. Hem ölürsen ne o­lur sanki, kıyamet kopmaz ya?...) demiş.

Alaycı Tevfik, (doğru amma, Şaşı, demiş, iş ölmek­te ve öleceğimde değil, bu kadar seyyiatımla ahrete gi­decek yüzüm yok. Orada dağlar kadar günahımla nasıl arzı vücut elerim, diye düşünüp duruyorum. Yalnız ak- samdanberi bir medari teselli buldum. Ve onunla bi­raz geniş nefes almağa başladım.) demiş ve ilâve etmiş:

Bana nisbetle sen her halde günahı daha az bir a­damsın, ne yapar yapar, kendini kurtarabilirsin. Bunun için seni bedel göndermeği düşünüyor ve bunda cidden bir isabet görüyorum.

Şaşı, derhal: (Sus ulan edepsiz, .şimdi tepelerim ha, sen orada “ne yaparım; ne ederim?” diye düşünme ulan, ölmene bak, senden daha, yüzsüz, daha berbat he­rifler gitti.) demiş!...

♦
★ ★

Kitabın mukaddimesinde (bunların nadirin nadiri;

Üsküdar — 2

bakirin bakiri olmasındaki zevk, bana adeta medarı şevk oldu. Teşevvuk ettim.) demiştim.

Bakınız, kaillerini - isim ve hüviyetlerde - mahfa- zai idrakimde sakladığım şu fıkra, ve hikâyeleri, hiç i­şittiniz mi? \

Komşulardan üç beş hanım, hembezmi muhabbet iken, kapı çalınır. Ve hane sahibesi, müvezziin elinden bir mektup alır. O sıralarda edilen muhabbet ve meclisi musahabette bahşı ziynet eden keyfiyet, filân hanım­ların gelecek hafta vaki olacak cemiyetlerine dair imiş.

Tesadüfün, binde; belki de yüz binde bir vukua ge­tirdiği hale bakınız:

(Cemiyetimizin bazı esbaptan dolayı gelecek haf­taya tehir edildiği...) şeklü suretinde münderiç malû­matı müessife elde edilirken, içlerinden, (Ş) hanım, derhal, olanca saffetile:

(Vah, vah, der; acaba hangisinin esvabı?..) me­ğer, gelinin veya kaynananın esvaplarından birini, ter­zinin yetiştiremediğine atfı idrak etmez mi? İşte bu, bu- kadar olur.

Aylardan; hattâ mubalâğasiyle senelerdenberi mektubunu almadığı zevcinden günlerden bir gün, mü- vezzi elinden sıhhat telgrafı alan bir hanım, müvez- zie ne dese iyi?.

İnanmam oğlum, beni aldatıyorsunuz ve yemin eder: (Bu yazı bizim efendinin değil!).

Gene komşulardan bir hanım, hitamı salâtı müte­akip ervahı müslimîne ithafı fâtihat eylediği sırada bir türlü:

Çihar yâri güzin hazaratının ruhlarına dahi) iba-

resini okuyamaz, beceremezmiş. Yanındakiler, dikkat etmişler. Ve her zaman, (dört çihar efendilerimizin ruhlarına dahi) deyip duruyor! Nasıl?..

★

★ ★

Fıkralar arasında bahsi geçen (Balâbânî Şeyh Hüsnü Efendi) yi herkes (duagûyi şehir) namile anar, gazeteler de indelicap kendisini hep bu (vasfı mümey­yiz) le yazardı.

Bu zat, filvaki fevkalâde tumtıraklı ifadeler ve gi­rift tâbirler; hattâ tetabuu izafât ile süslediği mufassal duaları, dinliyenlerin huzuru hayretü takdirine, kıy­metli acem halıları gibi sererdi. O kadar ki, bu dualara şahit olanlar, aşku şevkin galeyana geldiği manasını iş- rap eden yüksek ve titrek sesli (amin) lerile hedefi ica­bete mukarin olduğuna kanaat beslerlerdi.

Fakat Şaşı Hafızın, alay tarzındaki telâkkiyat ve telkinatı derecesinde değilse de tekerlemelerin, pek de kaide ve belâgat lâzimelerine tevafuk etmediği erba­bına hemen her cümlede malûm olurdu.

Bir gün, kayınpederim, zurafai ulemadan müfti ve hatip Kasım Efendi:

— Oğlum, dedi, artık dayanamadım; bugün söy­lemek ve sual etmek ıstırarında kaldım. Siz ki hemen kâinatı tenkit ettiğiniz ve her kim lisan hatasında ve sehvi kalemde bulunsa, belki de yüzüne karşı - yalnız (affedersiniz) kavlü kaydile - derhal tashih eylediğiniz halde; daha daha meşhur bir sairimizin hakkınızdaki:

Nekkadi hatiâtı efaM ki, dilinden Azâde kalan kimse tahattur edemem ben.

gibi çok kuvvetli beytine rağmen, nasıl oluyor da, bu zatın duasına hiç ses çıkarmıyor, hattâ karşısında mes-

ettiği sırada, biçare Dayı, artık dayanamayıp ayağa kalkarak:

— Efendi, oldu olacak, ayağını öpeyim, diye bağır­mış: Beni de: Saatlerce su kuru hasır üzerinde otura o­tura kaba etleri sarığı burmaya ve kuru hurmaya dönen ve sabrü sükûnu tükenen; daha daha şu dakikalarda ölümünü seve seve istiyen Dayı Servetin dahi ruhuna diye merhumların arasına katıver.) deyince halk, gül­meden katılmış!..

★
★ ★

Şaşı Hafız, bir gün bir mecliste kocaman sa­rıklı. bir zat görmüş.

(Efendi, demiş, ben sizi bugün burada birinci , de­fa görüyorum. Zati âlileri kimsiniz? Söyleseniz de te­şerrüf etsem..)

— Efendim, demiş, bendeniz Derviş Mehmet... Beş. on günlük mühtediyim.

— Öyle ise, der, şimdi şu sarığı çıkar ve küçült!

Su sözleri de ilâve eder:

(Behey cüretkâr! Ben, (Kalû belâ..) danberi müs­lüman olduğum halde, sarığımı o kadar büyültemedim. Hiç burada bir haftalık müslümana bu derece büyük sarık sardırırlar mı? Sende hiç insaf ve saygı denilen nasibeler yok mudur? .

Herif şaşırır ve işitenler kahkahayı bastırır.

★

Bir bayram günü eski Şeyhülislâmlardan birinin kabul salonunda, rütbelerine göre, muhtelif renkte (cübbe) ler iktisa etmiş hocalar toplanır ve (takbili da­men) merasimini müteakip ahzi mevki ederler.

Kadîm kaide ve âdet, yalnız (yumuşak lâtilokum) ikramından ibaret imiş. Herkes, âdeti yerine getirdiği ve lokumları (geviş) getirir gibi ağızlarında çekiştirdiği sırada, Şeyhülislâm, kahkahaları salıverir. Meğer, bi­çare (ricali ilmiye) ye edilen ikram, şekerli unlara bo­ğulmuş birer (akciğer) değil miymiş?... ★

Benim gibi doğma, büyüme (Kabataş = Gümüşsü­yü) lu bir arkadaşım vardı ki, o zamanlar, Beyazıtta bu­lunan (Birinci Dairei Belediye) ketebesinden idi.

Kalem arkadaşları, her sene mi her sene takılırlar­mış. Ve: “Yâhu! Ne olur Mehmet, bu sene olsun bize bir aşure yedir ve şöyle bir hayrın sevabını geçmişleri­nin ervahına değdir...”

Cuma günü geliniz! demiş. Gitmişler. Sofradaki muhteşem ve herhangi bir icap ve lâzimesile dilfirip ve nazarrüba aşure kâsesi, gözleri, gönülleri açmağa baş­lamış. Hemen hepsi - içlerinden - olmaz şey, demişler; fakat, cümlesi birden uzattıkları kaşıkları ağızlarına gö­türdüklerinde birbirine girmişler. Sofrada bir her- cümeçtir başlamış. Ortalık berbat bir hale gelmiş. Çı­karan çıkarana...

Meğer, o kocaman kâsenin içi, yukarısında pek pek iki parmak tutan ve dondurulan; yani kaymak tutturu­lan e ziynetli ve didearâ aşureye kadar, kâmilen ince sa- man dolu değil miymiş?... Beş on dakika sonra, yeni­den kurulan ve müteaddit et’ımei nefîse ile mâlâmâl o- lan ikinci ve hakikî sofra, biçare misafirleri tatmin ede- bilmiş...

İşte, aziz kariler, bence (muziplik) bu kadar olur; onlar ermiş müradına.. Baki:

Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş!..

-SON-

Bu kitabı, muharririn daha çok calibi dikkat diğer

eserleri takip edecektir.

Fiyatı : 15 Kuruş